سونا

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
سونا
Gold-crystals.jpg
ایٹمی نمبر: 79
ایٹمی پعار : 196.96 گرام/ مول
ابلن نمبر: 2856 سینٹی گریڈ
پگلن نمبر: 1064.18 سینٹی گریڈ



سونا اک پعاری، نرم، لشکدی تے پیلی دھات اے۔ انسان اینوں ہزاراں وریاں توں گینیاں، نمیش تے پیسے لئی ورت ریا اے۔ ایہ گھٹ لبدی اے تے ایدا ورتن دوجیاں گھٹ لبن والیں دھاتاں توں اسان اے۔ اے بوت مینگی دھات اے تے اینوں انسانی تریخ چ بوہت اہمیت ملی ہوئی اے۔

کیمیائی خاصیتاں[لکھو]

سونا اک کیمیائی عنصر اے جیدا ایٹمی نمبر 79 اے۔ایدا نشان (Au) اے جیڑا کے لاطینی بول (aurum) توں نکلیا اے۔ اے بجلی تے گرمی دا چنگا کنڈکٹر اے تے اینوں زنگ نئیں لگدا۔ اینوں کسے دوجی دھات نال رلا کے پینڈا کیتا جاندا اے۔ اے اپنی خالص حالت چ نرم ہوندا اے۔ سونا اک ٹرانزیشن عنصر اے تے اے یارویں گروپ چ ہوندا اے۔ اے بوت کم کیمیائی طور تے ریایکٹ کردا اے تے اے نوبل گیساں دے مگروں سب توں کٹ ریایکٹوو اے۔

سونے تے تیزاب کلیاں اثر نئیں کردے پر اینوں آکوا ریجیا چ کولیا جاسکدا اے۔ سونا سائنائڈ دے اساسی محلول چ وی کولیا جاسکدا اے جس باجوں اس محلول نوں سونے دیاں کاناں چ وی ورتیا جاندا سی۔ سونے نوں پارے چ ملا کے املگم بنایا جاندا اے جینوں سونے نوں صاف کرن ج ورتیا جاندا اے۔ سونے دے خالص پن نوں ناپن لئی اینوں شورے دے تیزاب چ ڈوبیا جاندا اے۔ کیونجے اے چاندی تے دوجے لویاں نوں کول لیندا اے پر سونے نوں نئیں کول سکدا۔

سونے دا چورا

سونا ٹکڑیاں دی صورت چ لبدا اے۔ اے کدی کدی ٹیلوریم دے نال کمپاؤنڈ دی صورت چ وی لبدا اے۔ اینوں صدیاں توں کرنسی لئی وی ورتیا جاندا اے۔ اینوں انسانی رہتل چ دولت دی نشانی دی حیثیت حاصل اے۔ انسانی تریخ چ 165،000 ٹن سونا کھودیا جا چکیا اے۔ اج کل کڈیا جان آلا سونا 50٪ گہنیاں چ، 40٪ پیسیاں نوں سانبن واسطے تے 10٪ انڈسٹری چ ورتیا جاندا اے۔ اینوں زیوراں تے سجاوٹ توں علاوہ دند بنانے دے کم، الیکٹرانکس تے انج دیاں فیدے آلیاں تھاواں تے وی ورتیا جاندا اے۔ سونا کسدا نئیں تے نا ای دوجیاں عنصراں دے نال ریایکٹ کر کے خراب ہوندا اے جیدی وجہ توں اینوں بجلی دی وائرنگ، شیشے نوں رنگ کرن چ ورتیا جاندا اے۔ حکیم لوک اینوں نسخیاں چ تے کھان پین وچ ورتدے نیں۔‌

سونا ساریاں تعاتاں وچ سب توں پینڈی اے پر اک گرام سونے نوں کٹ کے اک میٹر دی پتری چ وی بدلیا جا سکدا اے تے اے فیر وی نئیں ٹٹدا۔ پتری دی صورت چ ایدا رنگ ہرا نیلا لگدا اے۔ سونا دی اے پتلی پتری انفراریڈ روشنی نوں وی پلٹ دیندی اے جیدے باجوں اینوں گرمی-سہن آلے کپڑیاں، شیشے تے، خلاء بازاں دے خاص کپڑیاں، تے عینک تے ورتیا جاندا اے تاکے اوہ اونا دیاں اکھاں نوں سورج دی تیز روشنی توں بچا سکن۔

