سلطنت عثمانیہ

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
سلطنت عثمانیہ
دولتْ علیّه عثمانیّه
1299-1923
Ottoman flag.svg
Osmanli-nisani.svg
چنڈا
نشان
ماٹو:
سدا رہن والی سلطنت

راجگڑھ: برصہ،ادرنہ،قسطنطنیہ
سرکار: سلطانی
پہلا سلطان: I عثمان
تھاں: 5,500,000 مربع کلومیٹر
لوک گنتی: 14,629,000 (1919)
OttomanEmpireIn1683.png
Salimiye Masjid.jpg

سلطنت عثمانیہ (عثمانی ترک: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه) اک سلطنت سی جہنوں ترک قبیلیاں نے عثمان I دی آگوی وچ اتلے لیندے اناطولیہ وچ 1299 نوں مڈھ رکھیا۔ 1453 وچ محمد II نے قسطنطنیہ تے مل مار کے ایہنوں اپنا راجگڑھ بنایا۔ 16ویں تے 17 صدی چ اے سلطنت 3 براعظماں ایشیاء، افریقہ تے یورپ وچ پھیلی ہوئی سی۔ اتری افریقہ، لیندا ایشیاء تے دکھنی یورپ دے کئی دیس ایدے وچ ہے گے سن۔ عثمانی سلطنت 623 ورے تک 1299 توں 1 نومبر 1922 تک رئی تے فیر ایہ سلطنت 1923 نوں لوکراج ترکی وچ پلٹ گئی۔

سلطنت عثمانیہ 16ویں تے 17 صدی چ وچ تے اچیچا سلیمان I دے ویلے دنیا دی اک وڈی کئی بولیاں بولن والی سرکار جیہڑی اتر وچ مقدس رومی سلطنت، ویآنا دے باہر تک تے ہنگری تے پولینڈ لتھوینیاتک، دکھن ول یمن تے اریٹریا تک، لیندے ول الجیریا تک تے چڑھدے ول آزربائیجان تک پھیلی ہوئی سی۔ ایدھے وچ 32 صوبے تے کئی نال ملے دیس سن جنہاں چوں کئی ایدے وج رلا لۓ گۓ۔ ایس سلطنت دا راجگڑھ قسطنطنیہ لیندے تے چڑھدے ول جاندے راہواں وچ پین باجوں اک وڈا شہر سی تے ایس تھاں تے ہون باجوں بحیرہ روم وچ وی ایدھی مانتا سی۔

1517 توں سلطنت عثمانیہ دا سلطان مسلماناں دا خلیفہ وی سی تے اسلامی دنیا وچ اوہدی مانتا سی تے ترک سلطاناں کول ایہ خلافت 1924 تک رئی۔

24 جولائی 1923 نوں لوزان دے صلحنامے نال دنیا نے انکرا دی گرینڈ نیشنل اسمبلی نوں منیا تے فیر ایہ اسمبلی 29 اکتوبر 1923 نوں لوکراج ترکی دے ہون دا ہوکا دیندی اے جیہڑی کے سلطنت عثمانیہ دی تھاں تے بن رئی سی۔ 3 مارچ 1924 نوں خلافت عثمانیہ مکدی اے تے اوہدی طاقت تے جیداد ترکی دی گرینڈ نیشنل اسمبلی نوں ملدی اے۔


ناں[لکھو]

عثمانی ترک بولی وچ سلطنت دا ناں دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه یعنی وڈی عثمانی سرکار دولت عثمانی یعنی عثمانی سرکار سی۔ 1517 وچ ترک سلطان دے خلیفہ بنن مگروں ایہ سلطنت خلافت عثمانیہ عثمانی خلافت یا نری خلافت وی کئی جاندی سی۔ کئی تھانواں تے ترکی، سلطنت عثمانیہ، عثمانی سلطنت یا خلافت اکو تھاں دا ای ناں سی۔ 1920-23 وچ سلطنت تے خلافت دے مکن تے ایہنوں صرف ترکی یا لوکراج ترکی ای کیا گیا۔

تاریخ[لکھو]

