کریمیائی تاتاریاں دی جبری ملک بدری

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج

سورگون ( ترکی بولی تے کریمیائی تاتاری بولی چ مطلب "جلاوطنی") 1944ء چ کریمیا دے تاتاریاں دی موجودہ ازبکستان ول جبری ہجرت تے قتل عام نوں آکھئیا جاندا اے ۔

سٹالن دے حکم تے ملک بدری[لکھو]

سویت یونین چ جوزف سٹالن دے عہد چ 17 مئی 1944ء نوں سارے کریمیائی تاتاری باشندےآں نوں اوس ویلے دی ازبک سویت اشتراکی جمہوریہ چ جبرا منتقل کر دتا گئیا سی ۔ سٹالن دے عہد چ ملک دے خلاف مبینہ غداری دی سزا اجتماعی طور تے پوری قوم نوں دین دی روش اپنائی گئی جس دا نشانہ کریمیائی تاتاری وی بنے جنہاں تے الزام سی کہ اوہناں نے نازی جرمنی دا ساتھ دے کے روس دے خلاف غداری دا ثبوت دتا اے ۔ اس جبری بے دخلی چ روس دے خفیہ ادارے دے 32 ہزار اہلکاراں نے حصہ لئیا تے 1 لکھ 93 ہزار 865 کریمیائی تاتاری باشندےآں نوں ازبکستان ، قازقستان تے دوجے علاقےآں ول جبرا بے دخل کر دتا گئیا ۔

تاتاریاں دا اس ملک بدری دوران جانی نقصان[لکھو]

اس جبری ہجرت دے دوران مئی توں نومبر دے مہینے چ 10 ہزار 105 تاتاری بھکھ تے موسم دی شدت نال جان بحق ہوئے ، جہڑا ازبکستان ول منتقل کیتے گئے کل باشندےآں دا 7 فیصد بندا اے ۔ خفیہ پولیس دے اعداد و شمار دے مطابق اک سال دے اندر اندر تقریبا 30 ہزار تاتاری (کل مہاجراں دا 20 فیصد) اپنی جاناں توں ہتھ دھو بیٹھے ۔ جدوں کہ کریمیائی تاتاریاں دے اعداد و شمار دسدے نیں کہ ایہہ تعداد کل مہاجراں دا 46 فیصد اے ۔ ستالن دے ویلے چ جبری مشقت دا نظام گولاک قائم کیتا گئیا سی ، تے کریمیائی تاتاریاں دی وڈی گنتی نوں وی ایس نظام دے تحت جبری مشقت تے لائیا گئیا ۔ جبری مشقت دے ایسے نظام دے تحت کریمیا دے تاتاری تے کئی دوجی قوماں دے باشندےآں نوں سائبیریا وی گھلئیا گئیا ۔

کریمیا دے تاتاریاں دا مطالبہ[لکھو]

کریمیا دے تاتاریاں دا مطالبہ اے کہ سورگون نوں منظم قتل عام یعنی "ہولوکاسٹ" قرار دتا جائے ۔

ملک بدری دی تریخ[لکھو]

