پاندھی

Wikipedia توں
(لیایا گیا سیارہ)
جاؤ: پاندھ, کھوج
عطارد ; 2 وینس ; 3 زمین ; 4 مریخ ; 5 مشتری ; 6 زحل ; 7 یورینس ; 8 نیپچون سورجی پربندھ دے 8 پاندھی

پاندھی (پنجابی: پھرن ٹرنوالا) سورج یا کسے تارے دے دوالے کمن والی شے یا کسے تارے دے بچے ہوۓ انگ نوں کیندے نیں جیہڑا اینا وڈا ہوے کے اپنی کھچ باجوں گول ہووے، پر اینا وڈا وی ناں ہوے جے اوہدے اندر ایٹمی فیوژن دا کم چلے تے اپنے کمن راہ وچ کسے ہور شے نوں ناں رہن دیوے [1]۔ پاندھی چوں چانن نئیں نکلدا تے ایہ تارے توں نکا ہوندا اے۔ ایھدا چانن وی کسے تارے توں آیا تے ایہدے توں پلٹیا ہوندا اے۔ عطارد، مریخ، زمین، وینس، مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون سورج دے پاندھی نیں۔ پرانے ویلیاں وچ ایناں نوں خدائی مخلوق سمجھیا جاندا سی تے ایہناں دی پوجا ہوندی سی۔ سائنس دے اگے ودھن نال ایہناں بارے انسان دا علم وی ودیا۔ 2006 وچ انٹرنیشنل اسٹرونومیکل یونین نے کسے نوں پاندھی منن دا اک ناپ بنایا تے ایس ناپ تے سورجی پربندھ دے 8 پاندھی پورے اترے۔ پلوٹو جیہنوں پہلے اک پاندھی منیا گیا سی اوہنوں پاندھیاں چوں کڈھ دتا گیا۔ ایہو ای سلوک سیرس، 2 پلاس، 3 جونو تے 4 ویسٹا نال ہویا۔

بطلیموس دے پربندھ وچ پاندھی زمین دے دوالے کمدے سن۔ 17ویں صدی وچ آکے جدوں ٹیلیسکوپ دے بنن مگروں گلیلیو نے اسمان تے ویکھ کے پاندھیاں بارے دسیا جے ایہ زمین وانگوں سورج دے دوالے کمدے نیں تے فیر بطلیموسی سوچ مکی۔ ایس توں پہلے وی ایہ سوچ لوکاں نوں آئی سی پر اوہناں کول کوئی وڈا ثبوت نہیں سی۔ لمبی کھوج، کاہڈ تے سوچ وچار مگروں یوہانس کپلر نے ایہ گل دسی جے پاندھیاں دے کمن راہ گول نہیں بلکہ آنڈیورگے نیں۔ نویں اوزاراں نال تارہ گروواں نے ایہ ویکھیا جے زمین وانگوں پاندھیاں وچ سورج دوالے کمدیاں ہویاں اک پاسے ول چکاؤ ہوندا اے تے کجاں تے برف دی تہ تے محول ہوندے نیں۔ نویں ویلے وچ ایہ وی پتہ چلیا جے زمین وانگوں دوجے پاندھیاں تے اگپہاڑ، ٹیکٹونک پلیٹاں تے طوفان وی ہوندے نیں۔ 23 جنوری 2013 تک، 859 سورجوں پرے پاندھی وی لبے جا چکے نیں۔ ہارورڈ سمتھسونین سنٹر فار اسٹروفزکس نے ایہ دس دتی ا ے جے جنوری 2013 تک چٹے راہ وچ زمین دے ناپ دے 17 ارب توں ودھ پاندھی ہے نیں [2]۔

ناں[لکھو]

