کولمبس

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
کولمبس
Ridolfo Ghirlandaio Columbus.jpg
امریکہ دا کھوجی
جیون: 31 اکتوبر 1453 - 20 مئی 1506
جمن پو : جنوآ، لوکراج جنوآ، اجکلدا اٹلی
کم: کھوجی
دسخط: Columbus Signature.svg

کرسٹوفر کولمبس (31 اکتوبر 1453 - 20 مئی 1506) اک سمندری کھوجی سی تے لوکراج جنوآ دا واسی سی جیہڑی اجکل اتلے اٹلی وچ اے۔ سپین دے کیتھولک بادشاہواں دی ہلہ شیری نال اوہنے اوقیانوس دے پار چار واری پھیرے پاۓ تے یورپی لوکاں نوں امریکی براعظماں بارے دسیا۔ اوہنے ہسپانولا تے لوک وسائے تے امریکہ وچ ہسپانوی لوکاں دے وسن دا مڈھ رکھیا۔ کولمبس دی امریکہ دی کھوج تریخ دا اک وڈ ا موڑ سی۔ ایس نے یورپی لوکاں لئی وسن تے ودن لئی دو نویں براعظم لبے تے یورپ نوں کچی دھاتاں دا اک وڈا خزانہ دتا۔ اوہدی کھوج نے امریکہ دیاں پرانیاں رہتلاں نوں مکادتا تے اوتھوں دی پران لوک گنتی تھوڑی رہ گئی۔


جم پل[لکھو]

کرسٹوفر کولمبس اوہدا انگریزی تے لاطینی وچ ناں اے تے اوہنوں اطالوی وچ کرسٹوفرو کولمبو تے ہسپانوی وچ کرسٹوبل کولن کیندے نیں۔ اوہ اجدے اٹلی دے اک انگ جنوآ وچ 31 اکتوبر 1451 توں پہلے جمیا[1]۔ اوہدا پیو ڈومینیکو کولمبو اک ان دا جلایا سی تے پنیر وی ویچدا سی۔ اوہدی ماں دا ناں فونٹاناروزا سی تے بارٹولومیو، گیونی پلگرینو تے گیاکومو اوہدے پرا سن تے بارٹولومیو نے کج چر لزبن وچ اک نقشیاں دی دکان تے کم وی کیتا سی[2]۔ 1470 وچ کولمبس دا ٹبر سیونا آندا اے۔ 1473 وچ او بپار دے کم وچ پے جاندا اے تے جنوآ دے اک سمندری جہاز وچ برسٹل, انگلینڈ تک جاندا اے۔ 1479 وچ اوہ لزبن سنچوری ٹبر دے بپار دے کم نال اپنے پرا کول جاندا اے۔ اوہدا ویاہ 1479 وچ ای پورٹو سانتو دے آگو دی تی فلپا مونیز پرسٹریلو نال ہوندا اے[3]۔ 1479/1480 وچ ڈیاگو کولمبس, اوہدا پتر جمدا اے۔

1482 تے 1485 دے وشکار کولمبس لیندے افریقہ وی بپار لئی جاریا سی ایہ کیا جاندا اے جے 1484 وچ اوہدی ٹبری مرجاندی اے تے 1487 وچ قرطبہ سپین وچ بیٹرس نال اوہنوں عشق ہوجاندا اے۔

بحر اوقیانوس وچ سفر وچ اوہنے کناری جزیرے دے بوٹے ویکھے جیہڑے تیز ہوا باجوں لیندے ول مڑے ہوۓ سن. سپین دے اتر لیندے ول جلیقیا دے سمندری کنڈے تے اوہنے رکھاں نوں تیز ہوا باجوں چڑھدے ول مڑے ویکھیا تے اوہنے ایہ سوچیا جے اگر کناری ولوں جہاز نوں لیندے ول پایا جآے تے ایشیاء ول اپڑیا جاسکدا جے اوہ ناں مل تے اتلی ہوا دے زور واپس سپین اپڑیا جاسکدا اے۔ آپنی ایہ سوچ اوہنے پرتگال دے بادشاہ اگے رکھی تے اوہدے کولوں تن تکڑے جہاز تے اک ورے دا ویلہ منگیا تاں جے اوہ اوقیانوس دے پار جاسکے ایشیاء اپڑ سکے تے واپس آسکے۔ بادشاء نوں صلا دینوالیاں نے اوہدے ویونت وچ کیڑے کڈے۔ 1488 وچ اوہنے فیر پرتگال دی باشاہ ایس بارے آکھیا پر اودوں بارٹولومو ڈیاس افریقہ دے تھلے توں ایشیاء ول جان دا راہ لب چکیا سی تے ایس لئی اوہدی گل فیر ناں سنی کئی۔