سونا بہت گوڑا اے ایدا اک کیوبک میٹر، 19،300 کلو گرام دا ہوندا اے، تے سب توں گوڑے عنصر اوسمیم دے اک کیوبک میٹر دا وزن 22،610 کلوگرام ہوندا اے۔ جدونکے سکہ جیدے توں گولیاں بندیاں نیں اودا اک کیوبک میٹر صرف 11،340 کلوگرام دا ہوندا اے۔

تریخ[لکھو]

سونے دا پانڈا

سونے نوں 7000 وریاں توں ورتیا جاریا اے۔ بلقان چ 6000 وریاں پرانیاں سونے دیاں شیواں لبیاں نیں۔ 4600 ورے پرانی اک مصری لکھت وچ اک فرعون نے ایہ لکھیا اے کے اودے ویلے چ مٹی توں ودھیک سونا ہیگا اے۔ مصر توں اک قدیم نقشہ وی لبیا اے جیدے وچ اتلے سوڈان تے تھلویں مصر چ اک سونے دی کان وکھائی گئی اے۔ پرانے ویلے چ عرب وچ لال سمندر دے نال وی سونے دیاں کاناں ہیگیاں سن۔ سونے نوں مسیح توں 610 ورے پہلے ترکی چ پہلی واری کرنسی لئی ورتیا گیا۔ رومیاں نے اج توں کوئی 2000 وریاں پہلاں پانی دے زور توں سونے نوں زمین توں کڈنا شروع کیتا۔ ایسے زمانے چ ہسپانیا تے رومانیا چ وی پانی دے زور توں سونا کڈیا گیا۔ اتلے سپین چ لاس میڈیولاس ناں دی سونے دی کان چ 7 پانی دے راہ نیں جیناں دی مدد نال سونا کڈیا جاندا اے۔ رومانیہ دی کان روسیا مونٹانا اوس ویلے دی بوت وڈی کان سی تے جینوں اج تک ورتیا جاریا اے۔

Goldkey logo removed.jpg

افریقہ چ وسدی مالی سلطنت (1230-1630) دے کول بوت زیادہ سونا سی تے اوہ اپنے ویلے چ اس گل دی وجہ توں سارے جگ چ اوہدی مانتا سی۔ منشا موسی جیڑا 1312 توں 1337 تک اس سلطنت دا بادشاہ ریا اوہ ساری دنیا چ اپنے 1324 دے حج دی وجہ توں مشہور ہویا: اوہ مکہ دی راہ تے جدوں قاہرہ توں جولائی 1324 چ لنگیا تے اونے اوتھے اینا سونا ونڈیا کہ مصر چ سونے دا مل دس وریاں تک کٹ گیا۔

یورپی لوک براعظم امریکہ چ سونے دی کھوج لئی آۓ جدوں اوناں نوں اس گل دا پتہ لگیا کے اوتھے دے لوکاں کول بہوت سونا اے- وشکارلہ امرکاہ، پیرو، ایکویڈار تے کولمبیا ایس کم لئی اچیچیاں تھانواں سن۔۔ اوتھے دے لوک جیناں نوں ایزٹک کیندے نیں سونے نوں دیوتائی شے سمجھدے سن جدوں کے اتلے امریکہ دے ریڈ انڈینز سونے نوں کسے کم دا نئیں سمجدے سن کیونجے اے اوناں نوں زندگی اسان کرن واسطے کسے کم دا نئیں سی تے اوہ اس توں زیادہ اوناں دھاتاں نوں اہم سمجدے سن جیہڑیاں اوناں نوں فیداے دیندیاں سن۔

ورتن[لکھو]

سونے دا تمغہ

سونے نوں پرانے ویلے توں کرنسی لئی وی ورتیا جاریا اے۔ اج کل کسے دیس کول ہیگے سونے توں اوس دیس دی کرنسی داے مل ناپیا جاندا اے۔ 20ویں صدی چ دیساں دی معیشت دی تیزی دے نال اگے ودی تے ایس وجہ توں سونا معیشت دا خاص حصہ نئیں ریا کیونجے ایدے نال دوجے دیساں دی کرنسی دا ورتنا ود گیا اے۔ اج کل سونے دے بدلے کرنسی دا اکو ریٹ دا کم مک گیا اے۔

