سلطنت برطانیہ

سلطنت برطانیہ

سلطنت برطانیہ اوناں ساریاں دیساں تے تھاواں نوں کعیردی اے جناں تے برطانیہ نے راج کیتا سی۔ ایہ سلطنت اوناں کاروباری تھاواں توں ٹری جناں نوں انگریزاں نے دنیا دیاں وکھریاں تھاواں تے 16ویں تے 17ویں صدی چ بنایا۔ سلطنت برطانیہ تریخ دی سب توں وڈی سلطنت سی۔ اک صدی تک اے دنیا دی سب توں وڈی تے تکڑی سلطنت رئی۔ 1922 چ سلطنت برطانیہ چ 45 کروڑ تے 80 لکھ لوک وس رۓ سن تے اے سلطنت 33,670,000 مربع کلو میٹر تھاں تے پھیلی ہوئی سی۔ جیڑا پوری دنیا دی تھاں دا چوتھا ٹوٹا بندا اے۔ اے سلطنت گلوب دے اینیاں تھاواں تے پھیلی ہ‎ی سے جے کسے نا کسے پاسے تے سورچ نکلیا ہوندا سی تاں تے ایدے بارے کیا گیا جے ادے تے کدے سورج نیئں ڈبدا۔

15ویں تے 16ویں صدی وچ کھوج ویلے وچ سپین تے پرتگال دنیا دی کھوج وچ اگے ودھیاں تے سمندرپار وڈیاں سلطنتاں بنایاں۔ ایہناں دی دولت نوں ویکھ کے ہور یورپی دیس نیدرلینڈز، فرانس تے انگلینڈ اگے ودے تے ایہ امریکہ تے ایشیاء وچ بپاری چوکیاں بناندے نیں۔ 17ویں تے 18ویں صدی وچ پہلے نیدرلینڈز تے فیر فرانس نال لڑائیاں انگلینڈ تے فیر برطانیہ نوں اتلے امریکہ تے ہندستان وچ وڈی طاقت بنادیندیاں نیں۔ 1783 وچ 13 امریکی نگریاں کھنجن تے اوہ افریقہ ایشیاء تے بحرالکاہل ول وددا اے۔ 1815 وچ نپولین والے فرانس نوں ہران مگروں اک صدی تک برطانیہ نے اپنی سلطنت وچ اک صدی تک وادا ویکھیا تے پوری دنیا تے اوہ چھایا ریا۔ اپنیاں اوہ نگریاں جتھے گورے وس رۓ سن اوتھے اوہناں نوں مڈھلی پدھر دے لوکراج بناکے اوہنانوں اندر دی ازادی دتی گئی۔

جرمنی تے امریکہ دے 19ویں صدی وچ بپار وچ اگے ودن برطانیہ ایدر پچھے رہ گیا۔ جرمنی تے برطانیہ وشکار فوجی تے کاروباری کھیچل پہلی وڈی لڑائی دے ہون دا وڈا کارن سی۔ ایہ لڑائی برطانیہ اپنیاں سمندرپار نگریاں باجوں جت وی گیا تے تریخ دی سب توں وڈی سلطنت وی بن گیا پر ایہ ہن فوجی طاقت تے کم کاج وچ کلا نئیں سی۔ دوجی وڈی لڑائی وچ جپان نے برطانیہ کولوں چڑھدے دکھنی ایشیاء وچ ایدھے تھاں لڑائی وچ ہرن مگروں کھو لۓ۔ لڑائی پاویں برطانیہ تے اوہدے سنگی جت گۓ پر اوہدی طاقت تے عزت اوہ ناں رئی۔ لڑائی دے دو ورے مگروں اک وڈا تے وڈی لوک گنتی والا دیس ہندستان اوس توں وکھ ہوگیا۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں دوجیاں یورپی طاقتاں ونگوں برطانیہ نوں وی اپنے مل مارے ہوۓ سمندرپار دیساں نوں چھڈنا پیا۔ ایہ کم 1997 وچ ہانگ کانگ دی خین نوں واپسی تے مکیا۔ 14 سمندرپار تھانواں ہجے وی برطانیہ کول نیں۔ برطانیہ توں وکھریاں ہون مگروں کئی پرانے دیس ایہناں دیساں دے جٹ برطانوی کامن ویلتھ دے سنگی بندے نیں۔ کامن ویلتھ دیاں 14 دیساں دی آگو برطانیہ دی ملکہ الزبتھ II اے۔

مڈھ (1497–1583)

