ابو حاتم قزوینی
| ابو حاتم قزوینی | |
|---|---|
| جم | |
| وفات | سنہ 1048 |
| عملی زندگی | |
| استاذ | ابو بکر محمد بن عطیب باقلانی ، ابو حامد اسفرائینی |
| تلمیذ خاص | ابو اسحاق شیرازی |
| پیشہ | فقیہ |
ترمیم  | |
نسب
[سودھو]محمود بن حسن بن محمد بن یوسف بن حسن بن محمد بن عکرمہ بن انس بن مالک بن نضر آملی۔
اسم شہرت
[سودھو]ابو حاتم القزوینی الانصاری الآملی الطبری۔
مقام و مرتبہ
[سودھو]شافعیہ دے عظیم ترین ائمہ وچوں اک ہور امام شافعی دے مذہب دے وڈے علمبرداراں وچ شامل سن ۔ سبکی نے کہیا: "وہ امام، عالم تے شافعیہ دے اصحابِ وجوہ وچوں اک جلیل القدر امام سن ۔" رافعی قزوینی نے فرمایا: "شافعیہ دے ائمہ وچوں اک امام سن ۔"
مولد و نشأت
[سودھو]پیدائش: ابو حاتم قزوینی دی پیدائش آمل (طبرستان) وچ ہوئی، جتھے انھاں نے مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔ تعلیم: آمل وچ فقہ دی تعلیم دے بعد اوہ بغداد تشریف لے گئے تے اوتھے: شیخ ابو حامد اسفرائینی توں فقہ پڑھی۔ ابن اللبان توں فرائض دا علم حاصل کيتا۔ قاضی ابو بکر باقلانی توں اصول فقہ دی تعلیم حاصل کيتی۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد آمل واپس لوٹے تے اوتھے دے علم و فقہ دے شیخ بنے۔ ان دے جلیل القدر شاگرداں وچوں اک امام ابو اسحاق شیرازی (وفات: 476ھ) سن، جنھاں نے انہاں دے بارے وچ فرمایا: "وہ فقہ، مذہب تے اختلاف دے حافظ سن ۔ انھاں نے اختلاف، مذہب، اصول تے جدل اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔" انھاں نے بغداد تے آمل دونے جگہ تدریس کيتی۔
لکھتاں
[سودھو]سبکی دے مطابق: ان دی کئی مشہور لکھتاں تے آراء موجود نيں۔
- انہاں دی اک اہم تصنیف "تجرید التجرید" اے، جسنوں انہاں دے رفیق محاملی نے مرتب کيتا۔
ابن قاضی شہبہ نے انہاں دی کتاب "الحیل" دا ذکر کیتا، جو حیلہ جات دے موضوع اُتے اک لطیف کتاب اے تے اس وچ حیلہ دیاں قسماں: حرام، مکروہ تے مباح نوں تفصیل توں بیان کيتا گیا اے۔
- رافعی تے نووی نے انہاں دیاں لکھتاں نال نکاح، ظہار تے شفعہ دے مسائل نقل کيتے نيں۔
- انہاں دی مشہور تصنیف "الحیل" دا مخطوطہ:
برلن دی لائبریری وچ (مخطوطہ نمبر: 4974) شیسٹر بیٹی لائبریری وچ (مخطوطہ نمبر: 4463) موجود اے۔ اس کتاب نوں السید الحسین بن حیدر الہاشمی نے تحقیق کر کے شائع کيتا۔
علمی مقام
[سودھو]ابن قاضی شہبہ تے ہور علما نے انہاں دے مقام نوں بلند ترین علمی درجات وچ شمار کيتا۔ ان دے ابنِ عم امام زکریا قزوینی نے اپنی کتاب "آثار البلاد وأخبار العباد" وچ انہاں دا ذکر کيتا۔ ان توں کئی مشہور علما نے روایت کيتی، جنہاں وچ انہاں دے بیٹے ابو الفرج محمد تے عزیزی بن عبد الملک بن منصور شامل نيں۔
وفات
[سودھو]ابن السمعانی دے مطابق: ابو حاتم قزوینی نے 440ھ (1048ء) وچ وفات پائی تے اس تریخ نوں امام ذہبی تے ابن ہدایت اللہ الحسینی نے وی اختیار کيتا۔ ذہبی نے اک ہور مقام اُتے ذکر کيتا کہ اوہ 460ھ توں پہلے وفات پا چکے سن ۔ ان دے شاگرد ابو اسحاق شیرازی دے مطابق: "ان دی وفات آمل وچ 414ھ یا 415ھ وچ ہوئی۔"[۱]
خاندان
[سودھو]ان دی نسل اج وی قزوین وچ موجود اے، جنہاں نوں آلِ حاتم کہیا جاندا اے۔ ان دے خاندان دے مشہور افراد وچ علامہ یاسر بن حمزہ بن حسین بن محمد بن عباس بن شعیب الحاتمی الانصاری القزوینی الحنفی شامل نيں، جو: 1319ھ وچ استنبول گئے۔ متعدد بار بقاع مقدسہ دی ریارت کيتی، جنہاں وچ آخری زیارت 1349ھ وچ ہوئی۔ انھاں نے حجاز دے علما توں علم حاصل کيتا تے اوتھے دے علما نوں تعلیم دتی۔ ان دی وفات قزوین وچ ہوئی۔
حوالے
[سودھو]- ↑ الأعلام۔ دار العلم للملايين
- طبقات الفقهاء للشيرازي (137)
- طبقات الشافعية للسبكي (5/312 ترجمة رقم 534)
- طبقات الشافعية للإسنوي (2/148 ترجمة رقم 921)
- طبقات الشافعية لابن قاضي شهبة (1/218 ترجمة رقم 179)
- طبقات الشافعية لابن هداية الله الحسيني (228)
- التدوين في أخبار قزوين (4/70)
- تهذيب الأسماء واللغات (2/207)
- بروكلمان (1/386) وذيله (1/668)
- تبين كذب المفتري لابن عساكر (260)
- سير أعلام النبلاء (18/128)
- الأعلام للزركلي (7/167)
- آثار البلاد لزكريا القزويني (436)
- معجم المؤلفين لكحالة (12/158)
- معجم المعاجم والمشيخات والفهارس والبرامج والأثبات للدكتور يوسف المرعشلي (2/432).
