کارل مارکس

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
کارل مارکس
Karl Marx 001.jpg
جمیا: 5 مئی 1818 ٹریر، پرشیا
مریا : 14 مارچ 1883 لندن ، برطانیہ
گن: انقلابی، لکھاری
دسخط: Karl Marx Signature.svg

کارل مارکس (مئی 5, 1818 – مارچ 14, 1883) اک جرمن فلسفی، سیاسی بپاری کاہڈی، تریخ لکھاری تے انقلابی سی۔ سوشلسٹ سوچ نوں اگے ودھان وچ اوہدا وڈاکم اے۔ کیپیٹل تے کمیونسٹ مینیفسٹو اوہدیاں مشہور لکھتاں نیں۔

اوہدا پیو اک وکیل سی۔ کارل 17 وریاں دا سی جدوں اوہ قنون پڑن لئی بون یونیورسٹی چ آیا۔ ایتھوں اوہ ہمبولٹ یونیورسٹی برلن جلا گیا تے فلاسفی چ پی ایچ ڈی ڈگری اونوں جینا یونیورسٹی نے دتی۔ ایس توں مگروں اوہ جرنلزم چ آیا تے رہائنش زآئیتنگ کلون دا ایڈیٹر بن گیا پر اودیاں وکھریاں سوچاں نے رپھڑے پاۓ تے اوہ پیرس آگیا۔ ایتھے اودی یاری فریڈرش اینگلز نال ہوگئی تے جیڑی مرن تک رئی۔ مارکس نوں فرانس چوں وی کڈ دتا گیاتے اوہ برسلز آگیا تے ایتھے اونے غریبی دی فلاسفی تے کتاب لکھی۔ اگلے ورے اونے تے اینگلز نے رل کے کمیونسٹ مینیفسٹو لکھی۔ فیر اوہ کلون جرمنی آیا پر اونوں ترکھیاں اے جرمنی چوں کڈ دتا گیا۔ اوہ لندن آگیا تے سارا جیون ایتھے ای گزاریا۔

جیون[لکھو]

کارل مارکس 5 مئی 1818 نوں ٹریر، پرشیا چ جمیا۔ اوہدے پرکھ اشکینازی یہودی سن تے 1723 توں ٹریر دے ربی سن۔ کارل دا دادا ٹرائیر دا ربی سی۔ کارل دا پیو ہائینرش مارکس (1777, 1838) ٹبر وچ پہلا بندا سی جیہنوں سیکولر پڑھائی کرائی گئی۔ اوہ جمیا یہودی سی تے اوہدا ناں ہرشل موڈیشای سی۔ ہرشل وکیل بنیا پر دیس دے قنون باجوں یہودی سرکاری نوکری نئیں کرسکدے سن تے ایس باجوں اوہ لوتھرن سآئی ہوگیا تے اپنا ناں ہائینرش مارکس رکھیا. اوہنے اپنی ٹبری تے نیانے وی سآئی بناۓ۔ کارل مارکس دا نانا اک ڈچ ربی سی۔ کارل مارکس دا ٹبر اک کھاندا پیندا ٹبر سی تے ایہناں دے موزل وچ انگوراں دے کھیت سن۔ پورٹا نگرا لاگے ٹریر وچ اوہناں دا 2س کمریاں دا کر سی۔ کارل دا پیو چانن ویلے دا بندا سی تے اوہنوں کانٹ تے والٹیئر چنگے لگدے سن۔ اوہنے دوجے لوکاں نال رل کے پرشیا وچ قنونی بادشائی دی مانگ کیتی سی۔

ٹریر، جرمنی وج کارل دی جمن تھاں

کارل دی ماں ہنریٹا مارکس (1788-1863) ڈچ سی تے کارل دے جمن ویلے تک یہودی سی۔ اوہ تھوڑا پڑھی سی تے فلپس کمپنی دی نیو رکھن والے اودے ساک سن۔ کارل اپنے ماپیاں دا تیجا نیانا سی۔ کارل مارکس نوں 1824 وچ گرجے لجا کے سائی بنایا گیا پر اوہ وڈا ہوکے مزہب توں وکھ ہوگیا سی۔ کارل مارکس نے 1843 چ جینی فان ویسٹفالیہ نال ویاہ کرلیا۔ اوہ اک نواب دی تعی سی۔ مارکس تے جینی دے 7 نیانے ہوۓ پر تنگی باجوں 3 ای وڈے ہوسکے۔ کارل مارکس دے کزارے دا وڈا وسیلہ فریڈرش اینگلز سی جینوں مانچسٹر توں پیو دی جیداد توں امدنی سی۔ اک اخبار نیویارک ٹریبیون نون ہفتہ وار آرٹیکل لخن تے آمدن سی۔ کارل مارکس دا جیون پیسے ٹکے دے سعاب نال اوکھا لنگیا۔ سوانی تے جواکاں نال مڈل کلاس جیون لنگانا ایڈا اسان نیں سی۔ 1881 چ اودی ٹبری مر گئی تے تھوڑے چر مگروں جدوں کے اوہ کسے دیس دا واسی نیں لندن چ مر گیا تے مرنے تے صرف 9 لوک سن۔