ایہدے پنجابی ناں پاندھی دا مطلب ٹرن پھرن والا اے تے ایہو ای مطلب ایہدے انگریزی ناں (Planet) دا اے جیہڑا یونانی چوں آیا اے [3] تے عربی سیارہ دا اے۔ پرانے ویلیاں توں تارے ویکھن والے ویکھدے سن جے کج چانن اسمان تے ٹردے نیں جد کے دوجے اپنی تھاں تے پکے نیں۔ ساری دنیا دی ایہ سوچ سی جے زمین کائنات دا گڑھ اے تے اسمان دی ہر شے ایہدے دوالے کمدی اے۔

تریخ[لکھو]

بابل

بابل پرانے عراق دے لوک پہلے لوک سن جنہاں پاندھیاں دی سوچ دتی۔ 7ویں صدی م پ دی اک مٹی تختی وچ وینس پاندھی دی ٹور بارے دسیا گیا اے۔ 7ویں صدی م پ دی ای اک ہور مٹی تختی دی جوڑی تے سورج، چن تے پاندھیاں دے اک ورے دے ٹور بارے لکھیا اے تے انساناں دی ہوونی نال جڑے چنگے پیڑے شگن ایہناں دی ٹور نال جوڑے ہوۓ نیں۔ وینس، عطارد، مریخ، مشتری تے زحل نوں بابلی تارہ گرو پشان چکے سن۔ ٹیلیسکوپ دے بنن تک پشانے جانوالے ایہو پاندھی سن [4]۔

یونان

ارسٹارخس تیسری صدی دا اک یونانی تارہ گرو سی جیہنے ایہ سوچ دتی جے سورج گڑھ اے جیدے دوالے زمین تے دوجے پاندھی کمدے سن پر سائینسی انقلاب تک زمین دے ایس کائنات دے گڑھ ہون دی سوچ دا ای راج ریا۔

بطلیموس دے 7 پاندھی
1
چن
Template:Unicode
2
عطارد
Template:Unicode
3
وینس
Template:Unicode
4
سورج
Template:Unicode
5
مریخ
Template:Unicode
6
مشتری
Template:Unicode
7
زحل
Template:Unicode

سکندریہ دے بطلیموس نے اپنی کتاب الماگست وچ بابل توں ہٹ کے جیومیٹری دی بنا تے اسمان تے پاندھیاں دا اک نقشہ بنایا اوہدا بنایا ہویا نقشہ اگلیاں کئی صدیاں تک دنیا نے منیا۔ اوہنے زمین نوں گڑھ منیا جیدے دوالے 7 پاندھی اک اچیچے ول نال کمدے نیں۔ چن سب توں نیڑے فیر عطارد تے اینج وینس، سورج، مریخ، مشتری تے زحل تک جاندے سن [5]۔

ہندستان

499 وچ ہندستانی تارہ گرو آریہ بھٹ نے اک پاندھی پربندھ دتا جیدے وچ زمین اپنے دوالے کمدی سی تے جیدے باجوں تارے لیندے والے جاندے دسدے نیں۔ اوہدی ایہ وی سوچ سی جے پاندھیاں دا راہ آنڈیورگا اے۔ آریہ بھٹ دے پڑھنوالے دکھنی ہندستان ول جوکھے سن۔ نیلاکنٹھا سمویاجی نے 1500 وچ گل نوں اگے اینج ودھایا جیدے وچ عطارد مشتری زحل سورج دے دوالے کمدے سن پر ایہ سورج ایہناں نوں لے کے زمین دے دوالے کمدے سن۔ 16ویں صدی وچ ٹائیکو براہے نے وی ایہو جیا پربندھ دسیا۔


اسلامی دنیا

11ویں صدی وچ ابن سینا نے وینس دی ٹور بارے دسیا۔ 12ویں صدی وچ ابن باجہ نے سورج دے منہ اگے دو پاندھی ویکھے جیہڑے ک عطارد تے وینس سن۔ تارہ گرو قطب الدین شیرازی نے جنہاں نوں سیانپیا۔