لوک پیسیاں دا سعارا رکھن واسطے سونے نوں اپنے کول سنبھال کے رکھدے نیں کیونجہ ایدا مل کرنسی دے مقابلے تے اینا بوتا کٹدا نئیں اے۔ اس سونے نوں سونے دیاں اٹاں وی کیندے نیں پر ایدے مختلف ڈیزائن وی ہوسکدے نیں۔ اس نال لوکاں نوں اپنے پیسیاں دی رکھولی ہوندی اے کیونجے سونا کسے وی ویلے کرنسی چ بدلیا جا سکدا اے۔ عام طور تے اس سونے دا خالص پن 22 قیراط توں 24 قیراط ہوندا اے۔ کینیڈا دا سونے دا سکہ 99.99٪ سونے دا ہوندا اے۔ امریکی گولڈ ایگل، برطانوی گولڈ سوورن، آسٹریا دا ویآنا فلہارمونک سکہ تے چین دا گولڈ پانڈا۔

سونا خالص حالت چ نرم ہوندا اے تے اینوں دوجی تعاتاں نال رلا کے اینوں سخت بنایا جاندا اے تے ایدا رنگ وی بدل کے زیورات چ ورتیا جاندا اے۔ ایدے چ تانبا، چاندی، پلیڈیم یا دوجیاں انج دیاں تعاتاں رلائیاں جاندیاں نیں جیدے توں ایدا رنگ بدل جاندا اے۔ 18 قیراط سونے چ 25٪ تانبا ہوندا اے تے ایدا رنگ وی ہلکا رتا ہو جاندا اے جینوں گلابی سونا کیندے نیں۔ سونے چ لویا مکس کرو تے ایدا رنگ نیلا ہو جاندا اے تے اگر الومنیم مکس کرو تے جامنی رنگ ہوجاندا اے۔ 18 قیراط سونے چ نکل تے تھوڑا جیا زنک تے تانبا ہوندا اے جیدی وجہ توں ایدا رنگ چاندی وانگوں ہوندا اے۔

سونے نوں وشکارلے ویلیاں چ صحت واسطے چنگا سمجیا جاندا سی کہ اینی تھوڑی تے سوہنی شے صحت واسطے چنگی ہی ہوسکدی اے۔ سونے دے کج نمک سوجن نوں روکدے نیں تے اینوں جوڑاں دے درد دے علاج چ ورتیا جاندا اے۔ سونے دے تابکار آئسوٹوپ تے نمک ای انسان دے جسم چ کسے کم دے ہوندے نیں، خالص سونا انسانی جسم دے نال کج نئیں کردا۔ ٹی بی تے جوڑاں دے سوجن نوں روکن واسطے سونے نوں جسم اندر لا دتا جاندا اے۔ اینوں دند بنان واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ کئی لوک سونے دے دند وی بناندے نیں۔ سونے دی آئسوٹوپ سونا-198 کینسر دے علاج واسطے وی ورتی جاندی اے۔

سونے نوں حلوائی مٹھائیا اتے وی سجاوٹ واسطے لاندے نیں۔ تے ایدی پتری نوں کھایا وی جاسکدا اے۔ اے جسم چ نا کسے فیدے دی ہوندی اے نا نقصان دی۔ بادشاہ اینوں کھاندے سن۔

سونے نوں تاگے دی شکل دے کے کڑھائی وچ ورتیا جاندا اے۔ اینوں شیشا رنگن واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ اے شیشے چ گوڑا رتا رنگ بناندا اے۔ اے بوت چنگا کنڈکٹر اے تے اینوں گڈیاں چ گرمی کڈن واسطے وی ورتیا جا سکدا اے، مکلارن اپنی فارمولا 1 گڈی چ اینوں گرمی کڈن واسطے ورتدی اے۔ اے ریڈیائی تابکاری نوں موڑنے واسطے بوت زبردست شے اے تے اینوں جنگی جعازاں دے اتے لایا جاندا اے تاکے اے دشمن دے ریڈار نوں الو بنا سکن۔ اینوں چنگی کوالٹی دی سیڈیاں تے وی لایا جاندا اے۔

نشان[لکھو]

سونا صدیوں توں رہتلاں وچ عزت، دولت، طاقت تے مانتا دا نشان ریا اے۔ انساناں نون اودے ودیا کماں تے سونے دے تمغے جاندے نیں۔ اولمپک کھیڈاں وچ، نوبل انعام دین لگیاں سونے دے تمغے دتے جاندے نیں۔ عقل تے سیانف دیاں گلاں تے محاوریاں وچ سونا ورتیا جاندا اے۔ پنجاویں سالگرہ نوں وی سنہری تے کسے دیس دے ودیا ویلے نون سنہری ویلا منیا جاندا اے۔

بارلے جوڑ[لکھو]