بسماچی تحریک

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج

بسماچی تحریک زار روس تے سویت یونین دے دور چ روس دے خلاف مسلماناں دی اک بغاوت سی ، جس دا آغاز پہلی جنگ عظیم دے مگروں 1916ء چ ہوئیا ۔ سویت یونین نے اس تحریک نوں بدترین انداز چ کچلئیا ۔


بسماچی تحریک[لکھو]

ایہہ بغاوت اصل چ روسی سلطنت دے جابرانہ طرز حکومت ، ثقافتی جبر تے سویت یونین دے دور چ اشتراکیاں ولوں زراعت دے حوالے نال مطالبےآں دے خلاف اک مقامی تحریک سی ،جس دے پچھے مسلم ورایت پسندی تے تورانیت (تورانیزم) وڈیاں وجہاں سن کیونجے اس تحریک چ شریک وڈی گنتی ترک نسل نال تعلق رکھدی سی ۔

زار روس دے خلاف ، 1916ء[لکھو]

اس تحریک دا آغاز 1916ء دیاں گرمیاں چ اوس ویلے ہوئیا جدوں روسی سلطنت دے مسلماناں دے فوجی نوکری توں چھوٹ دے قنون نوں ختم کر دتا گئیا جس دے خلاف گھبلے ایشیا (وسط ایشیا) چ زبردست بغاوت شروع ہو گئی ۔ زار انتظامیہ ولوں زمیناں دی جبری وصولی نے ماحول پہلے ای خراب کیتا ہوئیا سی ، اس فیصلے نے تے جداں لوکاں چ اگ لا دتی ۔ اس بغاوت نوں کچلن لئی زار دی فوج نے بدترین ظلم کیتے ۔


بسماچی تحریک دا پہلا مرحلہ ، 1918ء توں 1920ء[لکھو]

زار دے خلاف اکتوبر انقلاب چ فیض اللہ خوجائیف ورگے آگوآں نے اشتراکیاں دا ساتھ دتا تے بخارا ، خوارزم ( خیوا) تے مل مارن چ لال فوج دی مدد کیتی ۔ جدوں کہ امیر بخارا محمد علیم خان ورکے آگوآں نے بسماچی تحریک چ شمولیت اختیار کر لئی ۔ امیر دے دو جرنیلاں نے 30 ہزار تے جنگجوآں تے مشتمل لشکر تیار کیتا ۔ 1920ء دیاں گرمیاں تک بسماچیاں نے وادی فرغانہ چ کافی مقبولیت حاصل کر لئی تے بعد چ پورے ترکستان چ پھیل گئے ،اوس ریلے پورا ترکستان اشتراکیاں دے مکمل قبضے چ نئیں سی بلکہ مقامی حکومتاں جداں خوارزم ت ے بخارا دیاں ریاستاں ، اشتراکی روسی ریاستاں ، دے انتظام ہیٹھ سن ۔ بالشویک مخالف سفید فوج دے مقابلے چ بسماچیاں نوں کسے وی قسم دی باہرلی مدد حاصل نئیں سی ، اس دے باوجود 1920ء دے شروع تک بسماچی گھبلے ایشیا دے وڈے حصے چ پھیل گئے سن تے سویت حکومت نوں خطرہ پیدا ہو گئیا سی کہ اوہ ہن گھبلے ایشیا توں محروم ہو جائے گئی ۔ لینن حکومت نے ترکستانی لوکاں دے اعتراضاں دے خاتمے لئی اینہاں نال مصالحت دا منصوبہ بنائیا ، جس چ زرعی اجناس دی فراہمی ، محصولاں چ نرمی ، زرعی اصلاحتاں دے وعدے ، اسلام مخالف پالیسیاں دے خاتمے تے زراعت توں حکومتی ضابطے دے خاتمے دے وعدے شامل سن ۔ اینہاں قدماں نے لوکاں چوں بسماچی تحریک دی کشش نوں گھٹ کر دتا تے لال فوج نوں بسماچیاں نوں زیر کرنا مکمن بنا دتا ۔ اصل چ ایہہ لوکاں دے غصے نوں گھٹان لئی کھیڈئیا گئیا اک کھیڈ سی ، جس چ وعدےآں دے راہیں لوکاں دی حمکیت حاصل کیتی گئی تے درپردہ اس تحریک نوں مکاون لئی پوری طاقت ورتی گئی ۔