1300 دے نیڑے اناطولیہ چ رومی سلجوق سلطنت مک گئی تے اودھی تھاں تے کئی نکیاں ترک سرکاراں اوہدی تھاں لیندیاں نیں۔ ایہناں نوں غازی امارتاں وی کی جاندا اے۔ ایہ ماڑی بازنطینی سلطنت دے اناطولیہ دے تھانواں تے وی مل مار ریاں سن۔ ایہناں وچوں اک دا آگو عثمان I (1258 - 1326) جیہڑا کہ عثمانی سلطنت دا موڈھی سی تے اوہدے ناں عثمان توں ای سلطنت دا ایہ ناں پیا۔ اوہ ارطغرل دا پتر سی جیدا راجگڑھ اسکی شہر سی۔ عثمان خان نے ماڑی ہوندی بازنطینی سلطنت دیاں تھاواں تے مل ماریا۔ اوہدی سرکار وچ دوجے مزہب دے لوکاں نوں پوری ازادی سی تے ایہ گل اوہدے تے اوہدی سلطنت دے فیدے ول گئی۔ کیوں جے کسے نویں تھاں دے لوک اوہدے توں ایڈا ڈردے نئیں سن تے سکون وچ ریندے تے سلطنت لئی رپھڑ نئیں پاندے سن۔ اوہ اک جیدار تے سیانا آگو سی۔ عثمان دے مرن مگروں اوہدی سلطنت لیندے تے چڑھدے پاسے پھیلدی گئی۔ اوہدے پتر اورخان اول نے 1334 وچ برصہ تے مل مارکے اوہنوں اپنا راجگڑھ بنایا۔

1387 چ وینس کولوں سالونیکا دا نگر کھو لیا گیا تے کوسوو دی لڑائ چ 1389 چ سربیا دا زور بلقان چ مک گیا تے ترکاں دے یورپ چ وڑن دا راہ کھلیا۔ 1396 چ نکوپولس دی لڑائی ترکاں نوں یورپ ول جان توں روکن دی آخری وڈی کوشش سی پر اوہنا ایہ لڑائی جت لئی۔ بازنطینی سلطنت دے سارے تھاں قسطنطنیہ نوں چھڈ کے ترکاں کول سن۔ بازنطینی سلطنت نوں تھوڑا جیا سہارا اودوں ملیا جدوں ترکاں نوں تیمور دے ہتھوں انکرا دی لڑائی چ 1402 نوں ہار ہوئ۔ ترک سلطان بایزید ۱ نوں بندی بنا لی گیا تے ترک شہزادے آپس وچ ای راج لئی لڑن لگ پۓ۔ سلطنت ماڑی پے کئی تے بلقان چ 1402 توں مگروں کج پاسے سالونیکا، کوسوو تے مقدونیہ ترکاں دے ہتھوں نکل گۓ۔ ایناں نوں مراد نے 1430 توں نگروں لے لیا۔

محمد ۱ دے 1413 چ دوجے شہزادیاں نوں ہران مگروں راج سمبھالیا تے راجگڑھ ادرنہ نوں بنایا۔ اوہنوں سلطنت دا دوجا موڈھی وی کیا جاندا اے۔ اوہ تھاں جیہڑے 1402 وچ کھوۓ گۓ سن مراد II نے واپس لۓ۔ 10 نومبر 1444 نوں مراد II نے ہنگری، پولینڈ تے ولاچیا دیاں کٹھیاں فوجاں نوں وارنا دی لڑائی وچ ہرایا۔ 4 ورے مگروں ولاچیا تے ہنگری دیاں فوجاں فیر ترکاں نال کوسوو دی دوجی لڑائی وچ لڑدیاں نیں تے مراد II ہتھوں ہاردیاں نیں۔


مراد II دے پتر محمد II نے سرکار تے فوج نوں ٹھیک کیتا. عثمانی سلطنت اناطولیہ تے بلقان وچ پھیلی سی پر ایھدے بالکل وشکار طےطنطنیہ ایھدے لئی اک پرانی تانگ سی۔ ایدے تے مل مارن لئی محمد نے وڈی تیاری کرن مگروں 6 اپریل 1453 نوں ایہنوں گھیرے وچ لے لیا تے 29 مئ 1453 نوں ترک فوجاں نے ایدھے تے ہلہ بول کے مل مار لیا۔ ایس حت نے سلطنت دی آدر وچ وادا کیتا تے سلطنت نوں اک نواں راجگڑھ ملیا جیہڑا اک پرانا تے تریخی نگر سی۔ ترک سلطان نے آرتھوڈوکس چرچ نوں اوہدے نال وفادار رہن تے شہر وچ رہن دتا۔ ایدے نال فیر ارتھوڈوکس لوک وی سلطان ول ہوگۓ۔ 1480 نوں ترک فوجاں تے اٹلی تے ہلہ بولیا پر سلطان محمد دے مرن توں ترک فوجاں نوں مڑنا پیا۔

