اوزبیگ خان

سلطان محمد اوزبیگ خان
1282ء توں 1341ء
اوزبیگ خان اگے تویر دا راجہ مخائیل
طلائی اردو دا خان'
دور حکومت 1313ء توں 1341ء
جم	1282ء
پیؤ	توغریلچا
دادا	منگو تیمور
جانشین	جانی بیگ
خان	طلائی اردو سلطنت
شاہی ٹبر	شیبانی
موت	1341ء
نیانے	جانی بیگ
مذہب	اسلام

سلطان محمد ازبیگ خان (1282ء توں 1341ء : دور حکومت 1313ء توں 1341ء) طلائی اردو دا سبتوں بوہتے چر تک حکومت کرن آلا خان سی ، جس دے ویلے چ سلطنت اپنے عروج دی بلندیاں تے پہنچی ۔ اسدے بعد سلطنت دا جانشین اسدا پتر جانی بیگ بنیا ۔

اوزبیگ خان توغریلچا دا پتر تے منگو تیمور دا پوتا سی ، جہڑا طلائی اردو دا 1267ء توں 1280ء تک خان سی ۔

تخت نشینی تے اردو دا اسلام چ لیانا

اوزبیگ خان دا پیؤ توغریلچا چنگیز خان دی نسل دا اک شہزادہ سی ، جس نے تودے منگو (دور حکومت:1280ء توں 1287ء) نوں تخت توں لایا سی ۔ بعد چ اسنوں توختا (دور حکومت:1291ہ توں 1312ء) نے قتل کروا دتا سی ۔ توختا نے توغریلچا دی بیوی لے لئی تے اسدے پتر اوزبیگ نوں طلائی اردو دے دور دے علاقےآں خوارزم یاں چرکیسیا چ بھیج دتا ۔

بخارا دے اک سید تے یساوی سلسلے دے اک شیخ ابن عبدالحمید دے ہتھ تے اسلام قبول کرن دے بعد ، خان دے اک سابق مسلمان وزیر تیمور قتلق تے بولاغان خاتون دی مدد نال جنوری 1313ء چ توختا دے مرن مگروں طلائی اردو سلطنت دا تخت حاصل کر لیا ۔ پہلے تے منگول اشرافیہ اسدے خلاف سی تے نویں خان قتل دا منصوبہ بنایا ۔ ازوبیگ نے قتل دے منصوبے دا پتا لا لیا تے باغیاں نوں کچل دتا ۔ اس دے اسلام نوں سرکاری مذہب قرار دین تے بدھ متی تے شمانزمی شہزادےآں نے اک شازشی اتحاد قائم کر لیا ، جسنوں سختی نال ختم کردتا گیا ۔ اوزبیگ نے طلائی اردو چ اسلام نوں پھیلا دتا تے مبلغاں تے تبلیغی سرگرمیاں نوں نالدے علاقےآں چ وی پھیلا دتا ۔ اوزبیگ نوں پتا لگا کہ اسدے حریفاں دی وڈے خان ایوربارواتا بویانتو دے سفیر مدد کر رہے نیں تے اس نال اسدے یوآن سلطنت نال تعلقات خراب ہو گئے ۔ اسدا آخری باغی رشتہ دار چٹا اردو دا شمانزم دا منن آلا خان الباسان سی ، جسنوں 1320ء چ مروا دتا گیا ۔ اوزبیک خان نے اک مسلمان مبارک خواجہ نوں چٹااردو دے تخت تے بٹھا دتا پر اسنے اوزبیگ نوں مایوس کیتا ۔ اسلام نے خان نوں طلائی اردو چ لسانیات تے قبیلےآن وچکار اک دوجے نوں تھلے لان دیاں جدوجہداں نوں ختم کرن تے ریاستی ادارےآں توں مضبوط کرن دے قابل بنا دتا ۔ اینچ بقول روسی سکالر لیو گومیلیف خانان سلطنت چ بدل گئی ۔

اس نے منگول اشرافیہ دے اسلام قبول کرن دی حمایت کیتی ، پر اوسے ای ویلے اسنے سلطنت سعائی تے بے دین جداں روسی چرکیسی ، الانی بلغاری ، فن اوگری لوک ، کریمیا دےیونانیاں نوں تحفظ وی دتا ۔

دور حکومت

اوزبیگ خان نے طلائی اردو تے جنوری 1313ء توں 1341ء تک حکومت کیتی ۔

فوج تے سیاست

اوزبیگ خان نے جگ دیاں وڈیاں فوجاں چوں اک فوج قائم کیتی جس چ 3 لکھ توں ودھ جنگجو سن ۔ اسنے اپنی ایہہ زبردست فوج ایل خانی سلطنت دے خلاف آذربائیجان چ 1319ء ، 1325ء تے 1335ء دیاں جنگاں چ ورتی ۔

اوزبیگ خان نے بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت نال 1320ء توں 1332ء تک جنگاں کیتیاں

روسی شہزادےآں نال تعلقات

اوزبیگ خان نے ماسکو (ماسکوی روس) دے پہلے شہزادےآں : اپنے سالے ماسکو دا یوری تے اسدے جانشین ایوان کالیتا دی لہندے چ تویر دے کمزور ہندے شہزادے دے خلاف مدد کیتی ۔ اینہاں چوں تن تویر دا مخائیل اسدا پتر الیکزینڈر تے پوتا تھیوڈور نوں سرائے چ اوزبیک دے حکم تے قتل کیتا گیا ۔

ہور ویکھو

• طلائی اردو

• شیبانی

نوٹ

1۔ رینے گروسٹ: وسطی ایشیاء : گیاہستان دی سلطنت ۔

2۔ ایچ ایچ ہوورتھ : منگولاں دی تریخ ۔ جلد دوم ۔

حوالے

• ڈیوڈ مورگن: منگول ، آکسفورڈ ، بلیک ویل ، 1990ء