ابن عبد القوی

ابن عبد القوی
جم	سنہ 1233
وفات	7 دسمبر 1299 (65–66 سال)  دمشق
مدفن	جبل قاسیون
شہریت	مملوک سلطنت
عملی زندگی
استاذ	عبد الرحمن بن قدامہ مقدسی
تلمیذ خاص	ابن تیمیہ
پیشہ	فقیہ ،  نحوی ،  شاعر
پیشہ ورانہ زبان	عربی
باب اسلام

شمس الدین ابو عبد اللہ (630ھ – 12 ربیع الاول 699ھ / 1233ء – 7 دسمبر 1299ء) محمد بن عبد القوی بن بدران بن عبد اللہ مقدسی مرداوی صالحی دمشقی حنبلی جنہاں نو‏ں اختصاراً "الناظم" یا "ابن عبد القوی" کہیا جاندا اے ، اوہ اک جلیل القدر حنبلی فقیہ، محدث تے ماہر نحو سن ۔

حالات زندگی

ابن عبد القوی 630ھ وچ فلسطین دے علاقے نابلس د‏‏ی اک بستی "مردا" وچ پیدا ہوئے۔ اپنی مڈھلی سِکھیا اپنے پنڈ وچ ہی حاصل کيتی۔ حدیث دا علم انھاں نے خطیب مردا، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل المقدسی النابلسی، عثمان بن خطیب القرافہ، محمد بن عبد الہادی تے القدس وچ تاج الدین بن عساکر سمیت ہور کئی شیوخ تو‏ں حاصل کيتا۔

انھاں نے علم د‏‏ی طلب وچ خود تو‏ں محنت د‏‏ی تے علم حاصل کيتا۔ شیخ شمس الدین بن ابو عمر تے ہور استاداں تو‏ں فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ عربی بولی تے ادب وچ مہارت رکھدے سن ۔ بعد وچ تدریس، فتویٰ تے تصنیف دے شعبےآں وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں۔

علما دے اقوال

• . الحافظ علم الدین البرزالی تے انہاں دے پیروکار ابن حبیب نے کہیا:

"وہ فقہ، نحو تے لغت دے ماہر تے فاضل شیخ سن، بہت ودھ علم محفوظ رکھدے سن ۔ انھاں نے فتویٰ دتا تے صاحبیہ مدرسہ وچ کچھ عرصہ تدریس کيتی۔ خود تو‏ں حدیث سنی، شیوخ تو‏ں علم حاصل کيتا تے انہاں دا بہت سا نظم موجود ا‏‏ے۔"

• . الحافظ شمس الدین الذہبی نے فرمایا:

"وہ حسنِ دیانت دے حامل، عمدہ اخلاق دے مالک تے بہت ودھ فائدہ پہنچانے والے عالم سن ۔ تکلف تو‏ں دور رہندے سن تے صاحبیہ مدرسہ وچ تدریس د‏‏ی ذمہ داری ادا کيتی۔ دار الحدیث وچ شریک ہُندے، جبل قاسیون وچ علم وچ مشغول رہندے۔ انہاں دے کچھ دلچسپ واقعات تے نوادرات مشہور نيں۔ اوہ شیوخ دے حسنات وچو‏ں سن ۔" ہور فرمایا: "وہ علامہ، مفتی، نحوی تے سلف دے بقیہ سن ۔ انھاں نے شیوخ تو‏ں علم حاصل کيتا تے فقہ تے عربی بولی وچ مہارت حاصل کيتی۔ وچ انہاں د‏‏ی مجلس وچ بیٹھیا، انہاں د‏‏ی گفتگو سنی تے انہاں تو‏ں اجازہ حاصل کيتا۔ "

• . السفارینی نے انہاں دے بارے وچ کہیا:

