خانان سائبیریا

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
خانان سائبیریا
1490ء توں 1598ء
خانان سائبیریا.jpg
خانان سائبیریا 15ویں تے 16ویں صدی عیسوی چ
راجگھر قاشلق
بولیاں تاتاری خانتی ، مانسیبولیاں
مذہب
اسلام
طرز حکومت بادشاہت
خان
1490ء تائی بوغا خان
1242-1255ء باتو خان نیلا اردو
1563ء توں 1598ءء کوچم خان
قیام 1490ء
روس دا مل 1598ء

خانان سائبیریا یاں خانان سیبیر سائبیریا چ اک تاتاری ترک خانان سی جہڑی 1490ء توں 1598ء تک قائم رہی ۔ خانان دی آبادی مختلف ، سائبیریائی تاتاری ، خانٹی ، مانسی ، نینیت تے سیلکوپ نسلاں دے لوکاں تے مشتمل سی ۔ خانان دا پہلا خان تائی بوغا تے آخری کوچم خان سی ۔

تریخ[لکھو]

خانان سائبیریا 15ویں صدی عسوی چ قائم کیتی گئی جدوں طلائی اردو دے خاتقے دے بعد جوجی خان دے ٹبر دے منگول زوال دی حالت ج سن ۔ اس ریاست دا اصل راجگھر چیمگی تورا سی ۔ اس دا پہلا خان تائی بوغا سی ۔ اسدا جانشین اسدا پتر خوجہ بنئیا تے اسدے بعد اسدا پتر مار تخت تے بیٹھا ۔

دریائے ارتش تے توبول دے وچکار تائی بوغا ٹبر دے علاقے بغیر کسے دوجے دعوے دے نئیں سن ۔ جوجی خان دی اولاد چوں شیبانی اس علاقے تے اپنا حق جتاندے سن ۔ اباک خان جسدا تعلق شیبانیاں دے اک گھرانے نال سی ، نے مار نوں قتل کر کے چیمگی تورا تے قبضہ کر لئیا ۔ تائی بوغا حکومت مار دے پوتے محمد نے بحال کیتی ، جسنے 1493ء چ دریائے ارتش دے کنارے اک جنگ چ ابک خان نوں قتل کر دتا ۔ محمد نے چیمگی تورا دی بجائے دریائے ارتش دے کنارے نویں راجگھر قاشلق دا انتخاب کیتا جسنوں سیبیر تے ایسکر (عسکر) وی آکھئیا جاندا سی ۔

1552ء چ روسی سلطنت دی خانان قازان تے فتح دے بعد سائبیریا د ے تائی بوغا خان "یادگار خان نوں ماسکو نال دوستانہ تعلقات استوار کرن تے مجبور کیتا ۔ یادگار خان دے مقابلے چ اک شیبانی ، اباک خان دا پوتا کوچم خان آئیا تے کئی ورہےآں (1556ء توں 1563ء ) دی لڑائی دے مگروں یادگار مارئیا گئیا تے کوچم سائبیریا دا خان بن گئیا ۔

سائبریا دی فتح[لکھو]

وڈا مضمون: کوچم خان تے روس دی سائبیریا دی فتح

کوچم نے سائبیریائی تاتاریاں نوں اسلام چ لیان دی کوشش کیتی جہڑے زیادہ تر شامانزم نوں منن آلے سن(ایہہ روسیاں دا خانان تے مل مارن دا بہانہ سی) ۔ اسدے ستروگانوف دیاں تجارتی پوسٹاں تے حملے دا فیصلے دا نتیجہ خانان سائبیریا دے خلاف کاسک یرماک دی قیادت چ روسی سلطنت دے حملے دی شکل چ نکلئیا ۔ 1582ء چ کوچم خان دیاں فوجاں نوں چواش کیپ دی لڑائی چ یرماک دے ہتھوں شکست ہوئی تے کاسک اک ورہے بعد راجگھر قاشلق چ داخل ہو گئے ۔ کوچم نے اپنیاں فوجاں نوں دوبارہ منظم کیتا تے 1584ء چ یرماک نوں اک لڑائی چ قتل کر دتا تے خانان دی حکومت دوبارہ حاصل کر لئی ۔ اگلے 14داں سالاں چ روسیاں نے ہولی ہولی ساری ریاست تے مل مار لئیا ۔ 1598ء چ کوچم خان دریائے اوب دے کنارے لڑائی چ شکست کھا گئیا تے نگوئے اردو دے علاقے ول چلا گئیا تے اسدی حکمرانی ختم ہوگئی ۔ اس دے نال ایہہ خانان سائبیریا دی خودمختار حثیت ختم ہو گئی تے اوہ روسی سلطنت دے مل چ آ گئی ، تے اج تک ایہہ علاقہ روسیاں دے قبضے چ اے ۔ ایتھے روسیاں دی آبادکاری پاروں مقامی سائبیریائی تاتاری مسلمان ہن ، اقلیت ، چ ، نیں ۔

خانیت دے خان[لکھو]

لقب ناں راج ویلہ
خان
طائع بغا ?
خان
خواجہ ابن الطائع بغا ?
خان
ابو الخیر خان ابن دولت شیخ ابن ابراہیم خان 1428 - 1465
خان مار خواجہ دا پتر 1465? - 1468?
خان عبک خان (اباک خان) 1468? - 1493/95?
خان ماموک 1493/95? – 1498 (1502?)
خان
ابلق 1498 (1502?) – 1530
خان
انگیش 1530 - ?
خان
قاسم بن ماموک ?
خان
یادگار بن قاسم
بیگ پلاد ابن قاسم
ممکنا شریک اقتدار
1552 - 1563
خان
کوچم ابن مرتضی ابن عبک خان 1563 - 1598
اک کاسک یرماک نے روس دی سائیبیریا دی فتح دی پہلی مہم ایوان گروزنی دے راج ویلے 1580/82ء چ شروع کیتی ۔پر کوچم خان چھیتی ای پرت آئیا تے 6 اگست 1584ء دی رات نوں حملہ کر کے یرماک تے اسدی فوج دے وڈے حصے نوں مار دتا ۔ آخر چ کوچم خان 1598ء چ دریائے اوب دے کنڈے ارمن دی لڑائی چ شکست ہوئی ۔ لڑائی دوران سائیبیریا دے شاہی ٹبر نوں روسیاں نے پھڑ لیا ، پر کوچم خان فیر ہتھوں نکل گیا ۔ روسی کوچم خان دے ٹبر نوں ماسکو لے گئے ، جپھے اوہ یرغمالیاں دے طور اتے رہے ۔ خان دی نسل بعد چ سیبیری شہزادے دے ناں توں جانی جان لگی ، 19ویں صدی دے اخیر تک اس ٹبر دی موجودگی دے نشان ملدے نیں ۔سائیبیریا دے علاقے چ طائع بغا ٹبر دے جانشین سعید احمد خان (طائع بغی) تے شیبانی ٹبر دے جانشین علی ابن کوچم خان تے روسیاں وچکار ، غلبے دی جدوجہد کئی سالاں تک چلدی رہی


طائع بغا ٹبر[لکھو]

موسی بیئس - سیبیر خانیت دا ممکنا خان؟ (1460-1496).


ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  • جیمز فورستھ ۔ سائبیریا دے لوکاں دی تریخ :روس دی شمالی ایشیائی کالونی 1581ء - 1990۔ کیمبرچ یونیورسٹی پریس 1992ء ۔

باہرلے جوڑ[لکھو]