اودے مرن تے کئی لوک بولے۔ فریڈرش اینگلز دی تقریر چ اے بول سن:

14 مارچ نوں، پونے تن وجے دے نیڑے سب توں اچیاں سوچاں سوچن والا، سوچنا بند کر گیا۔ اونوں 2 منٹ لئی ای کلیاں چھڈیا گیا سی جدوں اسیں واپس آے تے اسین اونوں ارام کرسی تے بیٹھے ویکھیا--سکون دی نیند ستا ہویا سی ہمیشہ لئی۔

مارکس دی قبر تے اودی اے گل لخی ہوئی اے (اے کمیونسٹ مینیفسٹو دی انت دی سطر اے): سارے دیساں دے کامیوں کٹھے ہوجاؤ

برطانیہ دی کمیونسٹ پارٹی نے 1954 چ اوتھے اودی اک بتی بنا‏ی۔

پڑھائی[لکھو]

1830 تک مارکس نوں کر وچ ای پڑھایا گیا تے 1830 توں 1835 تک اوہ ٹریر دے جمنیزیم وچ پڑھیا۔ 1835 چ 17 وریاں دا سی اوہ تے اونوں بون یونیورسٹی چ پا دتا گیا۔ اوہ فلاسفی تے ساہت پڑھنا چاندا سی پر اودے پیو دی سوچ سی جے اوہنوں زیادہ فیدے والا قنون پڑھنا چائیدا اے۔ ماڑے پھپھرے ہون باجوں اوہنوں فوج وچ ناں جانا پیا۔ اوہنوں شراب پین دا چسکا تے ایس لئی اوہ اک کلب دا سنگی وی سی۔ اودے تھوڑے نمبر ویخدیاں ہویاں اودے پیو نے اونوں ہمبولٹ یونیورسٹی برلن چ پا دتا پر اودا دل ساہت تے فلاسفی ول ای ریا۔ ہیگل تے پچھ پرتیت کردیاں ہویں اوہ جوان ہیگلی دے ٹولی وچ رلیا۔ 1837 وچ اونے اک نکا ناول تے کئی نظماں وی لکھیاں۔ پی ایچ ڈی لئی اوہدا لکھیا گیا آرٹیکل برلن دے رواجی محول وج پسند ناں کیتا گیا۔ ایدھے وچ اوہنے ایہ گل کیتی جے فلاسفی دینی پڑھائی توں تھلے دی شے اے۔ 1841 چ اونے ازاد سوچ رکھن والی جینا یونیورسٹی اپنا تھیسز پیجیا تے فلاسفی وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔

پیرس تے برسلز[لکھو]

اپنے کم کاج لئی اوہنے اخبار وچ لکھن ول مڑیا تے اخبار رہائینش زائیتنگ، کلون چ ایڈیٹر لگ گیا پر اوہدیاں نویکلیاں سوچاں نیں اودے لئی رپھڑ بنا دتے۔ سیاست وچ اوہدیاں سوچاں سوشلسٹ سن تے اوہنے یورپی سرکاراں تے نندیا کیتی۔ روسی زار تے اک آرٹیکل لکھن تے پرشیائی سرکار نے 1843 وچ اوہدا اخبار بند کردتا۔ ایس تے اوہنے اک ہور اخبار وچ پرشیا دے سنسر دے قنون دی نندیا کیتی تے کج چر مگروں اوہ اخبار وی بند کردتا گیا۔ 1843 وچ اوہنے On the Jewish Question دے ناں تے لکھیا جیدے وچ اک سماج وج سیاسی تے انسانی آزادی تے اپنی سوچ دنیا اگے رکھی۔

