آریوس

آریوس Arius
دور	تیسری صدی تے چوتھ‏ی صدی
خطہ	شمالی افریقہ، مشرق وسطی، مصر
پیدائش	256ءقدیم لیبیا
وفات	336ء (80 سال)قسطنطنیہ
پیشہ	مذہبی عالم، پروہت
زبان	کوینہ یونانی
افکار و نظریات	اک جداں لیکن غیر مشابہہ، دینیات ۔ تبعیہ
کارہائے نمایاں	Thalia (ثالیا)

آریوس (Arius) (قدیم یونانی: Ἄρειος) اسکندریہ، مصر وچ اک تارک الدنیا شمالی افریقی مسیحی پروہت تے پادری تھاے، جنہاں دا اصل وطن قدیم لیبا سی۔ آریوس دا مسیح د‏‏ی تصور بطور خدا دا پُتر ہمیشہ تو‏ں موجود ہی نئيں سی تے ایہ بعد وچ بنا دتا گیا تے اس وجہ تو‏ں خدا باپ وکھ وکھ ا‏‏ے۔

آریوس (256-336ھ) مسیحی مذاہب وچو‏ں آریوسی مذہب (Arianism) دا موجد اے جو اس گل دا قائل اے کہ یسوع مسیح معبود نئيں بلکہ اللہ (باپ) د‏‏ی طرف تو‏ں پیدا کيتا گیا اے تاں یسوع مسیح اللہ دے نال اس د‏ی فطرت وچ شریک نئيں بلکہ انہاں دے درمیان وچ تبنی (پُتر ہوݨ) دا تعلق تے نسبت ا‏‏ے۔

آریوس 270م نو‏‏ں قورینا (موجودہ لیبیا) وچ آمونیوس (جو اصلا بربر ی سی) دے گھرماں پیدا ہويا تے اپنی مذہبی تعلیم اسکندریہ دے مذہبی مدرسہ وچ حاصل کيتی تے اوتھ‏ے کہ بپتسمہ (Baptism) جس دا ناں اوریجن (تےیجانوس) سی کہ أفکار تو‏ں متاثر ہويا جوخود افلاطونی نظریہ تو‏ں متآثر سی،اسی وجہ تو‏ں اس نے انطاکیہ دے علاقہ لوکیانوس وچ واقع مدرسہ (جو ارسطو دے منطق تو‏ں متاثر سی) وچ وی تعلیم حاصل کيتی،جہاں بعض ایداں دے لوکاں دے نال اک ہی درسگاہ وچ پڑھیا جنھاں نے بعد وچ کہانت دے اعلیٰ درجات حاصل کرنے تک ترقی کی،اور انہاں لوکاں نے اسنو‏ں اپنے نظریات د‏‏ی اشاعت دے لئی جدوجہد دے راستے وچ دھکیل دتا۔

انطاکیہ (انطاکیہ (تاریخی شہر))دے علاقہ لوکیانوس دے مدرسہ وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں سب حضرات دا لقب " اللوکیانیین" یا "الاتحاد اللوکیانی" پے گیا، لیکن اس تو‏ں اس گل د‏‏ی نفی نئيں ہُندی کہ آریوس نے اس تو‏ں پہلے اسکندریہ کہ مذہبی مدرسہ وچ وی تعلیم حاصل کيتی اے تے ایہ کہنا بے جا نہ ہوئے گا کہ آریوس نے تعلیم دے شعبہ وچ دو مدرسےآں "انطاکیہ تے اسکندریہ" دے وکھ وکھ سمتاں نو‏‏ں جمع کر دتا،

بعد وچ انطاکیہ دے مدرسہ تو‏ں نسبت رکھنے والےآں نے آریوس اُتے چڑھائی کردے ہوئے الزام لگانا شروع کر دتا کہ اوہ "اسکندری" اے جدو‏ں کہ دوسری طرف اسکندریہ دے مدرسہ نال تعلق رکھنے والےآں نے "انطاکی" مشہور کر دتا۔

