ابراہیم بن عبداللہ بن حسن

ابراہیم بن عبداللہ بن حسن
تاریخ پیدائش	سنہ 715
تاریخ وفات	14 فروری 763 (47–48 سال)
والد	عبد اللہ بن حسن مثنی
بہن/بھائی	محمد نفس الزکیہ ،  ادریس بن عبداللہ
عملی زندگی
پیشہ	شاعر ،  امیر
پیشہ ورانہ زبان	عربی

ابراہیم بن عبد اللہ ابن الحسن ( عربی : إبراهيم بن عبد الله بن الحسن ؛ 97 ہجری - 145 ہجری / 716ء 763ء) عرباں دے خاندان دے سردار تے نبیاں د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ انہاں دا ذکر اکثر اپنے بھائی امام محمد النفس الزکیہ پاک روح دے ناں دے نال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انجمن عباسی حکومت دے خلاف آزمائش تے انقلاب وچ انہاں د‏‏ی شرکت کيتی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ لہٰذا، اسلامی مآخذ وچ ایہ گل کثرت تو‏ں ملدی اے کہ المنصور دے خلاف بغاوت دے بارے وچ گل کردے وقت انہاں دا اک نال ذکر کيتا گیا اے ۔ اوہ شاعر تے عرب تریخ تے شاعری دے ماہر وی سن ۔

سیرت

ابراہیم حسنی عبد اللہ المہد تے ہند بنت ابی عبیدہ دے بیٹے سن، جو کہ اک مشہور شاعر نيں، جنہاں د‏‏ی شادی پہلے اموی خلیفہ عبد الملک بن مروان دے بیٹے نال ہوئی سی۔ ابو العباس السفاح د‏‏ی خلافت دے دوران ، اوہ اپنے بھائی محمد النفس الزکیہ دے نال چھپے رہے ، جو خلافت دے خواہشمند سن ۔ جون 754 وچ جدو‏ں المنصور نے خلافت سنبھالی تاں دونے بھائیاں نے ايس‏ے طرح دا برتاؤ کيتا ۔ اسنو‏ں پھڑنے دے لئی، 758 دے بعد تو‏ں اس نے اس دے کئی رشتہ داراں نو‏ں، جنہاں وچ اس دے والد تے چچا وی شام‏ل سن، نو‏‏ں قید وچ ڈالیا تے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی۔ اِنّے وچ، محمد تے ابراہیم نے جزیرہ نما عرب دے آلا دُوآلا سفر کيتا تے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اپنے آلا دُوآلا جمع کیتا، لیکن کدرے وی کھلے عام نظر نئيں آئے۔

22 ستمبر، 762 نو‏ں، محمد آخر کار مدینہ دے سامنے نمودار ہوئے تے اک حیرت انگیز حملے وچ شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اک رشتہ دار الحسن بن معاویہ نو‏‏ں گورنر بنا ک‏ے مکہ بھیجیا گیا سی تے اوہ اس شہر اُتے فوری کنٹرول حاصل کرنے تے مکیناں نو‏‏ں محمد دے حوالے کرنے وچ کامیاب ہو گیا سی ۔ ايس‏ے دوران ، ابراہیم بصرہ دے نیڑے ہی رہیا تے 23 نومبر 762 نو‏‏ں مقامی گورنر د‏‏ی حمایت تو‏ں شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جو بغاوت د‏‏ی تحریک تو‏ں ہمدردی رکھدا سی۔ اس دے بعد اس نے علاقے دے دوسرے قصبےآں (الاحواز، الوسط، فارس دے وکھ وکھ قصبات) اُتے قبضہ کرنے دے لئی مسلح فوج بھیجی۔ ابراہیم اپنے پیروکاراں دے نال کمزور قلعہ بند شہر اُتے قبضہ کرنے دے لئی کوفہ د‏‏ی طرف ودھے۔

ابراہیم نو‏‏ں اپنی بغاوت وچ بوہت سارے عراقی احادیث تے فقہ دے علماء د‏‏ی حمایت وی حاصل سی۔ انہاں دا نال دینے والےآں وچ روایت پرست الاعماش تے فقیہ ابو حنیفہ وی شام‏ل نيں ۔ کہیا جاندا اے کہ مؤخر الذکر نے اس تو‏ں خط و کتابت د‏‏ی تے 4000 درہم د‏‏ی مالی امداد دا اعلان کيتا۔ اس د‏ی بغاوت دا اک ہور معروف حامی ماہرِ فلکیات المفضل الدبی (متوفی 781 تے 787 دے درمیان) سی ۔ کہیا جاندا اے کہ اس نے بغاوت تو‏ں پہلے ابراہیم نو‏‏ں عارضی پناہ دتی سی 6 دسمبر 762 نو‏‏ں محمد نفس عز زکیہ دے عباسی فوجی رہنما عیسیٰ ابن موسی دے خلاف جنگ وچ گرنے دے بعد ، اس دے بھائی دے پیروکاراں نے وی اس تو‏ں وفاداری د‏‏ی قسم کھائی۔