سلطنت برطانیہ دی نیو اودوں پئی جدوں 1496 وچ انگلینڈ دے بادشاہ ہنری VII نے سپین تے پرتگال دیاں بدیسی کھوجاں مگروں جان کیبوٹ اک سمندری کھوجی نوں اتلے بحراوقیانوس راہیں ایشیاء نوں جان دا راہ لبن لئی پیجیا۔ کولمبس دے امریکہ لبن دے 5 وریاں مگروں اوہ نیوفاؤنڈلینڈ اتلا امریکہ اپڑیا تے اوہنے ایہو ای سمجیا جے اوہ ایشیاء اپڑ گیا اے۔ اوہنے اوتھے کوئی نگری ناں وسائی تے اگلے ورے اوہ فیر امریکہ ول گیا پر اوہدے بارے کوئی سؤ ناں لگی۔ ایدوں تک سکاٹلینڈ تے انگلینڈ وکھرے دیس سن۔

16ویں صدی دے آخری دھاکے تک الزبتھ I دے ویلے تک امریکہ وچ فیر کسے نگری دا مڈھ بنن دا ناں سوچیا گیا۔ انگلینڈ وچ پروٹسٹنٹ ریفارمیشن دے آن نال کیتھولک سپین ایدا ویری ہوگیا۔ 1562 وچ انگریزی شاہی سرکار نے فرانسس ڈریک تے جان ہاکنز نوں لیندے افریقہ ول سپین تے پرتگال دے غلاماں والے جہازاں نوں لٹن دا کیا تاں جے اوقیانوس وچ ایہنے دے بپار تے روک لائی جاسکے۔ ایس تے سپین تے انگلینڈ وشکار لڑائیاں ٹرپیاں۔ انگلینڈ دی ملکہ نے انگریزی سمندری ڈاکوواں نوں ہور ہلہ شیری دتی جے اوہ امریکہ وچ سپین دے سمندری اڈیاں تے اوتھوں سونے چاندی نال لدے ہوۓ سپین ول اندے ہسپانوی جہازاں نوں لٹن۔ رچرڈ ہیکلیوٹ تے جان ڈی ورگے انگریز لکھاریاں نے برطانیہ نوں اگے ودھن تے برطانیہ دی اپنی سلطنت بنان دی سوچ دتی۔ اوس ویلے تک سپین پرتگال تے فرانس دور دیساں وچ اپنیاں نویاں نگریاں بنا چکے سن۔

1756-1763 وچ ست سالہ لڑائی نے پوری دنیا وچ لڑی گئی ایہنوں جگ دی پہلی وڈی لڑائی کیا جاسکدا اے۔ ایہ یورپ امریکہ، کریبین، ہندستان، افریقہ تے فلپائن وچ لڑیگئی۔ 1763 وچ پیرس ٹریٹی دے دسخط لون تے مکی تے ایہنے سلطنت برطانیہ نوں تھاں ناپ وچ وڈا کیتا۔ فرانس نوں نواں فرانس جیدے وچ فرانسیسی بولن والے وسدے سن انگلینڈ نوں تے لوئزیانہ سپین نوں تے سپین نے فلوریڈا برطانیہ نوں دتا۔ ہندستان وچ فرانس دے اگے ودن تے بپار تے روک لگی۔ ایس لڑائی مگروں برطانیہ دنیا دی سب توں تکڑی سمندری سلطنت بن کے اگے آیا۔

پہلی برطانوی سلطنت (1583–1783)

1578 وچ الزبتھ I نے ہمفری گلبرٹ نوں سمندر پار کھوج دا اختیار دتا۔ اوس ورے اوہ کریبین دیساں ول سمندری ڈاکے تے امریکہ وچ کسے نگری نوں وسان لئی بحیرہ کیریبین ول جاندا اے۔ ایس واری تے اوہنوں راہ چوں ای مڑنا پیا تے 1583 وچ اوہ فیر جاندا اے تے 5 اگست 1583 نوں نیوفاؤنڈلینڈ تے برطانیہ دا کلیم کردا اے۔ ایہ تھاں تے ایہ تریخ سلطنت برطانیہ دا مڈھ منی جاندی اے۔ واپسی تے ہمفری گلبرٹ دی جہاز ڈبن نال مرجاندا اے تے اوہدی تھاں 1584 وچ ملکہ اوہدے متریۓ پرآ والٹر ریلے نوں ایسے کم لؤی پیجدی اے۔ والٹر ریلے نے اتلے امریکہ وچ نارتھ کیرولائنا دے کنڈے تے رونوک دی نگری وسائی پر ایہ زیادھ ناں چر ناں چل سکی۔ 1603 وچ ساٹلینڈ دا بادشاہ جیمز VI انگلینڈ دا وی بادشاہ بندا اے تے سپین نال صلا کیتی جاندی اے۔ برطانیہ ہن دوجے دیساں دے جہازاں نوں لٹن دے بجاۓ اپنی سمندرپار سلطنت بنان وچ لگ گیا۔ 17ویں صدی دے مڈھ وچ سلطنت برطانیہ دی مورت بنن لگی۔ امریکہ تے کریبین دے جزیریاں وچ نگریاں بنن لگیاں۔ لوکاں نے رل کے دوجے دیساں نال بپار کرن لئی سنگتاں بنائیاں جنہاں وچوں ایسٹ انڈیا کمپنی سب تون اگے سی۔ ایہ ویلہ 18ویں صدی دے انت ول 13 امریکی نگریاں دے وکھ ہون تے امریکی انقلابی لڑائی ہون مگروں پہلی برطانوی سلطنت وی اکھواندا اے۔

