سیب

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
سیب
Red Apple.jpg
پچھان
دیس: بوٹے
برادری: پھلوالے بوٹے
پتی: گلابورگے
ٹبر: گلاب ٹبر
ٹوکرہ: سیب
سائینسی ناں: Malus domestica

سیب گلاب ٹبر دا اک فروٹ اے۔ ایہ سب توں چوکھے اگاۓ تے کھادے جانوالے فروٹاں وچوں اک اے۔ سیب دے ٹوکرے دیاں ہور ونڈاں وی انسان دے ورتن وچ نیں۔ ایہ نکے تے پتچڑی بوٹے دے اتے لگدا اے۔ سیب دا اصل دیس وشکارلا ایشیاء اے جتھے ایہدا جنگلی پرکھ ایشیائی جنگلی سیب ہجے وی ہوندا اے۔ سیب ہزاراں وریاں توں یورپ تے ایشیاء وچ اگایا جاریا اے تے یورپی واسی ایس نوں امریکہ لے آۓ۔ سیب پرانے قصے کہانیاں وچ ہے۔ سیب صحت، سہنپ تے محبت دی نشانی سمجھیا جاندا اے۔

سیب طاقت دینوالا، سوادلا تے خشبو والا فروٹ اے۔ ایہ وٹامن اے، بی تے سی نال بھریا ہویا اے۔ ایہدے وچ 11٪ شکر ہوندی اے تے نال ایہدے وچ لوڑیدیاں دھاتاں وی ہوہندیاں نیں۔ ایہنوں کچا، پکا کے، جام، جیلی، شربت، سرکہ ڈبیاں وچ بند کرکے ورتیا جاندا اے۔

سیب دیاں 7،500 دے نیڑے ونڈاں نیں جیہڑیاں انسان نے اپنی لوڑ لئی بنائیاں نیں۔ کھان، پکان تے سیب رس لئی وکھریاں ونڈاں نیں۔ آپ لگاۓ سیب پیوندی ہوندے نیں تے بی توں جنگلی سیب وی اگاۓ جاسکدے نیں۔ سیب نوں فنگس تے بیکٹیریا توں کئی روگ لگ سکدے نیں جنہاں توں دوائیاں یا ہور ولاں نال بچیا جاسکدا اے۔

2010 وچ 69 ملین ٹن سیب ہویا جیہدے وجوں ادھا چین وج ہویا۔ امریکہ دوجے نمبر تے ترکی تیجے تے تے اٹلی، پولینڈ تے ہندستان اوہدے مگر سن۔ سیب صحت لئی ودھیا منیا گیا اے۔


وکھالہ[لکھو]

کھادا ہویا سیب

سیب دا رکھ نکا تے پتچڑی ہوندا اے جیہڑا اگان تے 1.8 توں 4.6 میٹر (6 توں 15 فٹ) تے جنگل وچ 9.1 میٹر (30 فٹ) اچا ہوندا اے۔ ایہ اپنی ونڈ تے فیر چھنگائی نال اپنی لوڑ دے ناپ تے رکھیا جاسکدا اے۔ پھل تے پتے اکو ویلے بسنت وچ نکلدے نیں۔ 3 توں 4 سینٹی میٹر (1.2 توں 1.6 انچ) دے چٹے رنگ دے پھل جنہاں تے گلابی پآں پیندی اے اے نکلدے نیں۔ پھل دیاں 5 پتیاں ہوندیاں نیں تے 4-6 پھلاں دا گچھا ہوندا اے۔ وشکارلا پھل پہلے کھڑدا اے تے فیر فروٹ وی بندا اے۔

فروٹ پت جھڑ وچ تیار ہوجاندا اے تے فروٹ اگانوالے بپاری 7.0 توں 8.3 سینٹی میٹر (2.75 توں 3.25 انچ) ناپ گھیر دے سیب تیار کردے نیں جے ایس ناپ دے سیب لوکاں نون پسند نیں۔ ایس توں نکے ناپ دے فروٹ رس کڈھن لئی ورتے جاندے نیں۔ سیب دی چھل لال، پیلی، ہری یا دورنگی یا تن رنگی ہوسکدی اے۔ ایہدا گودا چٹا پیلا ہوندا اے۔