قریم یورتی (کریمیا خانیٹ) دا نشان

کریمیا دے تاتاریاں دی جبری وطن بدری دی کہانی صدیاں تے محیط اے ۔ 1944ء دی جبری ہجرت ایسے جبری وطن بدری دا تسلسل اے ۔ ایہہ سلسلہ 1783ء چ شروع ہوئیا جدوں روسی سلطنت نے قریم یورتی (خانیٹ آف کریمیا) تے قبضہ کیتا ۔ ایس قتل عام تے جبری وطن بدری دی پردہ پوشی کیتی جاندی رہی پر موجودہ دور چ روس دے ٹٹن دے بعد سویت یونین دے خفیہ ادارے کے جی بی دیاں دستاویزآں ساہمنے آن تے اینہاں ظلماں توں کجھ پردہ ہٹئیا خصوصا 1944ء تے اسدے بعد دے ظلم ساہمنے آئے ۔ برائن گلن ولیمز دے مطابق روسی استعمار دے ظلم نال جہڑا 1783ء چ شروع ہوئیا تاتاری اپنے ای دیس چ ناپید ہون لگے ۔ تاتاریاں نے دو قسم دیاں ہجرتاں کیتیاں ۔ اک ہجرت کریمیا توں اوہناں علاقےآں ول سی جہڑے اوس ویلے سلطنت عثمانیہ دا حصہ سن ۔ دوجی ہجرت پچھلی صدی چ روس دیاں باقی ریاستاں ول ہوئی ایتھے تک کہ کریمیائی تاتاری اپنے وطن کریمیا چ اقلیت بن گئے تے اج اوہ کریمیا دی آبادی دا صرف 13 فیصد رہ گئے نیں ۔ روسی سلطنت نے قریم یورتی تے مل مارن دے مگروں کریمیا دے تاتاری مسلماناں دا قتل عام کرتا تے اوہناں نوں ایتھوں اسلامی علاقےآں ول نسن تے مجبور کیتا تے سلاو نسل دے روسیاں تے دوجے لوکاں نوں اینہاں دی تھاں کریمیا چ آباد کرنا شروع کیتا ۔ کریمیائی تا تاریاں دی بربادی اودوں شروع ہوئی جدوں 1774ء چ روسی سلطنت نے معاہدہ کوچک کناری راہیں قریم یورتی نوں سلطنت عثمانیہ دے اثر توں کڈن لئی اسنوں روسی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے ہم پلہ ریاست قرار دوائیا تے بعد چ 1783ء چ استے آپ مل مار لئیا ۔ 1944ء تے اسدے بعد کریمیا دے لوکاں دی آبادی نوں ریاستی اقداماں نال گھٹ کیتا گئیا ۔ اول تے کریمیائی تاتاریاں نوں جبری طور تے روس دے دوجے علاقےآں ول دھک دتا گئیا جنہاں دی اکثریت نوں جبری مشقت لئی سائبیریا لے جائیا گئیا ۔ دوجا غیر کریمیائی لوکاں نوں وڈی گنتی چ کریمیا چ بسائیا گئیا جس لئی کئی طریقے ورتے گئے ۔ کریمیا توں کڈے جان آلے مسلمان سن تے وسائے جان آلے سارے لوک غیر مسلم سن ۔


کریمیا دی ابتدائی تریخ[لکھو]

ہور ویکھو : کریمیا ۔

خانان کریمیا(قریم یورتی) دا نقشہ

جزیرہ نما کریمیا گھبلے زمانےآں ( قرون وسطی) توں مئی 1944ء تک کریمیائی تاتاری باشندےآں دا وطن رہئیا ۔ کریمیائی مسلماناں دا تعلق ترک قوماں دے اوس گروہ نال سی جہڑا 13ویں صدی عیسوی چ باتو خان دی سلطنت طلائی اردو دا حصہ سن تے فیر اوہناں نے کریمیا نوں اپنا وطن بنا لئیا ۔ کریمیائی تاتاری سنی مسلمان نیں تے ترکی بولی دا اک لہجہ قپچاق ترک بولی یاں کریمیائی تاتاری بولی بولدے نیں ۔


ریاست دا قیام[لکھو]

مکمل مضمون لئی ویکھو : قریم یورتی ۔

15ویں صدی عیسوی دے ادھ ج ایتھے مسلمان اک زبردست قوت دے طور تے ابھرے تے 1428 چ اوہناں نے اک ریاست قائم کیتی جہڑی قریم یورتی (کریمیائی تاتاری بولی تے ترکی بولی چ مطلب کریمیا وطن) یعنی خانان کریمیا کہلاندی سی ۔ ایہہ ریاست 1478ء چ سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں آ گئی تے 1783ء چ روسی سلطنت دے مل مارن تک ایہہ عثمانیاں دے زیر سیادت رہی ۔


سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں[لکھو]

سلطنت عثمانیہ دی سیادت چ جان دے باوجود قریم یورتی دی حیثیت باجگزار ریاست دی نئیں سی ۔ بلکہ باب عالی تے خان وچکار بوہت خوشگوار تعلقات قائم سن ۔ منتخب خان نوں قسطنطنیہ دی منظوری تے لینی پیندی سی پر اوہ سلطنت عثمانیہ دا مقرر کردہ نئیں ہندا سی ۔ خانان نوں اپنا سکہ چلان تے جمعہ دے خطبے چ اپنا ناں شامل کرن دی وی مکمل اجازت سی ۔ جہڑی اینہاں دی خودمختاری دی علامت سمجھی جاندی اے ۔ عثمانی دور خانان کریمیا دا سنہری دور سی ، خصوصا عسکری طور تے کوئی وی قوت اینہاں دا ساہمنا نئیں کر سکدی سی ۔ کریمیائی طاقت دا اندازا ایس گل نال لائیا جا سکدا اے کہ اوہ پنج لکھ دا لشکر میدان چ اتارن دی صلاحیت رکھدے سن ۔ ایہہ ریاست بلا شبہ 18ویں صدی تک چڑھدے یورپ دی وڈی طاقتاں چوں اک سی ۔