امریکہ افریقہ تے غلامی بپار کریبین وچ برطانوی نگریاں کئی کوششاں مگروں پونگریاں۔ گیآنا (1604), سینٹ لوشیا (1605) ، گریناڈا (1609) ، سینٹ کٹس (1624) ، باربادوس (1627) تے نیوس (1628) ایس پاسے برطانیہ دے اگے وددے پیراں نوں دسدیاں نیں۔ ایہناں نگریاں وچ انکریزاں برازیل دے پرتگیزاں وانگوں گنے دی وائی بیجی کرن لگ گۓ۔ ایہ وڈھ وچ تے غلاماں دے مینت تے ڈچ سمندری جہازکں تے چل رئی سی۔ ڈچ ایہنان نوں کم ل‏ئی غلام لیا کے دیندے سن تے تے ایتھے بنی شکر وی ویچدے سن۔ ایس فیدے والے کم نوں انگریزی ہتھاں وچ رکھن لئی 1651 وچ برطانوی پارلیمنٹ نے قنون بنایا جے برطانوی نگریاں نال تے وشکار بپار برطانوی جہازاں نال ای ہوسکے گا۔ ایس تے برطانیہ دی ڈچ لوکراج نال انگریزی ڈچ لڑائیاں چھڑ گیاں۔ ایہناں نال انگلینڈ دی حالت ودیا ہوندی گئی۔ 1655 وچ انگریزاں نے سپین کولوں جمیکا کھویا تے 1666 وچ باہاما نوں وسایا گیا۔

جیمز ٹاؤن، ورجینیا 1607 وچ امریکہ وچ وسائی جان والی پہلی نگری سی تے ورجینیا کمپنی دا کیپٹن جان سمتھ ایدا موڈی سی۔ 1609 وچ برمودا دے کلیم کرکے ایہنوں وسایا گیا۔ 1624 وچ ورجینیا کمپنی دی تھاں ورجینیا نگری وسائی گئی جیہڑی برطانوی شاہی سرکار دے ہتھ وچ سی۔ 1620 وچ برطانوی پیوریٹان نے نے مذہبی ڈر توں بچدیاں ہویاں انگلینڈ توں نس کے امریکہ وچ پلائیموتھ دی نگری وسائی۔ میریلینڈ برطانوی کیتھلکاں نے (1634) وچ، رہوڈز آئلینڈ (1636) سارے فرقیاں لئی سے تے کنکٹیکٹ 1639 وچ کونگریگیشنلسٹ نے وسائی۔ کیرولینا دی نگری 1663 وچ وسی تے۔ 1664 وچ انگریز نویں نیدرلینڈز تے مل ماردے نین نیو ایمسٹرڈیم دا نال بدل کے نیو یارک شہر رکھیا گیا۔ڈچاں نوں ایہدے بدلے وچ سورینام دیدتا گیا۔ 1681 وچ ولیم پن پنسلوینیا نوں وساندا اے۔ امریکی نگریاں کریبین نگریاں نالوں پیسے ٹکے وچ ماڑیاں سن پر ایتھے ایتھی وائی بیجی لئی ودیا تے جوکھا تھاں سی تے ایس باجوں ایتھے کریبین توں ود لوک آکے وسے۔ 1679 وچ انگلینڈ دا بادشاہ چارلس II ہڈسن بے کمپنی نوں روپرٹ لینڈ وچ کھلاں دے بپار دا اختیار دیندا اے۔ فلعے تے وستیاں وسائیائیاں گیاں جنہاں تے نواں فرانس دے فرانسیسی چڑھائی کردے ریندے سن۔

1672 وچ رائل افریقن کمپنی شاہی اختیار تے اجازت نال افریقہ توں غلاماں پھڑ کے کریبین تے امریکہ لجان لئی بنی۔ 1807 تک جدوں غلامی تے روک لگی برطانیہ 35 لکھ افریقیاں نوں غلام بنا کے امریکہ لجا چکیا سی تے ایہ سارے امریکہ لجاۓ گۓ غلاماں دا تیجا حصہ بندا اے۔ برطانوی کریبین وچ کالے 1780 تک 80٪ تے امریکی 13 نکریاں وچ 40٪ ہوچکے سن۔ 1695 وچ سکاٹ پارلیمنٹ نے وی پانامہ وچ نگری وسائی پر ایہ ناں چل سکی۔ 1707 وچ سکاٹلینڈ تے انگلینڈ رل کے اک دیس بندے نیں۔