Cleaned-Illustration Malus domestica.jpg

سیب دا پرکھ ایشیائی جنگلی سیب اے جیہڑا وشکارلے ایشیاء دے پہاڑاں، دکھنی قازقستان، کرغیزستان، تاجکستان تے سنکیانگ, چین وج ملدا اے۔ ایہدی اگائی تیان شان دے کنڈیاں توں شروع ہوئی ہونی اے تے لمے ویلے وچ ایہدے وچ ہور ونڈاں وی رلایاں گیآن ہونیاں نیں۔ یورپی جنگلی سیب نال ایہدا ملاپ کرایا گیا اے تے اوہ وی ایہدا پرکھ منیا گیا اے پر ایشیائی چوکھا پرانا اے۔

تریخ[لکھو]

سیب سب توں پرانا آپ آکایا گیا رکھ اے۔ ہزاراں وریاں وچ ایہدے فروٹ وچ ہزاراں وریاں دی تبدیلیاں نال ودھیا بنایا گیا اے۔ سکندر یونانی ہتھوں قازقستان توں ایہدی نکی ونڈ لبھن دا دسیا جاندا اے۔ چڑھدا ترکی سیب دے ٹوکرے دا کھ منیا گیا اے۔ پالے دے سیب جنہاں نوں پت چھڑ وچ کٹھا کیتا گیا ہووے تے جمن گرمی ناپ تو تھوڑا اتے سمبھالیا گیا ہووے ایسے سیب ہزاراں وریاں توں ایشیاء تے یورپ وچ اچیچا کھان پین سی۔ یورپ توں امریکی وسنیک 17ویں صدی وچ سیب دے بوٹے نوں امریکہ لیاۓ۔ پہلا سیب دا باغ بوسٹن وچ 1625 وچ اک پادری ولیم بلیکسٹن نے اگایا[1]۔ امریکہ دے آپنے سیب کوئی ایڈے چنگے نہیں سن۔ یورپ توں لیاۓ گۓ سیب بپاری راہواں نال امریکہ دے اندر تک اپڑ گۓ۔ 20ویں صدی وچ چڑھدے واشنگٹن ول وائی بیجی لئی پانی ملیا تے ہور فروٹاں نال سیب ارباں ڈالر دے بپار دا کم بن گیا۔ 20ویں صدی وچ ای آن جان دے نویں ولاں نال سجرے سیب ہر پاسے اپڑن لگ پۓ۔ 21ویں صدی وچ لمے چر لئی سامبھ دا کم فیر چلیا۔ سامبھ وج سیباں نوں ایسا محول دتا جاندا اے جیدے وچ سیب سارا سال سجرے ریندے نیں۔ چوکھی گل، تھوڑی آکسیجن تے کاربن ڈائی آکسائیڈ دی پدھر سیباں نوں سجرا رکھدی اے۔

ہوند[لکھو]

2012 وچ 63 ملین ٹن دے نیڑے سیب دنیا وچ ہویا تے چین نے ایہدا ادھ ہویا۔ 6% دے نیڑے ہوند نال امریکہ وچ دنیا دا 6% ہویا۔ دنیا وچ 2009 وچ باہر پیجنوالے وڈے دیس چین، امریکہ، ترکی، پولینڈ، اٹلی، ایران تے ہندستان نیں جد کے ایسے ورے دیس منگان والے وڈے دیس روس، جرمنی، برطانیہ تے نیدرلینڈز نیں[2]۔ امریکہ وچ ہونوالے سیباں دا 60٪ امریکی صوبے واشنگٹن وچ ہویا۔ ہور وڈے سیب اگانوالے دیس برازیل، جرمنی، ارجنٹائن تے دکھنی افریقہ نیں۔

سیب پاکستان وچ 60% بلوچستان تے 25% خیبرپختونخواہ وچ ہوندا اے۔ ریندا پنجاب تے سند وچ ہوندا اے۔ سنہرے سیب نوں ایتھے مٹھا سونا آکھیا جاندا اے۔

ہوند
ٹناں وچ
2010[3]
Flag of the People's Republic of China.svg چین 33,265,186
Flag of the United States.svg امریکہ 4,212,330
Flag of Turkey.svg ترکی 2,600,000
Flag of Italy.svg اٹلی 2,204,970
Flag of India.svg ہندستان 2,163,400
Flag of Poland.svg پولینڈ 1,858,970
Flag of France.svg فرانس 1,711,230
Flag of Brazil.svg برازیل 1,275,850
Flag of Chile.svg چلی 1,100,000 .
دنیا 69,569,612