یورپی رینیساں

سائینسی انقلاب وچ، گلیلیو دی ٹیلیسکوپ باجوں یورپی تارہ گروواں نوں اسمان تے اک وکھری دنیا دسی۔ پرانی سوج جے دنیا ایس کائینات دا گڑھ اے مک گئی۔ سورج ساڈے سورجی پربندھ دا گڑھ اے ایس سوچ نے اپنا آپ منوایا ۔ نکولس کوپرنیکس تے یوہانس کپلر دیاں کھوجاں تے ایس نویں پربندھ دی نیو رکھی گئی۔ زمین پاندھیاں دی ٹولی وج رلائی گئی تے ایھدے وچوں چن تے سورج نوں کڈھ دتا گیا۔ 19ویں صدی وچ کئی نویں پاندھی دسے تے سورجی پربندھ وچ رلاۓ گۓ۔

1930 وچ پلوٹو (نکا سیارہ) لبیا گیا تے نال ای ایہنوں سورجی پربندھ دا نوواں پاندھی من لیا گیا پر ایہ 2006 تک ای پاندھی منیا گیا۔ 1992 وچ تارہ گرو الیگزنڈر وولزکان تے ڈیل فریل نے سورجی پربندھ توں باہر اک پلسار دے دوالے پاندھی لبے۔ ایہ لبھ، کسے ہور تارے دے دوالے پاندھی پربندھ دا ہونا اک وڈی گل سی۔

20ویں صدی دے دوجے ادھ وچ سورجی پربندھ دے دوالے تے ہور تاریاں دے دوالے وڈیاں کمنوالیاں شیواں لبیاں تے لوکاں وج ایہ سوچ بنی جے اک پاندھی کی ہوندا اے؟ ایہنوں شبداں وچ کنج دسیا جاسکدا اے؟ کئی لوکاں نیں مانگ کیتی جے پلوٹو نوں پاندھی دی پدھر توں لآ دینا چاہیدا اے ایس ل‏ئی جے ایسے تھاں تے پلوٹو ورگیاں ہور وی شیواں لبیاں نیں۔ ایہناں وچ کجاں نوں جنہاں وچ ایرس، 50000 کواوار تے سیڈنا اندے نیں، میڈیا نے ایہناں نوں دسواں پاندھی منن دی مانگ کیتی پر کسے سائینسی سنگت نے ایہ گل ناں منی۔ 2005 وچ ایرس دی لبھ نے جیہڑا پلوٹو توں 27% ماس وچوڈا سی ایس سوج نوں اگے کیتا جے ایہ طے کیتا جاۓ جے آخر اک پاندھی کی اے۔

ایس رپھڑ نوں مندیاں ہویاں 2006 وچ اک پاندھی ہون دی اک پدھر بنائی گئی جس باجوں 8 پاندھی سورجی پربندھ وچ منے گۓ تے پلوٹو نوں ایس ٹولی وچوں کڈھ دتا گیا۔ ایس پدھر وچ اوس نوں پاندھی منیا گیا جیہڑا کسے تارے دے دوالے کمدا ہووے؛اینا وڈا ہوے کے اپنی کھچ باجوں گول ہووے، پر اینا وڈا وی ناں ہوے جے اوہدے اندر ایٹمی فیوژن دا کم چلے تے اپنے کمن راہ وچ کسے ہور شے نوں ناں رہن دیوے۔

بنتر[لکھو]

اک آرٹسٹ نے گیس دے کٹھے ہون تے وشکار تارہ تے دوالے پاندھی بنن دا وکھالہ دسیا اے

ایہ گل پک نال نہیں کئی جاسکدی جے پاندھی کنج بنے۔ منی گئی سوچ ایہو ای اے جے اک بدلی دب کے گیس تے تؤڑ دی پلیٹ وچ پلٹی۔ ایھدے وشکار مادہ کٹھا ہوکے تارہ بنیا تے دوالے پاندھیاں وچ پلٹدے گۓ۔ کھچ دے کم نال پاندھی، اوہناں دے چن تے نکے پاندھی بنن وچ آۓ۔