نیدرلینڈز نال ایشیاء وچ

مصالیاں دا فیدے والا بپار پرتگال دے ہتھ وچ سی مصالے چڑھدے دکھنی ایشیائی جزیریاں تے ہوندے سن۔ ایس بپار وچ اپنا حصہ پان لئی انگلینڈ نے 1600 وچ تے نیدر لینڈز نے 1602 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی تے ڈچ ایس انڈیا کمپنی دی نیو رکھی۔ ہندستان کاروبار دی اک وڈی تھاں تے راہ وچ پیندی سی۔ پرتگال نوں ایس بپار وچوں باہر کڈن مگروں نیدرلینڈز تے انگلینڈ وشکار وی ملاکھڑا چلیا جیہڑا پہلے نیڈرلینڈز دے حق وچ سی تے مگروں انگلینڈ ایس پاسے ول چھا گیا۔ 1688 وچ ڈچ ولیم آف اورینج انگلینڈ دے تخت تے بیٹھدا اے تے دوناں دیساں دے وشکار کاروباری رپھڑ نوں مکادیندا اے۔ نیڈرلینڈز کول مصالے دا کاروبار تے چڑھدے دکنی جزیرے ریندے نیں تے انگلینڈ کول کپڑے دا بپار تے ہندستان ریندے نیں پر انگریز چھیتی ای ڈجاں نوں مصالے دے بپار وچ پچھے چھڈدے نیں۔ 1720 تک انگریز ڈچاں نوں مال ویچن وچ اگے سن۔

فرانس نال دنیا وچ

1688 وچ برطانیہ تے نیدرلینڈز وشکار امن ہوجاندا اے تے دونویں رل کے فرانس تے سپین نال آمنے سامنے آندے نیں۔ 1707 مگروں برطانیہ دنیا تے اک اگے ودویں طاقت سی جیدا ملاکھڑا فرانس نال سی۔ فرانس تے برطانیہ دنیا تے اپنی چودھراہٹ لئی کئی تھانواں تے لڑدے نیں۔

1700 وچ سپین دا بادشاہ چارلس II مردا اے تے ہسپانوی سلطنت فلپ دے ناں کردا اے جیہڑا فرانس دے بادشاہ دا پوتا سی۔ ایس توں ایہ سوچ بندی اے جے فرانس تے سپین اک راج بن سکدیاں نیں جیدے نال یورپ وچ طاقت دی ترکڑی اک پاسے ہوسکدی سی۔ ایہ گل یورپ دے کئی دیساں نوں پسند نئیں سی۔ 1701 نوں مقدس رومی سلطنت، انگلینڈ، پرتگال تے نیدرلینڈز اک جٹ ہوجاندے نیں تے دوجے پاسے فرانس تے سپین سن۔ لڑائی چھڑدی اے جیہڑی 1714 تک لگی ریندی اے۔ لڑائی دے انت تے فلپ نوں فرانس دا تاج چھڈنا پیا تے سپین نوں یورپ وچ اپے کئی ٹھکانے چھڈنے پۓ۔ برطانوی سلطنت وچ وادا ہویا۔ اوہنے فرانس کولوں اکاڈیا تے نیو فاؤنڈلینڈ لۓ تے سپین کولوں جبرالٹر تے منورکا لۓ۔ انگلینڈ نے سپین کولوں غلاماں دے بپار دا کاروبار وی لے لیا۔ جبرالٹر ہجے وی برطانیہ کول اے تے منورکا 1802 وچ پرتا دتا گیا۔

بارلے جوڑ

• سلطنت برطانیہ

سلطنتاں دی تریخ

عثمانیہ · مغلیہ · سلجوق · جرمن · روسی · ھخامشی · بنو امیہ · سکھ · برطانیہ · سُنگا · عباسیہ · فاطمیہ · ایل خانی · ساسانی · غوریہ · طلائی اردو · ہسپانیہ · بازنطینی · رومی · سلطنت روم · خوارزم شاہی · مالی · تیموری · کھیمر · ڈالی · آق قویونلو · قرہ قویونلو · سامانیہ · موحدین · مرابطین · پہلی فرانسیسی · دوجی فرانسیسی · مرہٹہ · دکن · بہمنی · برازیل · کشن · سونگھائی · خوارزم شاہی · منگول · غزنویہ