اگائی[لکھو]

جنگل وچ سیب بی نال چھیتی ہوجاندے نیں۔ بی نال لگے سیب چنگے تے مرضی دے نہیں ہوندے ایس لئی باغاں وچ ایہ پیوند نال لگدے نیں۔ نکے ناپ والے سیباں نوں پسند کیتا جاندا اے جیہڑے 3.0 میٹر (10 فٹ) تک جاندے نیں۔ نکے سیباں دی ونڈ اناطولیہ تے ایران توں 300 م پ وچ پھیلی۔ سکندر یونانی نے ایہنوں اپنے دیس یونان ول پیجیا۔

سییباں دیاں نویاں ونڈاں یا تے چانس نال بندیاں نیں یا فیر وکھریاں تے اپنی مرضی دیاں ونڈاں رلا کے اپنی لوڑ والے سیب بناۓ جاندے نیں۔

ایکویڈار وچ سیباں نوں اجائی تے اگایا گیا اے جتھے ایہ سال وچ دو واری فصل دیندے نیں۔

سیب دے انگ[لکھو]

ایہ انگریزی اکھان جے 'اک سیب روز کھاؤ تے ڈاکٹر نوں نساؤ' سیب دے صحت لئی چنگے ہون نوں دسدی اے۔ سیب بارے کھوج دسدی اے جے ایہ کولن کیسنے، پروسٹریٹ کینسر تے پھپھرے دے کینسر لئی ٹھیک اے۔ سیب دے چھلڑ وج ارسولک تیزاب ہوندا اے جیہنوں چویآں نوں کھوا کے ویکھیا گیا اے تے اوہ ٹانچے دے ریشے تے پوری چربی ودھاندا اے، چٹی چربی، مٹاپا، گلوکوز نہ سہ سکنا تے چربیلی جگر روگ گھٹاندا اے[4]۔ امریکی وائی بیجی دے محکمے نے دسیا اے جے اک عام 242 گرام دا سیب وچ 126 کلوریاں تے چوکھا سارا فائبر تے وٹامن سی ہوندا اے[5]۔ سیب دے چھلڑ وچ ایسے کمیائی مادے تے فیدے والیاں شیواں نیں جنہاں نوں ہجے سمجھیا نہیں جاسکیا۔ ودھویں مادیاں وج کورسیٹن، کیٹچن تے پروسیانیڈن نیں۔ سیب دا رس چویآں وچ ایسیٹائلکولائن دا بننا تیز کردا اے۔ فروٹ مکھیاں نوں جدوں سیب کھاویا گیا تے اوہناں دی عمر 10٪ ودھ گیا اوہناں مکیاں دے آڈے نال جنہاں نوں اوہناں دی عام حوراک دتی گئی[6]۔

100 گرام سیب دی طاقت
انرجی 218 کلو جاؤل
کاربوہائیڈریٹ 13.81 گ
مٹھاس 10.39 گ
فائبر 2.4 گ
چربی 0.17 گ
پروٹین 0.26 گ
پانی 85.56 گ

انسانی ورتن[لکھو]

سیباں نوں اکسر کچا ای کھادا جاندا اے۔ پورا سیب جیہدے وچ چھلڑ وی آندا اے کھان لئی ٹھیک اے سواۓ بیاں دے جیہڑے کجھ کھانوالیاں نوں مسئلہ کرسکدے نیں۔ وشکارلہ حصہ چھڈ دتا جاندا اے۔ سیب دیاں کج ونڈاں کچیاں کھان واسطے ای اگائیاں جاندیاں نیں۔ سیباں دا رس کڈیا جاندا اے۔ ایہدا جام تے مربہ بنایا جاندا اے۔ سیب دے رس نال الکوحلی شربت وی بناۓ جاندے نیں۔

سیب رہتل وچ[لکھو]

سیب دے پھل

سائیآں دی ریت وچ سیب نوں اوہ پھل سمجھیا جاندا اے جیہڑا عدن دی پھلواری وچ حوا تے آدم دے جنت وچ نکلن دی وجہ بنیا۔ بائبل وج ایہدا ناں تے نہیں لیا گیا پر سمجھیا سیب ای جاندا اے اے سآئی پینٹنگاں وچ ایہو ای دسد اے۔ ایس لئي سیب نوں جانکاری، لالچ تے گناہ دا نشان وی سمجھیا جاندا اے۔

