آرمینیا آذربائیجان امن معاہدہ
 کھبے توں سجے: آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف، امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ، تے آرمینیا دے وزیر اعظم نکول پاشینیان اک سہ رخی سانجھے اعلان تے دستخط کردے ہوئے | |
| دستخط |
۸ اگست ۲۰۲۵ء (شروع) |
|---|---|
| مقام | وائٹ ہاؤس, واشنگٹن ڈی سی, امریکا |
| ثالث |
|
| مذاکرات کار | |
| فریق | |
| زبان | انگریزی |
 [[wikisource:{{{Wikisource}}}|{{{Wikisource}}}]] at Wikisource | |
آرمینیا-آذربائیجان امن معاہدہ آرمینیا تے آذربائیجان دے وچکار 37 سالہ ناگورنو-قراباخ تنازعہ نو ختم کرن دے لیی اک منصوبہ بند معاہدہ اے۔ اگست 2025 نوں، آرمینیا دے وزیر اعظم نکول پاشینیان تے آذربائیجان دے صدر الہام علیف نے امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ دی ثالثی نال اک معاہدے دا آغاز کیتا تے اک سانجھے اعلان تے دستخط کیتے جس وچ معاہدے تے دستخط تے حتمی توثیق دی طرف کوششاں جاری رکھن دی لوڑ تے زور دتا گیا۔
معاہدے دے اک حصے وچ اگلے 99 سالاں لئی زنگزور راہداری نوں ترقی دین لئی امریکی خصوصی حقوق دینا شامل سی، جس نوں امریکی حکومت نے ٹرمپ روٹ فار بین الاقوامی امن تے خوشحالی (ٹرپ پی) آکھیا اے، جس دا مقصد نخچیوان خود مختار جمہوریہ نوں آرمینیا دے ذریعے بغیر چوکیاں دے باقی آذربائیجان نال جوڑنا اے۔ فی الحال، آرمینیا دے خلاف جاری ترک-آذری ناکہ بندی دی وجہ توں، خطے دے ذریعے براہ راست ٹرانزٹ وچ رکاوٹ اے۔
فوری مقصد دے علاوہ ، راہداری دی تکمیل توں یورپ توں آذربائیجان تے وسیع تر وسطی ایشیا وچ لوکاں تے سامان نوں روس یا ایران دے ذریعے سفر کرنے دی ضرورت دے بغیر گزرنے دی اجازت ملے گی۔ اس طرح، اصل وچ معاہدے دی حمایت کرن دے باوجود، ایران نے راہداری دی تعمیر نو روکن دی دھمکی دتی اے۔
پچھوکڑ
آذربائیجان تے آرمینیا دے وچکار قراباخ دا تنازعہ 1988 وچ شروع ہویا۔ آذربائیجان نے 2020 تے 2023 وچ متنازعہ علاقے تے آسے پاسے دے علاقیاں تے دوبارہ کنٹرول حاصل کر لیا۔
اکتوبر 2022 وچ ، یورپی یونین نے آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان سرحد دی حد بندی وچ مدد دے لئی آرمینیا دے لئی اک سول مشن دا اعلان کيتا۔ اس مشن دا مقصد پرامن مذاکرات دی حمایت کرنا، سرحداں نو نشان زد کرن چ تکنیکی مدد فراہم کرنا، تے نویں تناؤ دے وچکار خطے چ استحکام نو فروغ دینا سی۔
13 مارچ 2025 نوں ، ایہ اعلان کيتا گیا کہ دونے فریقین امن معاہدے دی تمام شرائط اُتے اتفاق کرچکے نيں۔ اس اعلان نو امریکی وزیر خارجہ مارکو روبیو نے "تاریخی" قرار دتا، جد کہ یورپی یونین دے اعلیٰ نمائندے کاجا کلاس نے اس نو "فیصلہ کن قدم" قرار دتا۔
سیاسی تجزیہ کار تھامس ڈی وال دے مطابق، معاہدے دی طرف پیش رفت وڈی حد تک آرمینیا دے وزیر اعظم نکول پاشینیان توں منسوب اے، جنہاں نے اک معاہدے تک پہنچن دی کوشش وچ رعایتاں دا اک سلسلہ بنایا اے۔ ڈی وال نے ایہ وی نوٹ کیتا کہ آذربائیجان دے صدر الہام علیف شاذ و نادر ہی امن دے فوائد اُتے زور دیندے نيں ، تے ملک دے اندر اپنی قیادت نو ں مستحکم کرنے دے لئی آرمینیا دے نال تنازعہ نو ں اک ذریعہ دے طور اُتے استعمال کردے رہندے ني ں۔
امریکہ دی دلالی نال امن معاہدہ
اگست 2025 وچ، امریکہ نے وائٹ ہاؤس وچ آرمینیا تے آذربائیجان دے وچکار اک اسٹریٹجک ٹرانزٹ راہداری دے معاہدے لئی دستخط کرن دی تقریب دی میزبانی کیتی۔ اس تقریب وچ امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ ، آرمینیا دے وزیر اعظم نکول پاشینیان تے آذربائیجان دے صدر الہام علیف نے شرکت کيتی۔ اس معاہدے نے امن دے عمل وچ اک کلیدی پیش رفت دا نشان لگایا۔
آرمینیا نے 99 سال لئی زنگزور راہداری دی زمین تے امریکی خصوصی خصوصی ترقی دے حقوق دین تے اتفاق کیتا۔ امریکہ زمین نو اک کنسورشیم نو ذیلی لیز تے دیوے گا جہڑا ۲۷ میل (۴۳ کلومیٹر) راہداری۔ امریکی حکومت ایس راہداری نوں بیان کرن لئی ٹرمپ روٹ فار انٹرنیشنل پیس اینڈ پراسپرٹی (TRIPP) دی اصطلاح ورت رہی اے۔
جغرافیائی سیاسی اہمیت
اک امریکی عہدیدار نے ایکسیوس نوں دسیا کہ ایس ترقیاتی منصوبے وچ امریکہ دا بنیادی مقصد جنوبی قفقاز دے علاقے وچ ایران، روس تے چین دے اثر و رسوخ نوں گھٹ کرنا اے۔ اس راہداری توں لوکاں تے سامان نوں ترکی تے آذربائیجان دے درمیان تے ایران یا روس توں گزرے بغیر وسطی ایشیا تک سفر کرنے دی اجازت ملے گی۔
ایہ راہداری آذربائیجان نو اس دے ایکسکلیو، نخچیوان نال جوڑے گی، جہڑا ۳۲ کلومیٹر (۱۰۵٬۰۰۰ فٹ) نال وکھ اے۔ . ایہ لنک براہ راست راستہ فراہم کرکے آذربائیجان دے ترکی دے نال تعلقات نوں مضبوط کرے گا۔ آرمینیائی خودمختاری دا احترام کرن لئی، راہداری آرمینیائی قانون دے تحت چلائی جائے گی۔
ایس دوران، ایران نے آرمینیا تے آذربائیجان دے وچکار وسیع تر امن معاہدے دا استقبال کرن دے باوجود، سکیورٹی خدشات دا حوالہ دیندے ہوئے منصوبہ بند راہداری نو روکن دی دھمکی دتی۔
حوالے
باہرلے جوڑ
سانچہ:Armenia–Azerbaijan relationsسانچہ:Foreign relations of Armeniaسانچہ:Foreign relations of Azerbaijanسانچہ:Foreign relations of the United Statesسانچہ:Ilham Aliyev