سورجی پربندھ[لکھو]

سورجی پربندھ وچ سورج تے اوہدے پاندھیاں دا ناپ


پاندھی ہون دی پدھر تے سورجی پربندھ دے تھلے دتے گۓ 8 پاندھی آندے نیں۔ ایہ نیں:

  1. Template:Unicode عطارد
  2. Template:Unicode وینس
  3. Template:Unicode زمین
  4. Template:Unicode مریخ
  5. Template:Unicode مشتری
  6. Template:Unicode زحل
  7. Template:Unicode یورینس
  8. Template:Unicode نیپچون

ایہناں چوں مشتری سب توں وڈا اے ایہ 318 زمیناں برابر اے جدوں کہ عطارد سب توں نکا اے ایہ زمین دے 0.055 برابر اے۔ اپنی بنتر باجوں سورجی پربندھ دے پاندھی تھلے دتے گۓ حصیاں وچ ونڈے ہوے نیں۔


سورجی پربندھ دی ونڈ

  • پڑی پاندھی: زمین ورگے پاندھی پڑیاں نال بنے نیں۔ ایہ نیں عطارد، وینس (سیارہ)، زمین تے مریخ۔ ایہناں پڑی پاندھیاں وچوں زمین سب توں وڈی تے عطارد سب توں نکا جیہڑا زمین دا 0.055 بندا اے۔


  • گیسی جن: ایہ پاندھی گیساں نال بنے نیں تے پڑی پاندھیاں توں چوکھے وڈھے نیں: مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون۔ مشتری دا ماس 318 زمیناں برابر اے تے ایہ گیسی جناں وچ سب توںوڈا اے۔ زحل تیجا وڈا اے تے 95 زمیناں برابر اے۔
  • نکے پاندھی: اگست 2006 دے فیصلے باجوں جیہڑے پاندھی نہیں رہۓ سن اوہ نکے پاندھی اخواۓ۔ ایہناں وچ پلوٹو، سیرس، ہاؤمیا آندے نیں۔
ونڈ ناں
قطر
ماس رداس (ام) سورج دوالے کمن
(ورے)
اپنے دوالے کمن
(دن)

چند
چھلے
پڑی پاندھی عطارد 0.382 0.06 0.31-0.47 0.24 58.64 0 ناں
وینس 0.949 0.82 0.72 0.62 −243.02 0 ناں
زمین 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1 ناں
مریخ 0.532 0.11 1.52 1.88 1.03 2 ناں
گیسی جن مشتری 11.209 317.8 5.20 11.86 0.41 67 ہاں
زحل 9.449 95.2 9.54 29.46 0.43 53 ہاں
یورینس 4.007 14.6 19.22 84.01 −0.72 27 ہاں
نیپچون 3.883 17.2 30.06 164.8 0.67 13 ہاں
نکے پاندھی سیرس 0.08 0.000 2 2.5–3.0 4.60 0.38 0 ناں
پلوٹو 0.18 0.002 2 29.7–49.3 248.09 −6.39 5  ?
ہاؤمیا 0.15×0.12×0.08 0.000 7 35.2–51.5 282.76 0.16 2  ?
میکمیک ~0.12 0.000 7 38.5–53.1 309.88  ? 0  ?
ایرس 0.19 0.002 5 37.8–97.6 ~557 ~0.3 1  ?

سورجوں پرے پاندھی[لکھو]

1992 نوں ریڈیو تارہ گرو الیگزنڈر وولزکان تے ڈیل فریل نے اک پلسار دے دوالے دو پاندھی لبے۔ اوہناں دی ایس لبھ نوں فیر ہوراں نے وی ویکھیا تے اینج پتہ چلیا جے سورجی پربندھ توں پرے وی پاندھی ہے نیں۔ ایہ پلسار پاندھی اک سپرنووا دے ملبے توں بنے سن جیہنے اوہ پلسار بنایا سی۔ کسے عام تارے دے دوالے کسے پاندھی دے لبھن دا 6 اکتوبر 1995 وچ پتہ چلیا جدوں جنیوا یونیورسٹی دے مائیکل مئير تے کولوز نے 51 پیگاسی دے دوالے پاندھی لبے۔ 15 جنوری 2013 تک جیہڑے 859 پاندھی لبے ایہناں چوں چوکھیاں دے ماس مشتری توں ودھ سن تے کئی عطارد توں وی نکے سن۔