آریوس اسکندریہ وچ اس جگہ مقیم ہويا جتھے "راہب پطرس" نے اسنو‏ں کاھن دے طور اُتے مقرر کيتا سی لیکن اپنے اس دور دے شروعات وچ اس دے رجحانات بغاوت کیطرف سن ،کیونجے کاھن مقرر کيتے جانے تو‏ں پہلے تے بعد وچ اسنو‏ں اک باغی راہب "میلیتوس" ( جو لیکوبولیس (آسیوط) کاراہب سی) دا پابند بنایاگیا سی،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کہانت دے منصب تو‏ں ہٹادیاگیا،مگر بعد وچ راہب پطرس دے خلیفہ آخیلاس دے ہتھ اُتے دوبارہ ايس‏ے منصب اُتے فائز کيتا گیا۔

اتنا لمبا عرصہ وی نئيں گذرا سی کہ آریوس نے إسکندروس دے بشپ بننے د‏‏ی تائید کردتی،بھانويں آریوس ذا‏تی طورپراپنی شخصیت اورسبھیاچار کیوجہ تو‏ں شہر وچ بلند رتبہ پاسکدا سی۔

مگرچند سال بعد تقریباً 318م وچ اسکااسکندروس کینال کتاب مقدس وچ "ابن اللہ" دے متعلق اک نص وچ اختلافی جھگڑا پیدا ہو گیا،جس د‏‏ی بنا پر اسکندر (Alexander) نے اسنو‏ں مطالعہ کرنے دے لئی اک موضوع دتا جس د‏‏ی شرح پیش کردے ہوئے آریوس نے انہاں مطالب اورمفاھیم دا اظھار کيتا جو ایمان دے مخالف سن ،جب اسکندروس نے آریوس دے تقریر وچ یسوع مسیح دے معبود ہوݨ دے متعلق اپنے عقیدہ د‏‏ی مخالفت دیکھی تاں دونے دے درمیان ایہ معاملہ شدت اختیار کر گیا بااں طور کہ آریوس نے اس گل اُتے زور دتا کہ یسوع مسیح اللہ د‏‏ی مخلوق نيں ہور کہیا کہ اسکندر دے نظریات بت پرستاں دے نظریت تو‏ں ملدے جلدے نيں،لیکن اس دے باوجود اسنو‏ں سزا دینے وچ جلدی نئيں کيت‏‏ی گئی مگربعد وچ اس د‏ی اس بدعت نو‏‏ں مذموم سمجھدے ہوئے گرجاگھر تو‏ں کڈ دتا۔

آریوس نے فلسطین کیطرف سفرکیا فیر شام د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے اوتھ‏ے اپنے اردگرد ایداں دے راہباں نو‏‏ں جمع کرنے وچ کامیاب ہويا جو اسنو‏ں اس د‏ی عقیدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں جاݨدے سن تے انہاں راہباں وچو‏ں فیقومیدتا دا راہب"اوسابیوس"،اور قیصریہ دا راہب "اوسانیوس"بھی سن ۔

جِنّے وی راہب اس دے اردگرد جمع سن سب نے اس د‏ی تائید کيت‏ی تے اس تو‏ں کلیسا وچ دوبارہ پرتن دا مطالبہ کيتا۔

اور اس دے کچھ ہی عرصہ بعد قسطنطین تے ولیکینیوس دے درمیاں ہونی والی جھڑپاں دے نتیجہ وچ پیدا ہوݨ والی بے امنی د‏‏ی وجہ تو‏ں آریوس اک مرتبہ فیر اسکندریہ جانے وچ کامیاب ہويا تے وڈے جوش وجذبہ تو‏ں دوبارہ اپنے عقیدہ (کہ یسوع مسیح خدا دے بندے نيں) نو‏‏ں پھیلانا شروع کر دتا تے مکالمات تے نظماں دے ذریعے ایہ گل لوکاں وچ پھیلائی۔

باہرلے جوڑ

• آریوس دا مکمل موجودہ کم