سلطان سلیم (1512 1520) نے سلطنت نوں چڑھدے تے لیندے پاسے ول ودایا۔ 1514 نوں چلڈران دی لڑائی چ صفوی سلصنت دے شاہ اسماعیل نوں ہرایا تے نال ای چرھدے اناطولیہ شام تے مصر تے وی مل مار لیا۔ لال سمندر چ عثمانی فوج پیجی۔ جتے ایدا واہ پرتگیزی سلطنت نال پیا۔ سلیم دے مگروں سلیمان نے یورپ چ سلطنت نوں ودایا۔ 1521 چ اونے بلغراد تے مل ماریا۔ 1526 نوں موہاکس دے لرائی چ ہنگری تے وی مل مار لیا۔ 1529 نوں اودیاں فوجاں نے وی آنا دا کعیرا کرلیا۔ پر ٹھنڈ مگروں اے کعیرا چکنا پیا۔ 1532 چ اونے فیر ہلہ بولیا پر اونوں پچھے مڑنا پیا۔ٹرانسلوینیا ولاچیا تے مولڈاویا وی سلطنت دے نال رل گۓ۔ 1535 چ اونے بغداد ایران کولوں کھولیاعراق تے مل مارلیا تے خلیج فارس تک ٹر گیا۔ عثمانی ایڈمرل بارباروسا نے ٹیونس تس الجزائر تے مل مارلیا۔ ایس ویلے سلطنت نے فرانس نال جٹ بنیا سی تے فرانس دا مال ٹیکس دتے بنا سلطنت ج وکدا سی۔

1683 چ عثمانی فوجاں نے وی آنا دا فیر کعیرا پایا پر ایتکے فیر اونان نوں مڑنا پیا تے ایتھوں سلطنت دا زور ٹٹن دی نیو پئی۔

1683 - 1827[لکھو]

ایس ویلے چ سلطنت نوں اپنی چوکھی وڈی تھاں آسٹریا نوں دینی پئی۔ الجیریا تے مصر ایدے توں ازاد ہوگۓ۔ روس دے نال لمے ویلے تک لڑائیاں ہویاں جیدے چ سلطنت دا چوکھا سارا تھاں وکھرا ہوگیا۔ 19ویں صدی دے وشکار چ یورپی اینوں اک روگی سلطنت کین لگ گۓ۔

ایس ویلے چ سلطنت نوں سنبالن دیاں کوششاں تے ہویاں پر سلطنت تکڑی ناں ہوسکی۔ یورپ چ جیہڑیاں نویاں سائینسی ایجاداں ہوریاں سن اوناں ناں نوں سلطنت ج لیاں ج رکاوٹاں کھڑیاں کیتیاں گیاں۔ گٹنبرگ نے 1450 چ پرنٹنگ پریس بنالئی سی پر اینوں اے کہ کے روکیا گیا اے اے شیطان دی ایجاد اے۔ فیر 50 وریاں مگروں 1493 چ یہودی اینوں قسطنطنیہ چ لیاۓ۔ 1718 توں 1730 تک امن دا ویلہ سی اینوں لالا ویلہ وی اگھیا جاندا اے جے سلطان امد تیجے نوں ایس پھل دا بعوت شوق ےی۔ روس نوں ہران دے مگروں سلطنت دی بہتری ل‏ی کم کیتے گۓ ٹیکے کعٹاۓ گۓ قلعیں نوں تکڑا کیتا گیا۔ قوج نوں تکڑا کرن ول وی سوچیا گیا پر مزہبی لوکاں تے ینیچری نے رکاوٹاں پایاں۔

1804 چ سربیا دے انقلاب نال بلقان تے یوناں چ وکھ ہون والے دیس اٹھ کذڑے ہوۓ۔

1828 - 1908[لکھو]

اے ویل سلطنت چ پلٹے لے کے آیا۔ سلطنت نوں لڑائیاں نال پالا پیا۔ باروں پڑھ کے آۓ ترک سلطنت نوں نواں دے ودیا کرن دی مانگ کر رۓ سن۔ اوہ سلطنت نوں اک آئینی بادشائی چ پلٹنا چاندے سن تے ایدے چ اوہ کج جت وی گے اوناں دے کین تے دو سلطان بدلے گۓ۔