پرشیا چھڈ کے اوہ تے اوہدی ٹبری اکتوبر 1843 وچ پیرس آۓ تے ایتھے مارکس اک جرمن سوشلسٹ انقلابی دے اخبار وچ لکھن لگ گیا۔ 1844 وچ اوہدی دھی جینی جمی۔ ایہ اخبار اکواری ای چھپیا۔ ایدے وچ اچیچی گل جرمن شاعر ہائینرش ہائینے دی باویریا دے بادشاہ تے اک چوبھویں نظم سی جس پاروں ایہنون بارڈر تے ای روک لیا گیا۔ مارکس نے ایدھے وچ ہیگل دی فلاسفی تے اپنا آرٹیکل دتا۔ ایدے وچ ای اوہنے مزہب نوں اک فیم دا ناں دتا۔ ایتھے 24 اگست 1844 نوں اوہدی ملنی جرمن سوشلسٹ لکھاری فریڈرش اینگلز نال ہوجاندی اے جیہڑی ساری حیاتی رئی۔ فریڈرش نے اوہنوں اپنی انگلینڈ دے مزدوراں تے لکھی کتاب وکھائی جس نوں پڑھ کے مارکس من گیا جے کمی ٹولی ای تریخی انقلاب لے کے آئیگی۔ پہلے اخبار دے رکن مکروں مارکس پیرس وچ چھپن والے اک ہور جرمن اخبار فورورٹ وچ لکھن لگ گیا۔ ایس اخبار وچ اوہ سوشلزم بارے اپنیاں سوچاں پدھریاں کردا گیا تے نالے اوہ دوجے ازاد سوج رکھن والے لوکاں تے وی انگلاں چکدا ریا۔ 1845 وچ پرشیا دے بادشاہ دے کہن تے فرانسیسی سرکار فورورٹ تے روک لاندی اے تے مارکس نوں فرانس توں کڈھ دیندی اے تے اوہ برسلز آجاندا اے۔

کمیونسٹ مینیفسٹو

برسلز تے بیلجیم وچ اوہنوں ایس شرط تے آن دتا جاندا اے جے اوس ویلے دی سیاست دے کج نئیں لکھے گا۔ برسلز وچ اوہ پورے یورپ توں کڈے گے سوشسٹاں نال ملدا اے 1845 وچ اینگلز نال اوہ برطانیہ وی جاندا ے تے فیر دونویں رل کے The German Ideology لکھدے نیں پر ایہ کتاب چھاپے ناں چڑھی ایہ اوہدے مرن مگروں 1932 وچ چھپی۔ 1847 وچ فرانسیسی سوشلسٹ سوچاں تے اوہدی کتاب The Poverty of Philosophy چھپی۔ ایہ کتاباں کارل مارکس دے فیرڈش اینگلز دی اگلی لکھت اک سیاسی لکھت The Communist Manifesto دی نیو سن۔ ایہ پہلی واری 21 فروری 1848 وچ چھپیا ایہ کتابڑی کمیونسٹ لیگ دے اگے چلن دی راہ بن گئی۔ کمیونسٹ لیگ اک سوشلسٹ ٹولی سی جیہڑے مارکس تے اینگلز دے نیڑے تے ہتھاں وچ اندی گئی۔ 1848 وچ پورا یورپ سیاسی افراتفری تے انقلاب وچ آگیا۔ فرانس وچ شاہی راج تے تھاں لوکراج آجاندا اے۔ مارکس نوں اوس ویلے اپنے پیو ولوں 5000 فرانک ملدے نیں تے اوہدا تیجا حصہ بلجیمی کمیاں نوں انقلاب لئی تیار کرن تے لادتا جس تے فیر اوہنوں بیلجیم چھڈنا پیا۔


لندن[لکھو]

لندن چ مارکس سوچ وچار چ لگا ریا تے ایتھے اونے اپنا پہلا وڈا کم (The Poverty of Philosophy) لخی۔ اگلے ورے اونے تے اینگلز نے رل کے کمیونسٹ مینیفسٹو (Communist Manifesto) لخی۔ اے اودی سب توں چوکھی پڑھی جان والی کتاب اے۔ اگلے ورے اوہ کلون جرمنی آیا پر کج معینیاں مگروں ای اونوں کڈ دتا جاندا اے۔ اsہ فیر پکا ای لندن چلا گیا تے اوتھے ای اونے حیاتی لنگائی۔ داس کیپیٹل (Das Kapital) اودی اک وڈی کتاب، ایدا پہلا انگ 1867 ج چھپیا۔ جدوں اوہ 1883 چ مریا تے ایدے دوجے او انگ ہجے نیں سی لخے گۓ ایناں نوں اینگلز نے اودے چھڈے ہوۓ نوٹس نال پورا کیتا تے چھاپیا۔