کریمیائی تریخ دا بھیڑا رخ[لکھو]

کینجے اسلامی تعلیمات اینہاں تاتاریاں مسلماناں دے جیون چ چنگی طرح راسخ نئیں سن اس لئی اینہاں نے اپنی طاقت دا ناجائز فیدا چکئیا ۔ اوہ محض غلاماں دے حصول لئی روس تے پولینڈ دے علاقے تے حملہ کرن ج تامل نا کردے ، فیر اینہاں غلاماں نوں ویچ کے دولت سمیٹدے ۔ ایہہ تاتاری مسلماناں دی تریخ دا بھیڑا باب اے تے اس دے تنیجے چ روسی تے سویت عہد چ جدوں اینہاں تے ظلم ڈھائے گئے تے اینہاں دے حق چ کوئی واج نا اٹھی ۔ غلاماں دی تجارت دے علاوہ غلاماں دی واپسی لئی وی روس تے پولینڈ کولوں تاران وصولئیا جاندا سی ۔ یعنی اینہاں نے غلاماں دی تجارت تے تاوان دی وصولی نوں باقاعدہ معیشت بنائیا ہوئیا سی ۔


کریمیائی تاتاریاں دی خدمات[لکھو]

کریمیائی تاتار سپاہی پولینڈ-لتھوانیا دے سپاہی نال لڑدا ہوئیا

کریمیائی تاتاراں دی اسلامی علاقےآں لئی سبتوں وڈی خدمت ایہہاے کہ اینہاں نے لمبے چر لئی مسلم علاقےآں ول روسی سلطنت تے پولینڈ دی پیش قدمی روکے رکھی تے اتلے ولوں اسلامی سرحداں دی بھر پور حفاظت کیتی ۔ اینہاں دی بھرپور قوت نال علاقے چ طاقت دا توازن برقرار رہئیا تے جدوں مسلماناں دا زوان شروع ہوئیا تے طاقت دا ایہو توازن بگڑئیا تے روس بپھرے ریچھ وانگوں مسلمان علاقےآں تے ٹٹ پئیا ۔ اس ریا ست دا اک ہور کارنامہ ایہہ سی کہ اپنے محل وقوع پاروں انتہائی اہمیت دے حامل بحیرہ اسود چ لمبے چر تک روسی اثر تے رسوخ ودھن نا دتا تے روس تے بحیرہ اسود وچکار اک بوہت وڈی رکاوٹ بن گئی ۔تجارت نوں پھیلان دے موقعے تے عسکری توسیع دی ایسے خواہش نے روس نوں کریمیا تے مل مارن لئی پرکشش بنا دتا ۔ ایسے لئی روس نے 17ویں صدی دے اواخر ج ایتھے دو وار مل مارن دی کوشش کیتی پر ناکام رہئیا البتہ 18ویں صدی دے شروع چ کجھ چر لئی اس نے اک اہم بندرگاہ تے مل وی مار لئیا پر اوہ قبضہ بوہتے چر تک قائم نا رہ سکئیا ۔


روسی قبضہ[لکھو]

سلطنت عثمانیہ دے تیز تر زوال پاروں روسی سلطنت نوں ایہہ سنہری موقع ملئیا کہ اوہ تجارتی تے عسکری توسیع لئی موقع توں فیدہ چکے تے قریم یورتی نوں کچل دیوے ۔ ترکی تے روس وچکار جنگاں دے سلسلے ترک روس جنگاں دے دوران اک معاہدے ( معاہدہ کوچک کناری) طے پائیا جس دے تحت کریمیا دی ریاست عثمانی اثر توں نکل گئی پراس تے روسی سیا دت قائم نئیں ہوئی سی پر کجھ ای وہے مگروں ملکہ کیتھرین II نے سلطنت عثمانیہ نال کیتے گئے معاہدے نوں اک بنھے رکھدے ہوئے فوجی لشکر کشی دے راہیں کریمیا نوں روس چ شامل کر لئیا ۔ ایتھوں ای کریمیائی تاتاری مسلماناں دی بربادی شروعہندیاے۔