اچیچیاں گلاں[لکھو]

چکر

سارے پاندھی لازمی تاریاں دے دوالے کمدے نیں۔ سورجی پربندھ وچ سارے پاندھی سورج دے کمن والے پاسے ول کمدے نیں۔ اک سورجوں پرے پاندھی (WASP-17b) ایسا وی ملیا اے جیہڑا اپنے تارے دے کمن توں دوجے پاسے کمدا اے۔ پاندھی دے اک چکر نوں ورہ یا سال کیندے نیں ۔ پاندھی دے ورے دا اپنے تارے دے پینڈے نال جوڑ ہوندا اے۔ جنا اک پاندھی اپنے تارے توں دور ہویگا اوہنا اوہدا سال لمبا، اوہدا کمن چکر لمبا، دوڑ تھوڑی تے اوہدے تے تاری دی کھچ تھوڑی ہوویگی۔ کسے وی پاندھی دا اوہدے تارے دے دوالے کمن چکر گول نہیں ہوندا تے اینج پاندھی دا تارے توں پینڈا سال وچ گھٹدا ودھدا ریندا اے۔ ایس چکر وج جدوں اک پاندھی تارے دے نیڑے ہوندا اے اوہدی دوڑ ودھ جاندی اے تے جدوں اوہ دور ہوندا اے اوہ گھٹ جاندی اے۔

چکاؤ

زمین دا 23 ڈگری دا چکاؤ

ہر پاندھی اپنے تارے دے دوالے کمدیاں تھوڑا جیا چکیا یا مڑیا ہوندا اے تے ایہ چکاؤ اوہدے تارے دے ایکویٹر دی پدھر تے ہوندا اے ایدے نال پاندھی تے سورج دے چانن دے پیندا وی فرق پیندا اے۔ جدوں پاندھی دا اتلا انگ تارے دے سامنے ہوندا اے اودوں تھلواں انگ پرے ہوندا اے تے جدوں تھلواں انگ سامنے ہوندا اے اودوں اپرلا پرے ہوندا اے۔ ایدے نال پاندھی تے موسم بندے نیں۔ جیہڑے ایہدی سال وچ ٹور باجوں تبدیل ہوندے نیں۔ اوہ ویلہ جدوں اک پاندھی دا اک انگ تارے توں سب توں دور یا نیڑے ہوندا اے سولسٹائس اخواندا اے جدوں اک ادھے انگ تے گرمی وچ سولسٹائس ہوندا اے اودوں اوتھے دن سال وچ سب توں وڈا ہوندا اے تے سیال دے سولسٹائس وچ دن سب توں چھوٹا ہوندا اے. ایس چکاؤ دے کھٹن ودھن نال کسے پاندھی تے موسم بندا اے۔ مشتری دا چکاؤ بہت تھوڑا اے ایس لئی اوتھے موسم دا فرق بہت تھوڑا اے جد کے یورینس دا دا چکاؤ اینا زیادہ اے کہ سولسٹائس ویلے یا پورا ہنیرا یا پوری چاننی ہوندی اے۔