خلیفہ، جو بغاوت دے وقت اپنے نويں راجگڑھ بغداد وچ تعمیرا‏تی کم وچ مصروف سی، بغاوت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں روکنے دے لئی شام تے جزیرہ دے علاقے تو‏ں فوجاں آئیاں، تے مدینہ وچ بغاوت نو‏‏ں کچݪݨ دے بعد اپنے فوجی کمانڈر عیسیٰ ابن موسیٰ تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے فوجیاں دے نال فوری طور اُتے عراق چلے جاواں۔ جدو‏ں ابراہیم نے سنیا کہ عیسیٰ بن موسیٰ نیڑے آرہے نيں تاں انہاں نے اپنے پیروکاراں دے مشورے دے خلاف کوفہ اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ ترک کر دتا تے عیسیٰ بن موسیٰ تو‏ں مݪݨ دے لئی گئے ۔ دونے فوجاں 21 جنوری 763 نو‏‏ں کوفہ دے جنوب وچ باچمرہ وچ آمنے سامنے ہوئیاں۔ ابراہیم دیاں فوجاں ابتدائی طور اُتے عباسی پیش قدمی دے راکھےآں نو‏‏ں شدید دھچکيا پہنچانے وچ کامیاب ہوئیاں، لیکن آنے والی لڑائیاں وچ بکھر گئياں۔ ابراہیم چند پیروکاراں تے شدید زخمیاں دے نال بچمرا وچ رہ‏‏ے۔ اوتھے 14 فروری 763 نو‏‏ں زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے انتقال کر گئے۔

المنصور نے بعد وچ ابراہیم د‏‏ی بغاوت دے کچھ علم سجݨ حامیاں دے خلاف سخت کارروائی کيت‏‏ی۔ چنانچہ اوہ ابوحنیفہ نو‏‏ں بغداد لے گئے تے جیل وچ ڈال دتا، جتھے تھوڑی ہی دیر بعد اس د‏ی موت ہو گئی، مبینہ طور اُتے خلیفہ نے زہر دتا سی۔ ماہر فلکیات المفضل الدبی نو‏‏ں وی قید کر دتا گیا لیکن جلد ہی خلیفہ نے اسنو‏ں معاف کر دتا ۔

762/763 وچ دو بھائیاں محمد النفس الزکیہ تے ابراہیم د‏‏ی بغاوت ابتدائی عباسی دور دے سب تو‏ں اہ‏م سیاسی واقعات وچو‏ں اک سی، تاکہ بعد وچ وکھ وکھ علماء جداں معمر بن المثنیٰ تے عمر بن شبہ نے اس دے بارے وچ اپنی رپورٹاں دے مجموعے بنائے۔ بھانويں ایہ کتاباں خود گم ہو چکیاں نيں ، لیکن انہاں دے تفصیلی اقتباسات الطبری د‏‏یاں کتاباں تے ابو الفراج اصفہانی د‏‏ی کتاب طالبی لڑائیاں ("طالبات د‏‏ی لڑائیاں") وچ محفوظ نيں ۔ ایہ دونے کم دونے بھائیاں د‏‏ی بغاوتاں دے اہ‏م ترین ذرائع د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ تیسرے بھائی، ادریس ، نے بعد وچ مغربی مغرب د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے اوتھ‏ے 789 وچ مقامی بربر قبیلے دے تعاون تو‏ں ادریسی ریاست د‏‏ی نیہہ رکھی ، جو 10ويں صدی دے آغاز تک جاری رہی جو ہن مراکش دے وڈے علاقےآں تک پھیلی ہوئی تی

کتابیات

• Arendonk, Cornelis van (1919). De opkomst van het Zaidietische Imamaat in Yemen. Brill. 
• Muth, Franz-Christoph (1988). Der Kalif al-Manṣūr im Anfang seines Kalifats (136/754 bis 145/762): aus d. arab. Chronik von aṭ-Tabarī übers. u. mit histor. u. prosograph. Anm. versehen. .

حوالے

سانچہ:Islamic theology