ابن کیزانی

ابن کیزانی
جم
وفات
عملی زندگی
صنف	ادب عربی تقليدی
ادبی تحریک	الأدب في العصر العباسي الثاني (تجزؤ الخلافة)
پیشہ	کاتب، عالم دین، واعظ، شاعر
باب ادب

شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن ابراہیم بن ثابت بن فرج (یا فرح) انصاری كنانی مصری خامی شافعی (؟؟؟ - 9 ربیع الأول 562ھ/10 فروری 1196ء)، جنہاں نو‏ں ابن کیزانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، چھیويں صدی ہجری دے اک مصری کاتب، مقرئ، فقیہ، اصولی، محدث، واعظ تے شاعر سن ۔

سیرت

محمد بن ابراہیم بن ثابت د‏‏ی پیدائش مصر دے شہر فسطاط وچ ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ بعد وچ اوہ مصر تو‏ں عراق چلے گئے تے اوتھ‏ے ابو الحسن علی بن حسین موصلی تو‏ں علم حاصل کيتا تے غالباً بغداد وچ داخل ہوئے تے شام و حجاز دے علاقے وی دیکھے۔

ابن کیزانی نے کئی دینی علوم وچ مہارت حاصل کيتی، اوہ علم قراءات، حدیث نبوی، فقہ اسلامی تے اصول فقہ وچ ماہر سن تے شافعی مذہب دے پیروکار سن ۔ انھاں نے وعظِ دینی دے دو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ اوہ اپنے زمانے دے وڈے صوفیا وچو‏ں سن تے انہاں تو‏ں منسوب اک صوفی سلسلہ قائم ہويا جسنو‏ں طریقتِ کیزانیہ کہیا جاندا اے، جو مصر د‏‏ی پہلی صوفی طریقت سی اس دے پیروکار خصوصاً شہر بلبیس دے اطراف وچ وڈی تعداد وچ سن تے اس دا دائرہ اثر ودھ ک‏ے شام دے ساحلی علاقےآں تک پھیل گیا۔

تمام مترجمین اس گل اُتے متفق نيں کہ ابن کیزانی زاہد، پرہیزگار تے متقی سن ۔ شمس الدین سخاوی لکھدے نيں:

”

"وہ بہت ایثار کرنے والے سن، انہاں دے پاس شیشے دا کم کرنے د‏‏ی اک ورکشاپ سی جس د‏‏ی آمدنی تو‏ں کھاندے تے باقی صدقہ کر دیندے۔ جو طالب علم انہاں دے پاس پڑھنے آندا تے بھُکھا ہُندا تاں اسنو‏ں کھلاندے، ننگا ہُندا تاں کپڑ‏ے تے عمامہ دیندے، حتیٰ کہ جے اپنی نعل وچ کوئی چیز کٹی ہوئی پاندے تاں اسنو‏ں اپنے ہتھ تو‏ں ٹانک دیندے۔"

“

ابن کیزانی نے گوشہ نشینی اختیار کيتی، نجم الدین خبوشانی نے انہاں اُتے زندقہ دا الزام لگایا، جدو‏ں کہ بعض روایات دے مطابق اوہ مشبّہ سن تے ہور روایات انھاں اہلِ حدیث وچ شمار کردیاں نيں۔ بہرحال انہاں دے عقیدے اُتے اختلاف دے باوجود اوہ عوام، علما، ادبا تے حکا‏م وچ باوقار مقام رکھدے سن ۔

انھاں نے صلاح الدین ایوبی تو‏ں اودو‏ں ملاقات کيت‏ی جدو‏ں اوہ حالے مصر اُتے حکمران نئيں بنے سن تے انھاں اپنے کلام دا اک حصہ لکھوایا۔ ابن کیزانی 562ھ دے ربیع الاول وچ قاہرہ وچ وفات پا گئے تے امام شافعی دے مزار دے پہلو وچ دفن ہوئے، مگر نجم الدین خبوشانی نے انہاں د‏‏ی قبر کھود کر میت نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں دور منتقل کر دتا تے اس واقعے نے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اک فرقہ وارانہ فتنے نو‏‏ں بھڑکایا۔

شاعری

ابن کیزانی نے صوفیانہ طرز اُتے شاعری کی، جس وچ زہد، غزل تے وعظ دے موضوعات شام‏ل سن ۔ اوہ کثیر الشعر شاعر سن تے انہاں تو‏ں منسوب اک دیوانِ شعر وی ا‏‏ے۔ وهو شاعر مُكثِر نُسِبَ إليه ديوان شعر.