اپنے دوالے چکر

زمین اپنے دوالے

پاندی اندسی لیک تے اپنے دوالے چکر کٹدے نیں۔ اک پاندھی دا اپنے دوالے چکر اوھدا دن اخواندا اے سورجی پربندھ دے یورینس نون جھڈ کے اوسے پاسے کمدے نیں جیہڑے پاسے اوہ سورج دے دوالے کمدے نیں۔ ہر پاندھی دے کمن دا دن وکھرا ہوندا اے اے وینس 243 زمینی دناں وچ اپنا اک دن کردا اے جد کے گیسی جن نوں کج کینٹے ای لگدے نیں۔ سورجوں پرے پاندھیاں دے چکر نہیں پتہ۔ تارے دے چوکھے نیڑے پاندھیاں دے چکر تارے نال ای جڑے ہوندے نیں تے اوہناں دا اک پاسہ پکا ای اپنے تارے ول ریندا اے اینج اوہناں دے اک پاسے پکا دن تے دوجے پاسے پکی رات ریندی اے۔

چکر صفائی

پاندھی دی اک اچیچی گل ایہ وی اے جے ایہ اپنے چکر راہ نوں صاف رکھدا اے۔ ایدھے چکر وچ کوغی ہور پاندھی نہیں آندا ناں ای کوغی ہور شے۔ ایہ اپنے راہ دی ہر شے نوں اپنے نال رلا لیندا اے۔ ایہ گل 2006 پاندھی ناپ دا اک پوائینٹ اے۔ ایسے باجوں ایرس، سیرس تے پلوٹو نوں پاندھی نہیں منیا گیا بلکہ نکے پاندھی منیا گیا اے۔ ایہ اصول صرف سورجی پربندھ تے ای لاگو ہوندا اے۔


ماس

مشتری دا اندر

پاندھی دی اک اچیچی گل ایہ وی ہے جے ایھدا اینا ماس ہووے جیدی کھچ نال ایہ اپنی گول شکل بنا سکے۔ ایہدا ایہ وی مطلب اے جے سارے پاندھی گول ہوندے نیں۔ اک خاص ناپ تک اک چیز ڈنگ پھڑنگی رہ سکدی اے پر اوس توں ودھ ہون تے اوہدی کھج اوہنوں گول پدھر ول لے آندی اے تے اوہ گول بن جاندا اے۔ ماس توں وی کسے نوں پچھانیا جاندا اے جے اوہ پاندھی اے جے تارہ۔ اک پاندھی مشتری توں 13 گنا وڈا ہوسکدا اے ایڈے ناپ دے پاندھی سورجی پربندھ توں باہر ای ملدے نیں۔


ہر پاندھی دا مڈھ پانی سار توں بندا اے تے بننے ویلے گوڑے تے بھاری مادے اندرلے گڑھول کھچ باجوں جاندے نے تے اترلی پدھر تے ہلکے مادے تے گیساں آندیاں نیں۔ ایسے باجوں پاندھی دی گری گھنی تے دوالے ہلکے مادے ہوندے نیں جد کے پڑی پاندھیاں وچ باہرلا چھلڑ پینڈا ہوندا اے گیسی جناں وچ گری توں باہرلا انگ مینٹل باہرلی گیسی انگ نال رلیا ملیا ہوندا اے۔ پڑی پاندھیاں دی گری نکل تے لوۓ دی جد کے چھلڑ سلیکا دا ہوندا اے۔ مشتری تے زحل بارے خیال اے جے ایہناں دی گری وچ پڑیاں تے دھاتاں نیں تے مینل وچ دھاتی ہائیڈروجن۔ یورینس تے نیپچون جیہڑے کہ نکے نیں اوہنی دی پڑی دی گری دے دوالے امونیا، میتھین تے پانی نیں۔

محول

زمین دا محول

سورجی پربندھ دے سارے پاندھیاں تے سواۓ عطارد دے ہوائی محول ہے [6]۔ ایہناں دے ماس دی کھچ اینی اے جے گیساں ایہناں دی پدھر کول ریندیاں نیں۔ وڈے گیسی جن ایس قابل نیں جے چوکھے ماس تے فیر جوکھی کھچ باجوں ہلکیاں گیساں جیویں ہائیڈروجن تے ہیلیم نوں نیڑے رکھ سکن پر نکے پاندھی جیویں زمین کولوں ایہ ہوا توں اتے خلا وچ نس جاندے نیں۔ زمین دے محول دی بنتر دوجے پاندھیاں توں وکھری اے۔ ایتھے آکسیجن محول وچ ازاد پھردی اے۔