کولمبس لوکراج جنوآ تے لوکراج وینس اپنی ایہ سوچ لے کے گیا پر ایہ دیس وی ناں منے۔ کولمبس اپنے پرا نوں انگلیںڈ دے بادشاہ کول پیجدا اے ایس سوچ نال پر اوتھے وی اوہدی گل ناں سنی گئی۔ کولمبس فیر سپین دے بادشاہ فرڈیننڈ تے ملکہ ازابیلا نوں 1 مئی 1486 نوں ملدا اے تے اپنے ویونت بارے دسدا اے ۔ ایہنے دا صلا دینوالے وی بادشاہ تے ملکہ نوں ایس ویونت بارے ایہ کیندے نیں جے ایہ چل ٹھیک نئیں۔ بادشاہ تے ملکہ کولمبس تے اوہدی سوچ نوں ہتھوں وی گوانا نئیں جاندے سن تے اوہ اوہنوں سلانہ 12000 ماراویدی دیندے نے تے 1489 وچ اوہدا پورے سپین وچ رہنا تے کھان پین مفت کردیندے نیں۔ کولمبس سپین دے دربار وچ اپنی سوچ ول لوکاں نوں کھجدا ریندا اے تے 1492 وچ سپین وچ مسلماناں دے آخری گڑھ غرناطہ تے مل مارن مگروں سپین دا بادشاہ تے ملکہ اوہدا ہتھ پھڑدے نیں۔ ایس ویونت لئی ادھے پیسے اطالوی بپاری دیندے نیں تے ادے سپین ولوں آندے نیں۔ ایس کم دی جت ہون تے کولمبس نے سمندری ایڈمرل بنیا سی تے ایس کم چوں ہون والے منافے چوں 10٪ حصہ اوہدا ہونا سی۔

ایشیاء دی کھوج[لکھو]

"کولمبس نقشہ", جیہڑا بارتولومیو تے کرسٹوفر دی ورکشاپ وچ لزبن وچ 1490 نوں بنایا گیا۔ [4]

منگول سلطنت دے راج وچ بپاریاں لئی امن سی تے اوہ ریشمی سڑک تے چین، ہندستان تے انڈیز توں بپار دا سمان یورپ اپڑاندے سن۔ ایشیاء توں ریشم، کاٹن، چینی مٹی دے پانڈے، افیم تے مصالے یورپ آندے سن۔ 1453 وچ عثمانی ترکاں نے جدوں قسطنطنیہ تے مل ماریا تے یورپ لئی کجھ چر لئی ایہ راہ رک گئی تے یورپی لوک ایہناں شیواں نوں لین لئی ہور راہ لبھن لگ پۓ۔ 1470 وچ فلورنسی تارہگرو پالو ڈل پوزو ٹوسکانیلی نے پرتگال دے بادشاہ افونسو پنجویں نوں ایہ آکھیا جے لیندے ول جاؤ تے ملوکو جزیرے، چین تے جپان چھیتی اپڑیا جاسکدا اے۔ پرتگالی کھوجی جوان دوجے دی آگوی تھلے چڑھدے ول افریقہ دے تھلیوں ہوکے چڑھدے ول جان بارے پکے پربندھ بنارۓ سن۔ ایس وچ وڈا کم اودوں ہویا جدوں اک پرتگالی کھوجی بارتولومیو ڈیاس اپنے سمندری جہاز نال افریقہ دے دکھنی تھاں چنگی آس سرا تے 1488 نوں اپڑدا اے۔ ایسے ویلے وچ 1480 دے دھاکے وچ کولمبس دے بھرا نوں ٹوسکانیلی دی سوچ دی دس پیندی اے تے اوہوی ہندستان ول اپڑن دا اک اپنا پربندھ دیندا اے۔ ایہ بحر اوقیانو‎س ولوں ہندستان اپڑن دا پربندھ سی پر ڈیاز دی افریقہ دے دوالیوں ہوکے ہندستان پونچن نے اوقیانوس راہیں ہندستان جان دے پربندھ نوں رپھڑ وچ پادتا۔