دھی جینی نال

مارکس دیاں لکھتاں نیں کمیونزم دیاں سوچاں نوں نیو دتی۔ 20ویں صدی چ اودی سوچاں نیں ایس دنیا دی لوکآں دی اک وڈی گنتی نوں اپنے ول کیتا۔ 1980 چ مارکس دیاں گلاں تے چلن والے لوکاں دی گنتی اک ارب تے 30 کروڑ سی۔

لندن وچ کارل مارکس دی قبر

سوچاں[لکھو]

  • فلاسفراں نے ایس دنیا نوں کھول اے دسیا اے پر اصل کم اینون پلٹنا اے۔ (1845)
  • مزہب اک دبے ہوۓ بندے دی آہ اے اک بے رحم دنیا دا دل اے۔ بے روح حالتاں دی روح اے۔ اے لوکاں دا نشہ اے۔
  • ہن تک دے سماج دی تریخ لوکاں دی آپسی جدوجہد اے۔
  • فنون، اخلاق تے مزہب اے سارے اودے لئی مڈل کلاس دے تعصب سن۔ ایناں پچھے مڈل کلاس دے مفاد جڑے نیں۔
  • کمیونزم دی سوچ اگر اک جملے چ کینی ہوے تے اوہ اے: ذاتی جايئداد نوں مکا دیو۔
  • اک جٹ طاقت نال ای ہوندا اے۔
  • خیالات بولی تون وکھریاں نین ہوندے۔
  • لگیری ضروری دا الٹ اے۔
  • پیسہ چلن توں بندا اے۔
  • 1846 دے آغرلینڈ دے قحط نے 10 لکھ بندے مارے پر اینے صرف غریب ای مارے۔
  • ہر کوئی جاندا اے جے انگلینڈ چ کوئی جنگل نیں امیراں دے پارکاں چ رکھے ہوۓ ہرن پلے ہوۓ مویشی نیں۔
  • اک پیسے والا ہمیشہ ان گنت ماردا اے۔
  • ازاد ہون چ پرولتارین دا کوئی نقصان نیں سواۓ زنجیراں دے تے ایدے بدلے چ اک نویں دنیا اوناں نوں لبے گی۔
  • اوہ ساریاں ٹولیاں جیہڑیاں مڈل کلاس دے سامنے کھڑیاں نین صرف پرولتاری پارٹی ای اصل پارٹی اے۔
  • اک پعوت اے جیدے توں یورپ ڈر ریا اے کمیونزم دا پعوت۔
  • تریخ سواۓ ایس گل دے کج وی نیں جے اپنے مفاد لئی کیتے گۓ کم نیں۔

سوشلزم مخالف[لکھو]

  • "Capitalism and communism stand at opposite poles. Their essential difference is this: The communist, seeing the rich man and his fine home, says: 'No man should have so much.' The capitalist, seeing the same thing, says: 'All men should have as much.' "

–Phelps Adams

  • "Communism has never come to power in a country that was not disrupted by war or corruption, or both."

– Kennedy

  • "Socialism only works in two places: Heaven where they don't need it, and hell where they already have it."

"How do you tell a communist? Well, it's someone who reads Marx and Lenin. And how do you tell an anti-Communist? It's someone who understands Marx and Lenin." "The years ahead will be great ones for our country, for the cause of freedom and the spread of civilization. The West will not contain Communism, it will transcend Communism. We will not bother to denounce it, we'll dismiss it as a sad, bizarre chapter in human history whose last pages are even now being written." "In an ironic sense, Karl Marx was right. We are witnessing today a great revolutionary crisis – a crisis where the demands of the economic order are colliding directly with those of the political order. But the crisis is happening not in the free, non-Marxist West, but in the home of Marxism-Leninism, the Soviet Union ... [Communism will be] left on the ash heap of history." "The Soviet Union is an Evil Empire, and Soviet communism is the focus of evil in the modern world." –Ronald Reagan

موت[لکھو]

کارل مارکس 1883 چ مرگیا تے اونوں لندن چ ای دبیا گیا۔

اثرات[لکھو]

کارل مارکس اپنے جیون چ گمنام ریا پر اودے مرن دے مگروں ای کمیاں دیاں پارٹیاں چ ہلچل پائی۔ 1917 دے اکتوبر انقلاب نے روس چ بولشویک نوں جت دتی۔ دنیا دے تھوڑے جے پاسے ہون گے جتھے کارل مارکس دیاں سوچاں نیں حالات نوں ناں پلٹایا ہوۓ۔ نویں دور دے وڈے تن سماجی سائینسداناں چ کارل مارکس نوں وی گنیا جاندا اے۔


بارلے جوڑ[لکھو]