بسماچی تحریک دا دوجا مرحلہ ، 1921ء توں 1923ء[لکھو]

نومبر 1921ء چ سلطنت عثمانیہ دا سابق وزیر جنگ اسماعیل انور پاشا گھبلے ایشیا آئیا تے اس نے علاقے چ اسلامی حکومت دے قیام تے سویت یونین دے خلاف بغاوت دا اعلان کر دتا ۔ اس دے آن نال روسیاں دے خلاف تحریک چ نویں روح پئے گئی تے چھیتی ای اس نے بسماچی جنگجوآں نوں 16 ہزار دی پیشہ ورانہ فوج چ بدل دتا تے 1922ء دے شروع تک بخارا دا اک وڈا حصہ بسماچیاں دے قبضے چ آ گئیا ۔

انور پاشا دی شہادت[لکھو]

اقتصادی مفاہمت دے جھانسے دے کے سویت یونین نے مسلماں کساناں تے مشتمل اک رضا کار فوج تشکیل دتی جہڑی لال سوٹیاں (Red Sticks) کہلاندی سی تے باضابطہ فوج چ مسلماناں نوں شامل کر کے بسماچیاں دے خلاف لڑائیا ۔ ایہہ سویت حکمت عملی اک وار فیر کامیاب رہی تے جدوں مئی 1922ء ج انور پاشا نے امن پیشکش ٹھکرا دتی تے 15 دناں چ ترکستان توں روسی فوج کڈن دا مطالبہ کر دتا تے ماسکو مقابلہ کرن لئی بھرپور انداز نال تیار سی ۔ جون 1922ء سویت فوج نے جنگ کفرون چ بسماچیاں نوں شکست دتی جتھے انور پاشا نے پہلی وڈی شکست کھادی ۔ لال فوج نے مشرق ول ہور پیش قدمی کردے ہوئے بسماچیاں دے قبضے تھلے کئی قصبے تے پنڈ واپس لے لئے ۔ انور پاشا 4 اگست 1922ء چ موجودہ تاجکستان چ سویت فوج دے خلاف حتمی کاروائی دی تیاری دے دوران قتل کر دتے گئے ۔ انور پاشا دے مگروں بسماچیاں دی آگوائی سمبھلن آلے سلیم پاشا نے جدوجہد جاری رکھی پر آخر کار 1923ء چ اسنوں افغانستان فرار ہونا پئیا ۔ وڈے اگوآں دے قتل مگروں بسماچی تحریک نے خفیہ انداز چ کم کرن دا فیصلہ کیتا تے پہڑاں چ خفیہ ٹھکانےآں توۂ کاروائیاں دا آغاز کیتا ۔ پر اینہاں کاروائیاں دے نتیجے چ عوامی حمایت توں محروم ہو گئے کیونجے عوام اغوا تے دہشت گرد کاروائیاں نوں چنگی نظر نال نئیں ویکھدے سن ۔ 1926ء چ بسماچی بغاوت حقیقی طور تے اپنےانجام نوں پہنچ گئی سی پر اکا دکا واقعات 1931ء تک جاری رہے جدوں سویت فوج نے بسماچی آگو ابراہیم بیگ نوں گرفتار کر لئیا ۔ 1934ء چ بسماچیاں دے آخری گڑھ موجودہ کیرغزستاں چ ختم کر دتا گئیا ۔ سویت زریعاں دے موجب اس بغاوت چ 1441 روسی فوجی مارے گئے ۔


فلماں[لکھو]

بسماچی بغاوت دے موضوع تے مختلف فلمان وی بنائیاں گئیاں ، جنہاں چ The Seventh Bullet , White Sun of the Desert تے The Bodyguard شامل نیں ۔