1485 وچ کولمبس نے اپنا ویونت پرتگال دے بادشاہ جوان دوجے اگے رکھیا تے ایہ آکھیا جے اوہنوں بادشاہ تن پینڈے سمندری جہاز دیوے تے اک ورے دا ویلہ جیدے وچ اوہ لیندے ولوں ہندستان اپڑے تے مڑے۔ کولمبس نے ایہ وی آکھیا جے اوہنوں سمندری ایڈمرل بنایا جاوے، تے جیہڑی تھاں اوہ لبھے اودا گورنر تے اوس تھاں جناں ٹیکس ملے 10واں حصہ اوہدا ہویگا۔ بادشاہ نے اپنے گروواں اکے ایہ ویونت رکھیا پر اوہناں کولمبس دی گل رد کردتی جے کولمبس نے جیہڑا پاندھی پینڈا 2,400 میل(3,860 کلومیٹر) دسیا اے اوہ بؤں تھوڑا اے۔ 1488 وچ اوہنے پرتگالی دربار اگے اپنی گل فیر جھیڑی پر اوہدوں تک بارتولومیو دیاز افریقہ دے تھلیوں ایشیاہ تک اپڑن دا راہ لبھ جکیا سی تے ایس لئی کولمبس دی دال نہ گلی۔ کولمبس لوکراج جنوآ تے لوکراج وینس اپنا ویونت لے کے گیا پر اوہدی نہ سنی گئی۔ اوہنے اپنے بھرا نوں انگلینڈ ہنری اٹھویں دے دربار وج بھجوایا پر اوہ وی خالی ہتھ مڑیا۔

1 مئی 1486 نوں اوہ سپین دے بادشاہ فرڈیننڈ تے ملکہ ازابیلا نوں ملدا اے تے اپنا ویونت اوہناں اگے رکھدا اے۔ اوہناں دے درباری اوہدی ویونت وچ کیڑے کڈھدے نیں پر بادشاہ تے ملکہ کولمبس نوں ہتھوں گوانا نہیں چاہندے سن تے ناں ای اوہدا ویونت کسے ہور دے ہتھ لگن دینا چاہندے سن تے ایس لئی اوہ کولمبس نوں 12,000 مارویدی دا سلانہ وظیفہ دیندے نیں تے 1489 وچ اوہنوں اک جٹھی دیندے نیں جیدے وچ ایہ لکھیا سی جے کولمبس پورے دیس وج جتھے وی جاۓ اوہنوں کھانا تے رہن دی تھان مفت دتی جاۓ[5]۔

سمندری سفر[لکھو]

پہلا سفر

کولمبس نے ہسپانوی دربار وچ اپنا گل نوں منوان لئی لوکاں نون ملدا ریا تے اوہنوں جنوری 1492 نوں اودوں جت ہوئی جدوں ازابیلا تے فرڈیننڈ انتمی اسلامی تھاں غرناطہ تے مل مارچکے سن اوہ قرطبہ وچ کولمبس نوں ملدے نیں تے اوہدا ہتھ پھڑدے نیں۔ ادھے پیسے اطالوی بپاری لاندے نیں نے ریندے سپین والے کٹھے کرکے دیندے نیں۔ اپریل 1492 وچ اوہدے نال لکھ کے وعدھ کیتا جاندا اے جے اوہنوں نویں لبھن والے تھانواں دا گورنر بنایا جائیگا، سمندری ایڈمرل آکھیا جائیگا تے نویں تھاں وجوں ٹیکس دی پیسیاں وچوں اوہدا حصہ ہویگا۔ کولمبس نوں پر 1500 وج پھڑ لیا گیا تے اوہنوں اوہدے عہدے توں ہٹا دتا گیا۔ کولمبس تے اوہدے نیانیاں دا چگڑا ہسپانوی تاج نال چوکھے جر تک جلیا۔ 1492 تے 1503 دے وشکار کولمبس نے قسطیلیہ دے بادشاہ دی ہلا شیری تھلے سپین تے امریکہ دے وشکار چار چکر لاۓ تے ایہناں نے امریکہ دی کھوج تے ایدے یورپی لوکاں دے وسن د مڈھ رکھیا۔ کولمبس ایہو ای کیندا تے سمجدا ریا جے اوہنے ایشیاء لبیا اے ایس باجوں کسے ہور دے ناں تے ایس تھاں دا ناں امریکہ پیا۔

