ابن قادوس دمیاطی

ابن قادوس دمیاطی
جم
وفات
عملی زندگی
صنف	ادب عربی تقليدی
ادبی تحریک	الأدب في العصر العباسي الثاني (تجزؤ الخلافة)
پیشہ	كاتب، شاعر
باب ادب

ابو فتح محمود بن اسماعیل بن حمید (یا احمد) دمیاطی عمری فہری (؟؟؟ – 7 محرم 551ھ / 3 مارچ 1156ء)، جنہاں نو‏ں قاضی مفضل کہیا جاندا اے تے لقب سی کافی الکفات تے ذو البلاغتین، ودھ مشہور نيں ابن قادوس دے ناں تاں۔ ایہ مصر دے شہر دمیاط دے اک نامور کاتب تے شاعر سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی بسر کردے سن ۔ کتاباں تراجم وچ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی تفصیلات کم ہی ملدی نيں، البتہ ایہ معلوم اے کہ اوہ سقوطِ دولتِ فاطمیہ تو‏ں پہلے کاتبِ انشاء دے عہدے اُتے فائز سن ۔

ابن قادوس شاعری وچ ماہر سن تے انہاں دا دیوان دو جلداں اُتے مشتمل سی۔ انہاں دے اشعار وچ مدح، رثاء، ہجو، وصف، غزل، نسیب، مجون تے خمریات سبھی اصناف شام‏ل نيں۔ اوہ نثر وچ وی عمدہ اسلوب دے مالک سن تے کئی ادبی رسالے تصنیف کيتے۔ انھاں نے قاضی جلیس دا دفاع کيتا جدو‏ں ابن صیاد نے اسنو‏ں اک ہزار تو‏ں ودھ مقطوعات وچ ہجو کيتا سی۔ انہاں د‏‏ی اس دفاعی نظم نو‏‏ں انہاں دے مشہور ترین کارنامےآں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ابن قادوس دمیاطی 551ھ وچ وفات پا گئے تے انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ طلائع بن رُزَیک نے پڑھائی۔

انہاں دا اک طنزیہ شعر

اک نشست وچ جو بلاط الصالح وچ منعقد ہوئی، اک لغوی مسئلہ پیش آیا جسنو‏ں کسی نے حل نہ کیتا، مگر قاضی الرشید (قاضی المہذب دے بھائی) نے حل کر دتا۔ اس دے بعد اوہ فخر تو‏ں کہنے لگے:

"مینو‏ں جو وی سوال کيتا جاندا اے، وچ فوراً سمجھ جاندا ہوݨ۔" تو ابن قادوس نے موقع اُتے ہی طنزاً کہیا:

 اگر تسيں کہندے ہو کہ وچ اگ تو‏ں پیدا ہويا ہاں

اور سب لوکاں تو‏ں ودھ فہیم ہاں

تو اسيں کدرے گے، تسيں نے سچ کہیا،

مگر فیر کیہڑی چیز نے تواناں بجھایا کہ تسيں کوئلہ بن گئے؟

اک ہور سٹھ(طنز)

قاضی رشید دے بارے وچ ایہ وی کہیا جاندا سی کہ اوہ اشعار چرا کر انھاں اپنا بنا لیندے سن، تاں ابن قادوس نے کہیا:

اے لقمان د‏‏ی مانند مگر حکمت دے بغیر،

علم وچ خسارہ اُٹھانے والے!

تم نے دوسرےآں د‏‏ی تمام شاعری ادھیڑ پائی،

اور اس چوری اُتے تواناں "سیاہ اُتارنے والا" کہیا گیا!

حوالے