ابو سعد متولی نیشاپوری
| ||||
|---|---|---|---|---|
| (عربی وچ: هو أبو سعد عبد الرحمن بن محمد واسمه: مأمون بن علي، وقيل: إبراهيم المعروف بالمتولي الفقيه الشافعي النيسابوري.) | ||||
| تاریخ پیدائش | سنہ 1035 [۱][۲][۳]
| |||
| تاریخ وفات | سنہ 1086 (50–51 سال)[۱][۲][۳]
| |||
| عملی زندگی | ||||
| كنية | أبو سعد أو أبو سعيد | |||
| اللقب | جمال الدين | |||
| مؤلفاته | الغنية في أصول الدين | |||
| استاذ | الفورانی ، ابوالقاسم عبدالکریم بن ہوازن قشیری ، ابو عثمان صابونی | |||
| پیشہ | مصنف [۴]، عالم [۴] | |||
| دلچسپیاں | الفقه، أصول الفقه، أصول الدين، علم الكلام | |||
ترمیم  | ||||
ابو سعد بن ابی سعید متولی نیشاپوری جو کہیا ایہ اک شافعی فقیہ، مناظر تے اصول دے عالم سن، 426ھ یا 427ھ وچ نیشاپور وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے بخارا، مرو شاہجان تے مرو الروذ وچ جلیل القدر استاداں توں علم حاصل کيتا۔ بعد وچ مدرسہ نظامیہ بغداد وچ تدریس دے فرائض سنبھالے۔ انہاں دی اہم لکھتاں وچ "الغنية في أصول الدين" تے "تتمة الإبانة" شامل نيں۔ 478ھ وچ بغداد وچ وفات پائی تے مقبرہ باب أبرز وچ دفن ہوئے۔
ناں
[سودھو]ان دا ناں ابو سعد عبد الرحمن بن محمد سی تے بعض روایات دے مطابق مأمون بن علی یا ابراہیم سی۔ اوہ المتولی دے لقب توں مشہور سن تے شافعی فقیہ نیشاپوری دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔ ابن العماد نے "شذرات الذهب" وچ ذکر کيتا کہ انھاں "المتولی" کہنے دی وجہ معلوم نئيں ہوسکی۔
پیدائش
[سودھو]ابو سعد المتولی 426ھ یا 427ھ وچ نیشاپور وچ پیدا ہوئے۔
استاداں
[سودھو]انھاں نے فقہ تن جلیل القدر استاداں توں تن وکھ وکھ شہراں وچ حاصل کيتی:
- ابو القاسم عبد الرحمن الفورانی توں مرو وچ ۔
- قاضی حسین بن محمد توں مرو الروذ وچ ۔
- ابو سهل احمد بن علی الأبيوري توں بخارا وچ ۔[۵]
حدیث دے شیوخ
[سودھو]انھاں نے حدیث دا علم تھلے لکھے محدثین توں حاصل کیا:
- ابو القاسم القشیری
- ابو عثمان الصابونی
- ابو الحسين عبد الغفار بن محمد الفارسی
اور ہور محدثین۔
شاگرد
[سودھو]وکھ وکھ کتاباں، جداں "وفيات الأعيان" وغیرہ وچ ذکر ملدا اے کہ ابو سعد المتولی دے شاگرداں وچ کئی جلیل القدر ائمہ شامل سن، لیکن انہاں دے ناواں دی صراحت نئيں کيتی گئی۔
حالات زندگی
[سودھو]ابو سعد المتولی علم، دین تے مناظرات وچ مہارت رکھنے والے شافعی فقیہ سن ۔ اوہ اصولِ فقہ، فقہ تے علمِ خلاف وچ گہری بصیرت رکھدے سن ۔ ابن کثیر دا تبصرہ ابن کثیر دے مطابق اوہ اصحابِ وجوہ وچوں سن ۔ انھاں نے "التتمة" لکھی، لیکن مکمل نہ کر سکے۔ انہاں دی ہور لکھتاں وچ "أصول الدين" تے "الخلاف" شامل نيں۔ مدرسہ نظامیہ وچ تدریس انھاں نے مدرسہ نظامیہ بغداد وچ ابو اسحاق الشیرازی دے بعد تدریس سنبھالی، مگر ابن الصباغ دی وجہ توں معزول ہوئے، بعد وچ دوبارہ بحال ہو گئے۔ فقہا دا اعتراض تے انہاں دا جواب فقہا نے تدریسی نشست اُتے استناد (ٹیک لگانے) اُتے اعتراض کیتا، جس اُتے انھاں نے کہیا: "میری زندگی وچ دو مواقع سب توں ودھ خوشی دے سن : پہلا جدوں سرخس وچ امام ابو الحارث السرخسی نے مینوں اپنے نیڑے کيتا تے دوسرا جدوں مینوں شیخ ابو اسحاق دی جگہ تدریس دی ذمہ داری ملی۔"
علمی مقام
[سودھو]- ابن کثیر: اوہ ماہر فقیہ، بلیغ تے کئی علوم وچ مہارت رکھنے والے سن ۔[۶]
- الذهبی: شافعیہ دے بزرگ علما وچ شمار ہُندے سن تے کئی علمی کتاباں تصنیف کیتیاں۔