پہلا سفر

3 اگست 1492 دیشام نوں کولمبس دکھنی سپین دی تھاں پیلوس ڈی لا فرنٹیرا توں تن سمندری جہازاں سانتا ماریا، پنٹا تے نینا نال چلدا اے تے کناری جزیرے تے اپڑدا اے اوتھے جہازاں دی مرمت تے کھان پین لے کے 6 ستمبر نوں چلدا اے تے 5 ہفتے دے سفر مگروں 12 اکتوبر نوں اوہناں نوں سکی زمین دسدی اے۔ ایہ بہاماز دا جزیرہ سان سیلواڈور سی اوتھوں دے دیسی لوک پر امن سن۔ 28 اکتوبر نوں اوہ کیوبا اپڑیا۔ 5 دسمبر نوں اوہ ہسپانولا اپڑدا اے 25 دسمبر نوں سانتا ماریا زمین تے چڑھ جاندا اے تے اوہنوں چھڈنا پیندا اے۔ اوتھے کولمبس 39 بندے جھڈدا اے تے پہلی نگری وساندا اے۔ 13 جنوری نوں اوہ ڈومینیکن تے پیر رکھدا اے تے جتھوں دے واسی لڑاکے سن۔ کولمبس اوتھوں کج دیسی لوک سپین وکھان لئی چک لیندا اے تے واپس سپین ول مردا اے 4 مارچ نوں اوہ لزبن اپڑدے نے تے اک طوقان باجوں اوتھے رکدے نیں۔ 15 مارچ 1493 نوں اوہ سپین اپڑدا اے تے اوہدی امریکی کھوج دی دس سارے یورپ وچ پھیل جاندی اے۔

دوجا سفر

دوجا سفر

کولمبس اپنے دوجے سفر تے کادس دکھنی سپین توں 2 ستمبر 1493 نوں 17 جھازاں دے بیڑے تے 1200 بندیاں تے سمان نال چلدا اے ۔ایہ سفر نویں دنیا وچ نگریاں وسان تے لوکاں نوں سائی بنان دے مشن تے سی۔ پہلے ایہ کناری جزیرے تے آندے نیں تے اوتھوں اکتوبر نوں اک ہور دکھنی رستے ولوں ڈومینیکا اپڑدے نیں۔ کولمبس نکا انٹلز تے وڈا انٹلز دے دوالے کمدا اے۔ 22 نومبر نوں اوہ ہسپانولا تے 24 اپریل 1494 نوں اوہ کیوبا تک جاندا اے فیر اوہ واپس سپین ول مڑدا اے۔

تیجا سفر

تیجا سفر

30 مئی 1498 نوں کولمبس اپنے تیسرے سفر تے 6 جہازاں نال نکلدا اے ۔ 3 جہاز سدے ہسپانولا ول سمان لے کے جاندے نیں تے تن جہازاں نال اوہ 31 جولائی نوں ٹرینیڈاڈ اپڑدا اے پانی تے کھان پین لین مگروں اوہ دکھنی امریکہ دا اتلا انڈا ویکھدا اے۔ دریائے اورینوکو دے چوکھے سارے تازہ پانی نوں ویکھ اوہ سوچ لیندا اے جے ایدے پچھے اک وڈا براعظم اے۔ جدون اوہ کئی تھاواں توں پھر کے ہسپانولہ اپڑدا اے تے اوتھے لوک اوہدے خلاف ہوۓ سن۔ اوہ جدوں سپین واپس اپڑدا اے تے اوہنوں گورنری توں لا کے بندی بنادتا جاندا اے پر فیر چھڈ دتا جاندا اے۔


چوتھا سفر

چوتھا سفر

11 مئی 1502 نوں اوہ اپنے جوتھے سفر تے اپنے پرا بارتھولومیو تے اپنے پتر فرنینڈو نال اپنے جہاز سانتا ماریا تے تن ہور جہازاں نال 15 جون نوں مارٹینیک اپڑدے نیں۔ طوفان توں بچن لئی ہسپانولہ پونجدا اے پر اوہدے جہاز نوں رکن دی اجازت نئیں ملدی۔ جمیکا کج چر رکن مگروں اوہ وشکارلے امریکہ ول ٹردا اے تے ہونڈوراس اپڑدا اے دو مہینیاں وچ اوہ ہونڈوراس نکاراکوا کوسٹاریکا تے پانامہ دے سمندری کنڈے کھوجدا اے۔ کج ہور تھانواں پھرن مگروں کولمبس 7 نومبر 1504 نوں سپین واپس اپڑدا اے۔