اک پرانی یونانی کہانی وچ ہیراکلز، اک یونانی ہیرو نوں اپنے 12 کماں وچوں ایہ وی کم کرنا پیا سی جے ہیسپیریڈس دی پھلواری وچ جا کے اوتھوں سنہری سیب لے کے آنا سی جیہڑا کہ جیون رکھ دے اتے اوہدے وشکار لگیا سی۔

  • سیب پرانے یونان وچ محبت دی نشانی وی سمجھیا جاندا سی۔
  • اک سوئس لوک کہانی وچ اک سوئس جنے ولیم ٹل نوں اپنے پتر دے سر تے رکھے ہوۓ سیب نوں تیر مارا پیندا اے۔
  • نیویارک شہر نوں وڈا سیب وی آکھیا جاندا اے۔ ایہ شبد اوہناں گانوالیاں تے گھڑ دوڑ کرنوالیاں بنائی جیہڑے 1920 دے دھاکے وج شہر شہر پھردے سن تے ہر شہر نوں سیب آکھدے سن۔ نیویارک ود ہون باہجوں وڈا سیب اکھوایا۔
  • امریکی کمپیوٹر کمپنی ایپل دا نشان اک اک پاسیون کھادا سیب اے۔ ایہ ایہدے مڈی سٹیو جابز نے سوچیا تے ایہ آکھ کے چن لیا جے سیب بارے کسے دی سوج منفی نہیں ہوسکدی۔

سیب دیاں ونڈاں[لکھو]

سیب دیاں 7,500 توں ودھ پیوندی ونڈاں نیں۔ ایہ پیوندی ونڈاں سیب دی ہوند، رکھ ناپ، سیب ناپ، رنگ تے ورتن وچ وکھ ہوندیاں نیں۔ گرم گلے تے کج ٹراپیکی تھانواں لئی وی ونڈاں ہے نیں۔ لامت سیب سجرے کھان لئی ای اگاۓ جاندے نیں پر کج سیبی شراب لئی وی اگاۓ جاندے نیں۔ عام کھان لئی اگاۓ جانوالے سیب مٹھے، نرم تے سوادلے ہوندے نیں۔ اجکل دے سیباں وچ چھل دا رنگ، سیبی زنگ، دور پیجن وج اسانی، لمے چر لئی سامبھن دا گن، چوکھی ہوند، روگ بچاؤ، عام سیب وکھالہ تے چاہیدا سواد ویکھے جاندے نیں۔ پرانیاں ونڈاں دے آڈے وچ نویاں ونڈاں مٹھیاں نیں تے ایہناں نوں ہر پاسے پسند کیتا جاندا اے پر کج لوک ہجے وی پرانے کھٹے سواد دے شیدائی نیں۔

ہور ویکھو[لکھو]

بارلے جوڑ[لکھو]

اتہ پتہ[لکھو]

  1. Smith, Archibald William (1997). A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins. Dover Publications, 39. ISBN 0-486-29715-2. 
  2. "FAO". Faostat.fao.org. 8 August 2012. http://faostat.fao.org/site/535/DesktopDefault.aspx?PageID=535#ancor. Retrieved on 8 August 2012. 
  3. Source : Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture|FAO
  4. Kunkel SD, Elmore CJ, Bongers KS, Ebert SM, Fox DK, et al. (2012) Ursolic Acid Increases Skeletal Muscle and Brown Fat and Decreases Diet-Induced Obesity, Glucose Intolerance and Fatty Liver Disease. PLoS ONE 7(6): e39332. Template:DOI
  5. "Nutrition Facts, Apples, raw, with skin [Includes USDA commodity food A343"]. Nutritiondata.com. http://nutritiondata.self.com/facts/fruits-and-fruit-juices/1809/2. Retrieved on 2013-01-03. 
  6. Maher, Theresa. "Antioxidants Found in Apples May Extend Lifespan". Journal of Agricultural and Food Chemistry. http://web.archive.org/web/20110720103717/http://newslocale.org/health/hnews/antioxidants_found_in_apples_may_help_extend_lifespan_2011030411461.html. Retrieved on 24 March 2011.