- الصفدی: اوہ انتہائی متواضع، خوش اخلاق تے عظیم محقق سن ۔
- السبکی: انہاں دیاں لکھتاں اصولِ دین، فقہ تے فرائض اُتے مشتمل نيں۔[۷]
- ابن خلكان: انہاں دی "تتمة الإبانة" فقہی نکات تے نادر مسائل اُتے مشتمل سی مگر اوہ مکمل نہ کر سکے۔[۸]
- البغدادی: انہاں دی اہم لکھتاں "تتمة الإبانة" (فقہ)، "غنية" (اصول) تے "فرائض المتولي" (مختصر) نيں۔[۹]
لکھتاں
[سودھو]ابو سعد عبد الرحمن المتولی دی چند اہم لکھتاں تھلے لکھے نيں:
- . الغنية في أصول الدين – ایہ کتاب اہلِ سنت دے عقائد تے بعض گمراہ فرقےآں، جداں کرامیہ، دے رد وچ لکھی گئی۔
- . تتمة الإبانة – ایہ فقہ شافعی وچ انہاں دے شیخ الفورانی دی کتاب "الإبانة" دی تکمیݪ سی مگر اوہ اسنوں مکمل نہ کر سکے۔
- . کتاب في الخلاف – ایہ اختلافی مسائل اُتے اک جامع کتاب سی
- . مختصر في الفرائض – ایہ وراثت دے احکام اُتے اک مختصر مگر مفید کتاب سی
ابن کثیر دے مطابق، "تتمة الإبانة" وچ نادر فقہی مسائل شامل سن، جنہاں نوں بعد وچ مکمل کرنے والےآں نے اصل معیار اُتے پورا نہ اتارا۔[۱۰][۱۱]
وفات
[سودھو]ابو سعد عبد الرحمن المتولی دا انتقال 12 شوال 478ھ نوں بغداد وچ ہويا تے انھاں مقبرة باب أبرز وچ دفن کيتا گیا۔
حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ سی ای آر ایل آئی ڈی: https://data.cerl.org/thesaurus/cnp01227611 — اخذ شدہ بتاریخ: ۲ اگست ۲۰۱۸ — ناشر: Consortium of European Research Libraries — اجازت نامہ: Open Data Commons Attribution License تے Creative Commons Attribution 2.0 Generic
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ subject named as: ʻAbd al-Raḥmān ibn Maʾmūn ibn ʻAlī al-Mutawallī — SELIBR ID: https://libris.kb.se/auth/33447 — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — ناشر: National Library of Sweden
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ سی ای آر ایل آئی ڈی: https://data.cerl.org/thesaurus/cnp02007239 — subject named as: ʿAbd-al-Raḥmān Ibn-Maʾmūn al- Mutawallī — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — ناشر: Consortium of European Research Libraries — اجازت نامہ: Open Data Commons Attribution License تے Creative Commons Attribution 2.0 Generic
- ↑ ۴.۰ ۴.۱ سرو ویاپک ادھکار شناختی: https://d-nb.info/gnd/141802669 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۷ جولائی ۲۰۲۱
- ↑ الباباني، هدية العارفين. Archived 07 أبريل 2016 at the وے بیک مشین
- ↑ ابن كثير، البداية والنهاية. Archived 5 أبريل 2016 at the وے بیک مشین
- ↑ ابن كثير، طبقات الشافعيين. Archived 16 ديسمبر 2019 at the وے بیک مشین
- ↑ الذهبي، سير أعلام النبلاء. Archived 11 مايو 2020 at the وے بیک مشین
- ↑ الذهبي، تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام. Archived 11 مايو 2020 at the وے بیک مشین
- ↑ الصفدي، الوافي بالوفيات. Archived 13 مارس 2020 at the وے بیک مشین
- ↑ ابن خلكان، وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان. Archived 10 يناير 2020 at the وے بیک مشین
مصادر
[سودھو]- كتاب: الغنية في أصول الدين، تأليف: أبي سعيد عبد الرحمن النيسابوري المعروف بالمتولي الشافعي، تحقيق: الشيخ عماد الدين أحمد حيدر، الناشر: مؤسسة الكتب الثقافية، الطبعة الأولى: 1987م، ترجمة المؤلف: ص: 36-38.