ایس ویلے چ سلطنت دے اوہ لوک جیہڑےترک نین سن اوناں چ سلطنت نالون وکھریاں ہون تے اپنی نسلی ریاست بنان دی مانک اگے ودی۔ 1821 چ یونان نے نے وکھریاں ہون دی دس دتی۔ 1829 چ اے وکھری ہوگئی۔ صدی دے مکن توں پہلاں بلقان دے ہور دیساں نے وی وکھ ہون دی دس دتی۔۔ روس ترک لڑائی باجوں ہور بلقانی دیس وی وکھرے ہوگۓ۔ 1878 چ قبرص برطانیہ نوں پٹے تے دیدتا گیا۔ 1912 ج بوسنیا وکرا ہوگیا۔ الجزائر تے ٹیونس فرانس کول چلے کۓ۔ لبیا تے اٹلی نے 1912 چ مل مار لیا۔ آسٹریا تے روس سلطنت تے مل مار لینا چاندے سن پر برطنیہ نیں سی چاندا جے اے ایس تھان ول اگے ودن تے برطانوی سلطنت لئی کوئی مسلہ بنن۔

1908 - 1922[لکھو]

اے ویلہ جوان ترکاں دے 1908 دے انقلاب مگروں ٹریا۔ 1876 دے آئین نوں دوبارہ لاگو کیتا گیا۔ سلطنت دے اندر افراتفری توں فیدا چکدیا ہویاں آسٹریا نے بوسنیا تے مل مار لیا۔ 1911-12 چ اٹلی تے ترکی دی لڑئی ہوندی اے جیدے چ لبیا تے اٹلی مل مار لیندا اے۔ بلقان دے دیس وی سلطنت تے ہلہ بولدے نیں۔ تھریس دے کئی پاسیاں تے ت تے ادرنہ تے تے ویری ملل مار لیندے نیں۔

پہلی وڈی لڑا‏ی 1914-1918[لکھو]

پہلی وڈی لڑائی چ ترک جرمنی ول ہوگۓ۔ لڑائی دے ٹرن تے ترکاں نوں جتاں وی ہویاں۔ گیلی پولی دی لڑائی انگریزاں دی اک بعوت وڈی ہار سی۔ اسٹریلیا نیوزی لینڈ کینیڈا تے فرانس دے فوجی وی انگریزان نال ترکاں نال لڑے۔ کت چ وی انگریزان فوج نوں ہتھیا رسٹنے پۓ۔ پر ترکاں نوں روس نال لڑائی چ چوکھا سارا فوجیاں دک کاٹا پیا۔ روسی فوج اگے ود رئی سی۔ آرمینیا دے لوک وی روس دے نال سن۔

اوس ویلے سلطنت عسمانیہ نوں سب توں وڈا نقصان سید حسین بن غلی شریف مکہ نے دتا۔ جدوں ہر پاسے ترکاں نوں جت ہورئی سی۔ 1916 چ شریف ماہ نے خلافت عسمانیہ نال غداری کردیاں ہویاں لڑائی دے وچ مسلمساناں دا ساتھ چھد کے انکریزاں نال رل گیا۔ مکہ ترکاں دے ہتھوں نکل گیا۔ طائف تے وی شریف دیاں فوجاں نے انگریواں نال رل کے مل مارلیا۔ مدینہ تے مل مارنا اوکہھا ہوگیا۔ ایتھے ترک گورنر جنرل فخری پاشا نے ہتھیار سٹن توں انکار کیتا تے محمد دی قبر تے جا کے سوں کھادی جے اوہ کدے وی مدین چھد کے نین جاوے گا۔ شریف دیاں فوجاں نیں مدینہ دا کعیرا کرلیا۔ اے کعیرا 1916 توں ٹریا 1918 آگئی لڑائی دا انت ہوگیا سلطنت عسمانیہ نے ہتھیا سٹ دتے پر فخری پاشا نے ہتھار نان سٹے۔ اخیر سلطان دے کین تے لرائی مکن دے کئی معیناں مگروں اونے مدین نوں ویریاں دے حوالے کیتا۔ ترکاں ہتھوں عرب دیس نکل گۓ اوہ برطانیہ تے فرانس نے آپس چ ونڈ لۓ۔

یورپی طاقتاں نے نے ترکی نوں وی اپس چ ونڈ لیا۔ لکدا سی چ ترکی ہن مک گیا اے۔ پر انقرہ ج اک ترک قوج نے ہتھار ناں سٹے اینج اک نوین لرائی دک مد پیا۔ مصطفا کمال وی ایس فوج نال رل گیا۔ لڑائی چلدی رئی۔ ہولی ہولی ترکاں نے نے بارلیاں نوجاں نوں ترکی توں بار کڈ دتا۔