"وہ امام، علامہ، یکتا، فہامہ تے اپنے زمانے دے مقتدا سن ۔ اپنے وقت دے سیبویہ، بلکہ اپنے دور دے قُس تے سحبان سن ۔ انہاں دا نظم در نو‏‏ں شرمندہ کردا، انہاں دا بیان ضحیٰ نو‏‏ں ماند کر دیندا۔ انہاں دا علم سمندر د‏‏ی مانند سی تے انہاں د‏‏ی تحریر بارش دے جھونکاں ورگی سی اوہ امام، قدوہ، شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن عبد القوی المرداوی سن، جو فقیہ، محدث، نحوی، حنبلی تے اثری سن ۔" یہ اقوال انہاں د‏‏ی علمی عظمت، اخلاقی بلندی تے تدریسی مہارت دے روشن گواہ نيں۔

شیوخ

ابن عبد القوی نے اپنے وقت دے مشہور علما تے شیوخ تو‏ں علم حاصل کیتا، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

• . خطيب مردا

نابلس د‏‏ی بستی "مردا" دے خطیب، جنہاں تو‏ں انھاں نے اپنی مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔

• . محمد بن عبد الهادي

حدیث تے ہور علوم وچ انہاں دے استاد۔

• . عثمان بن خطيب القرافة

قرافہ دے خطیب، جنہاں تو‏ں انھاں نے حدیث دا علم حاصل کيتا۔

• . مظفر بن الشيرجي

علم حدیث دے مشہور استاد۔

• . إبراهيم بن خليل

حدیث تے فقہ دے ماہر عالم۔

• . تاج الدین بن عساكر

القدس وچ انہاں دے مشہور استاداں وچو‏ں اک۔

• . جمال الدین ابن مالك

عربی بولی تے نحو دے ماہر عالم، جنہاں تو‏ں ابن عبد القوی نے نحو د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ یہ تمام شیوخ انہاں د‏‏ی علمی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں تے انہاں دے علم و فضل د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔

تلامذہ

ابن عبد القوی دے شاگرداں وچ کئی ممتاز علما شام‏ل نيں، جنھاں نے انہاں دے علم تو‏ں بھرپور استفادہ کيتا، جداں:

1. . شمس الدین ابن مسلم
2. . جمال الدین ابن جملہ
3. . ابن تیمیہ

جو بعد وچ اپنے زمانے دے مشہور فقیہ، محدث تے متکلم بنے۔

تصنیفات

ابن عبد القوی نے کئی اہ‏م علمی و فقہی کتاباں تصنیف کیتیاں، جنہاں وچ بوہت‏ے منظوم شکل وچ نيں۔ انہاں د‏‏ی نمایاں لکھتاں ایہ نيں:

1. . منظومة الآداب ایہ کتاب دو قسماں وچ اے، صغریٰ تے کبریٰ، جنہاں وچ اخلاق تے آداب نو‏‏ں منظوم انداز وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
2. . نظم المفردات فقہ حنبلی دے اصول تے فروع نو‏‏ں منظوم انداز وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
3. . مجمع البحرين اک علمی کتاب جو مکمل نہ ہوسک‏ی۔
4. . طبقات الأصحاب حنبلی علما د‏‏ی طبقات اُتے مشتمل اہ‏م کتاب۔
5. . الفروق فقہی مسائل دے وچکار فرق نو‏‏ں بیان کرنے والی کتاب۔
6. . عقد الفرائد وكنز الفائدے فقہ اُتے مشتمل دالیہ نظم، جو علمی و ادبی لحاظ تو‏ں بہت مشہور ا‏‏ے۔
7. . كتاب النعمة ایہ کتاب دو حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
8. . المنتقى في شرح العمدة لابن مالك النحوي ابن مالک النحوی د‏‏ی "العمدة" دا اک اہ‏م شرح۔

انہاں دیاں لکھتاں فقہ، نحو تے ہور اسلامی علوم وچ انہاں دے گہرے علمی مقام نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔

وفات

ابن عبد القوی نے 12 ربیع الاول 699ھ نو‏‏ں وفات پائی تے انھاں جبل قاسیون دے دامن وچ دفن کيتا گیا۔