موت

20 مئی 1506 نوں والاڈولڈ سپین وج جدوں اوہ 56 وریاں دا سی کولمبس مرجاندا اے پہلے اوہنوں اوتھے ای دیا جاندا اے فیر ہسپانولا، کیوبا تے آخر تے اشبیلیہ اوہنوں دبیا باندا اے۔

یاد[لکھو]

کولمبس دے امریکہ لبن دے 400 ورے مگروں اوہدی یاد وچ شکاگو وچ اک میلہ لگیا جیہڑہ 6 مہینے ریا تے ایہنوں وچ 2 کروڑ 70 لکھ ویکھن آۓ۔ امریکہ نے اوہدی یاد وچ ڈاک ٹکٹ چھاپے۔

کولمبس پہلا بندا نئیں سی جیہڑا امریکا گیا۔ پرانے دیسی انڈیر لوک اوتھے پہلے اپڑے۔ وائکنگ اوتھے پہلے اپڑے پر کولمبس نے امریکہ لبن مگروں اوہتھی نگری وسائی تے ساری دنیا نوں ایدے بارے دسیا۔ کولمبس پہلا بندا نئیں سی جینے دنیا دے گول ہون بارے دسیا۔ ایس گل دا کولمبس توں پہلے لوکاں نوں پتہ سی۔ کولمبس دا ایہ خیال سی جے اوہنے ہندستان لبیا اے پر اطالوی کھوجی امریگو وسپچی نے امریکہ دے کںدیاں دیاں جیہڑیاں کھوجاں 1502-4 وچ چھاپیاں اوہناں توں مارٹن والڈسیملر اک جرمن نقشے بنانوالے نوں ایہ پک ہوگئی جے کولمبس نے ہندستان نئیں، اک نواں براعظم ٹونڈیا اے تے 1507 وچ کولمبس دے مرن دے اک ورے مگروں اوہنے جیہڑا دنیا دا نقشہ بنایا اوہدے وچ نویں براعظم نوں ایشیاء توں وکھ تھاں دسیا تے اوہدا ناں امریگو وسپچی دے لاطینی ناں تے امریکہ رکھیا۔

امریکہ لئی شبد کولمبیا دا ورتن 1738 وچ ٹریا امریکی انقلاب مگروں کولمبس دی مانتا نویں دنیا دیاں قوماں دے موڈی لئی ودی۔ امریکہ وچ کولمبس دے ناں تے امریکی راجگڑھ واشنگٹن کولمبیا دا ضلع دا ناں رکھیا گیا۔ دو امریکی صوبیاں اوہائیو تے دکھنی کیرولینا دے راجگڑھاں دے ناں کولمبس دے ناں تے نیں تے دریائے کولمبیا ایدے ناں تے اے۔ دکھنی امریکہ دے اک دیس کولمبیا دا ناں اوہدے ناں تے ایہ۔ امریکہ، سپین تے کئی دیساں وچ کولمبس دیاں کئی یادگاراں نیں۔ 12 اکتوبر سپین تے سارے امریکہ وچ کولمبس دیہاڑہ دے ناں نال منایا جاندا اے۔

پرانے دیسی امریکی کولمبس نوں اپنی لوک گنتی دیساں تے رہتل نوں مکان والا سمجدے نیں۔

اتہ پتہ[لکھو]

  1. Corina Bucher: Christoph Kolumbus, Korsar und Kreuzfahrer. Primus Verlag und WBG 2006, ISBN 3-89678-274-6, S. 13 ff.
  2. Encyclopædia Britannica, 1993 ed., Vol. 16, pp. 605ff / Morison, Christopher Columbus, 1955 ed., pp. 14ff
  3. Freitas, Antonio Maria de (1893). The Wife of Columbus: With Genealogical Tree of the Perestrello and Moniz Families. New York: Stettinger, Lambert & Co. 
  4. "Marco Polo et le Livre des Merveilles", p. 37. ISBN 978-2-35404-007-9
  5. Durant, Will The Story of Civilization vol. vi, "The Reformation". Chapter XIII, page 260.