ترکاں نے خلافت مکا دتی۔ ترکی اک لوک راج بن گیا۔

سرکار[لکھو]

سلطنت عثمانیہ دی سرکار دے دو تھم سن: فوجی پربندھ تے سولین پربندھ۔ سلطان ایہناں توں اتلی پدھر تے سی۔ سرکار دا مڈھلا کم دیس دے اندر واسیاں دی جان تے مال دا بچاؤ تے دیس دی تھاں وچ وادا کرنا سی۔ عثمانی پربندھ وچ مزہبی ماملے سرکار کول سن۔ سائیاں، یہودیاں تے ہور متاں دیاں منن والیاں نوں اپنے مزہب وج پوری ازاادی سی۔ ترک تے ترکی بولدے سن پر کسے ہور بولی تے روک وی نئیں سی۔

عثمانی ٹبر دی وڈی مانتا سی تے ایہ اسلامی تریخ وچ اپنے لمے ویلے توں راج وچ ہون باجوں نویکلا گنیا جاندا سی۔ ایہ ترک سن۔ 2 واری ایس ٹبر نوں لآن دی کوشش کتی کئی جیہڑی ناں ہوسکی۔ ترک سلطان 16ویں صدی توں خلیفہ وی بنن لگ گۓ تے اینج اوہ سلطنت دے نال نال مزہب دی وی نشانی سن۔ سلطان دے دربار وچ سلطانی حرم دی وی بڑی طاقت سی تے ایہ والدہ سلطان دے ہتھ وچ ہوندا سی۔ کئی واری والدھ سلطان سرکار دے کماں وچ وی ہتھ ونڈاندیاں سن۔ جدوں سلطان ماڑے یا نکے ہوندے سن تے ایہناں زنانیاں دا راج ہوندا سی۔ ترک تریخ وچ 130 ورے تک سوانی راج وی ریا جدوں ترک سلطان نکی پدھر دے سن۔

ترک شہزادیاں دی پڑھائی دا اک ودھیا پربندھ سی۔ محل وچ پہلے مزہبی پڑھائی کرائی جاندی فیر سرکار چلان دے دوجے ول سکھاۓ جاندے۔ کسے نکمے شہزادے دے ایس پربندھ وچ اگے آن دا چانس نئیں سی۔ پچھلے سلطان دا پتر ای سلطان بندا سی۔

عثمانی سرکار اک سلطانی سرکار سی پر سارا کج سلطان دے ہتھ وچ نہیں سی۔ عثمانی وزیر یا ززیراں دی ٹولی سلطنت دے وکھرے کماں تے اکھ رکھدی سی تے ایہ کئی ماملیاں وچ اپنی مرضی کردے سن۔ ہر تھان دے گورنر وی کئی ماملیاں وج ازاد سن۔ ویلے نال عثمانی سنطنت پارلیمانی تے قنونی بادشائی ول جا رئی سی۔

طغرا عثمانی سلطنت دا نشان یا مہر ہوندی سی تے 35 ونڈاں دے طغرے ورتے گۓ۔

فوج[لکھو]

پہلی عثمانی فوج لیندے اناطولیہ دے پہاڑاں توں اندے سن۔ ویلے نال تے سلطنت دے ودھن نال ایہدے وچ وادھے ہوۓ۔ عثمانی فوج دنیا دیاں پہلیاں فوجاں وجوں سی جینے توپ تے بندوف دا ورتن کیتا۔ قسطنطیہ تے مل مارن ویلے نکیاں تے چوڑیاں توپاں ورتیاں گیاں۔ ترک گھڑسوار فوج کول تیز پجن والے گھوڑے تے ہلکے ہتھیار سن جیدے نال تیز نسن پجن وچ اسانی سی۔ ایہ عربی تے ترکمان گھوڑیاں تے تیرکمان تے نکیاں تلواراں ورتدے سن۔ ایدے نال اوہ منگول لڑائی دے ول وی سن جیدے وج اک فوج اک پدھر نال پجھے ہٹدی سی تے فیر پچھے انوالی فوج نوں اک ہلال ونگوں کھیرے وچ لیندی سی۔

عثمانی سمندری فوج نے وی سلطنت دے واہدے وچ اپنا کم وکھایا۔ 1517 وج ایہنے مصر تے مل ماریا تے فیر الجیریا تک اپڑی۔ سمندری فوج دے ماڑے ہون باجوں 1821 وچ یونان تے 1830 وچ الجیریا سلطنت دے ہتھوں نکلے۔

بارلے جوڑ[لکھو]