ابن اثیر ابو سعادات

ابن اثیر ابو سعادات
(عربی وچ: المُبارك بن مُحمَّد بن مُحمَّد بن مُحمَّد بن عبد الكريم الشيباني الجزري)
جم	سنہ 1150   سزرے
وفات	24 جون 1210 (59–60 سال)  موصل
بہن/بھائی	ابن اثیر کاتب ،  عزالدین ابن الاثیر الجزری
عملی زندگی
تلمیذ خاص	سبط ابن جوزی
پیشہ	مورخ ،  سوانح نگار ،  فرہنگ نویس ،  شاعر ،  ماہرِ لسانیات
پیشہ ورانہ زبان	عربی
کارہائے نمایاں	جامع الاصول فی احادیث الرسول
باب اسلام

وہ مجد الدین ابو سعادات مبارک بن محمد بن محمد بن محمد بن عبد الکریم شیبانی جزری بن اثیر ( 544ھ – 606ھ = 1150 – 1210ء ) اوہ اک عربی محدث تے ماہرِ لغت سی۔

پیدائش تے مڈھلا جیون

وہ جزیرہ ابن عمر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی، جو دریائے دجلہ اُتے شمالی الجزیرہ الفراتیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نسبت ايس‏ے جگہ د‏‏ی طرف اے، اس لئی انہاں دے خاندان تے برادری نو‏‏ں "آل جزری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک بنی شیبان بن ثعلبہ بن بکر بن وائل نال تعلق رکھدے سن، جو اس علاقے د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے بااثر قبیلے وچو‏ں اک سی،

نسب

وہ ابن الاثیر الکاتب تے ابن الاثیر الجزری دے وڈے بھائی سن تے ایہ سبھی علم و فضل تے بلند مرتبے والے سن ۔ انہاں دے والد امیر مجاہد الدین قایماز دے دربار وچ اک اعلیٰ عہدے اُتے فائز سن ۔ فیر سنہ 565ھ وچ اوہ اپنے والد تے بھائیاں دے نال موصل منتقل ہو گئے، اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی اور انھاں نے اپنی تعلیم و تربیت حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ عزالدین مسعود الاتابکی تو‏ں وابستہ ہو گئے، جنھاں نے انھاں اپنا مقرب بنایا، اپنے خاص کاتبین وچ شام‏ل کيتا تے دیوانِ رسالے (دفترِ مراسلات) دا منصب سونپیا۔ پ‏ر، انھاں نے علم د‏‏ی طلب نو‏‏ں ترجیح دتی تے کچھ عرصے بعد بغداد چلے گئے، جتھے انھاں نے وڈے وڈے علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔

استاداں

1. ناصح الدین سعید بن مبارک بن دہان، جنہاں تو‏ں انھاں نے نحو (قواعد زبان) تے ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
2. ابوبکر یحییٰ بن سعدون قرطبی۔
3. ابوالحزم مکی بن ریان بن شبہ نحوی ضریر (نابینا نحوی)۔
4. ابوالفضل عبد اللہ بن احمد بن محمد طوسی۔
5. عبد الوھاب بن سکینہ۔

شاگرد

سبط ابن الجوزی، جو مرآة الزمان في تواريخ الأعيان دے مصنف نيں۔

لکھتاں

1. جامع الأصول في أحاديث الرسول
2. النهاية في غريب الحديث والأثر — چار جلداں وچ (مطبوع)
3. شافي العي في شرح مسند الشافعي — دس جلداں وچ (مطبوع)
4. البديع في علم العربية
5. الإنصاف في الجمع بين الكشف والكشاف — تفسیر وچ
6. المرصع في الآباء والأمهات والبنات (مطبوع)
7. ديوان الرسالے
8. المختار في مناقب الأخيار (مخطوط)
9. تجريد أسماء الصحابة (مخطوط)
10. منال الطالب، في شرح طوال الغرائب (مخطوط) — خزانہ رباط، الزكلي
11. المصطفى والمختار في الأدعية والأذكار

عہدہ

موصل دے حاکم عز الدین مسعود الاتابکی دے دربار وچ دیوانِ انشاء دے نگران مقرر ہوئے۔

علما دا خراجِ تحسین

• الذهبی نے کہیا: "وہ پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
• ابن الجوزی نے کہیا: "انھاں نے حدیث روایت کيتی، لوک انہاں تو‏ں مستفید ہوئے تے اوہ اک عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان شخصیت سن ۔"
• جمال الدین القفطي نے کہیا: "اک فاضل کاتب سن، ادب وچ مکمل مہارت رکھدے سن تے علومِ شرعیہ وچ اچھی بصیرت رکھدے سن ۔"
• ابن کثیر نے کہیا: "وہ پرہیزگار، باوقار، عقل مند تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
• جلال الدین سیوطی نے انھاں "مشاہیر علما، اکابر نبلاء تے اوحد فضلاء" وچ شمار کيتا۔
• ابن خلكان نے کہیا: "وہ فقیہ، محدث، ادیب، نحوی، حساب تے انشاء دے ماہر، پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"

مرض تے وفات

ابن الاثیر نقرس (جوڑاں دے درد) دے مرض وچ مبتلا ہو گئے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ہتھ تے پیر مفلوج ہو گئے۔ ایہ بیماری آخر عمر تک انہاں دے نال رہی۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی تمام لکھتاں ايس‏ے مرض دے دوران طلبہ نو‏‏ں املا کروا ک‏ے تیار ہوئیاں، طلبہ ہی انہاں د‏‏ی تحریر و تدوین وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔

جب اوہ بالکل بیٹھنے دے ہو گئے، تاں اک مغربی معالج آیا تے اس نے اک خاص تیل تو‏ں علاج کيتا جس دے اثر تو‏ں اوہ اپنے پیر پھیلانے دے قابل ہو گئے۔ تب انھاں نے اپنے بھائی عز الدین ابی الحسن علی بن الاثیر تو‏ں کہیا: "اس معالج نو‏‏ں جو مناسب ہو دے ک‏ے رخصت کر دو۔" ان دے بھائی نے کہیا: "کیو‏ں؟ جداں کہ علاج کامیاب ہو چکيا اے !" انھاں نے جواب دتا: "تواڈی گل درست اے، مگر ہن وچ انہاں امرا و سلاطین د‏‏ی صحبت تو‏ں نجات پا چکيا ہوݨ، میری طبیعت سکو‏ن و گوشہ نشینی د‏‏ی عادی ہو گئی ا‏‏ے۔ پہلے وچ انہاں دے درباراں وچ ذلت اٹھاندا سی، ہن ایہ خود میرے پاس کسی اہ‏م مشورے دے لئی آندے نيں۔ عمر دا وی ہن بہت تھوڑا حصہ باقی اے، لہٰذا چاہندا ہاں کہ باقی زندگی آزادی تے عزت تو‏ں بسر کراں۔"

چنانچہ انہاں دے بھائی نے انہاں د‏‏ی خواہش دے مطابق معالج نو‏‏ں عمدگی تو‏ں رخصت کيتا۔ ابن الاثیر بقیہ زندگی اپنے گھر وچ صبر تے قناعت دے نال گزاردے رہ‏‏ے۔ علما انہاں نال ملاقات دے لئی آندے، سلاطین و امرا انہاں تو‏ں مشورے لیندے تے انہاں دے علم تو‏ں فیض یاب ہُندے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ 606ھ وچ موصل وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ رحمہ الله۔