مقناطیسی محول

زمینی مقناطیسی وہڑہ سورجی چکھڑ نال ملدا اے

پاندھیاں دی اک اچیچی گل اوہناں دے اندر مقناطیسی ہل جل اے جیدے نال فیر مقاطیسی محول بندا اے ایہ محول ایس لئی بندا اے جے اوہ پاندھی دے اندر بجلی ٹورن والے مادے ٹردے پھردے نیں تے جنہاں نال مقناطیسی ویہڑے بندے نیں۔ ایہ ویہڑے سورجی چکھڑ نوں پرے تکدے نیں۔ ایہ مقناطیسی محول پاندھی نوں سورجی چکھڑ توں بچاندا اے۔ اوہ پاندھی جناں اندر دھاتاں نہیں ہوندیاں اوہناں تے مقناطیسی محول بہت ماڑا جیا ہوندا اے جیہڑا اوہنوں سورجی چکھڑ توں بچا نہیں سکدا۔ سورجی پربندھ تے صرف مریخ تے وینس تے مقناطیسی محول نہیں ہے [7]۔ عطارد دا وہڑہ سب توں ماڑا تے مشتری دا سب توں تکڑا اے۔


پاندھی پامسٹری وچ[لکھو]

پاندھیاں دا ورتن پامسٹری وچ وی ہے۔ ہتھ دے وکھرے پاسے تے انگلاں پاندھیاں تے سورج دے ناںواں تے نیں۔ پہلی انگلی تے اوہدے لاگے دا ہتھی تے اچا تھاں مشتری دی انگلی تے مشتری ٹبہ اخواندے نیں۔ دوجی یا وشکارلی یا سب توں لمی انگلی زیحل دی انگلی تے لاگے دا حصہ زحل دا ٹبہ اخواندا اے۔ مندری پانوالی انگلی سورجی انگلی تے لاگے دا تھاں سورجی ٹبہ اخواندے نیں۔ نکی یا چیچی انگلی عطارد دی انگلی تے لاگے دا حصہ عطارد دا ٹبہ نیں۔ ایہناں توں تھلے ہتو دا وشکارلا حصہ مریخ دا وہڑہ وے۔ انگوٹھے دے لاگے دا حصہ وینس دا ٹبہ تے اوہدے سامنے دا حصہ چن دا ٹبہ اے


اتہ پتہ[لکھو]

  1. IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes". International Astronomical Union. 2006. Retrieved 2009-12-30.
  2. Staff (January 7, 2013). "17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way". Space.com. Retrieved January 8, 2013.
  3. Definition of planet". Merriam-Webster OnLine. Retrieved 2007-07-23.
  4. A. Sachs (May 2, 1974). "Babylonian Observational Astronomy". Philosophical Transactions of the Royal Society of London (Royal Society of London) 276 (1257): 43–50 [45 & 48–9]. Bibcode 1974RSPTA.276...43S. doi:10.1098/rsta.1974.0008. JSTOR 74273.
  5. Evans, James (1998). The History and Practice of Ancient Astronomy. Oxford University Press. pp. 296–7. ISBN 978-0-19-509539-5. Retrieved 2008-02-04.
  6. Hunten D. M., Shemansky D. E., Morgan T. H. (1988), The Mercury atmosphere, In: Mercury (A89-43751 19–91). University of Arizona Press, pp. 562–612
  7. Kivelson, Margaret Galland; Bagenal, Fran (2007). "Planetary Magnetospheres". In Lucyann Mcfadden, Paul Weissman, Torrence Johnson. Encyclopedia of the Solar System. Academic Press. p. 519. ISBN 978-0-12-088589-3.

بارلے جوڑ[لکھو]

thum