ابو فضل میدانی

ابو فضل میدانی
جم	نیشابور
وفات	سنہ 1124 ^[۱]^[۲] نیشابور
عملی زندگی
استاذ	ابو حسن علی واحدی ^[۳]
تلمیذ خاص	یوسف بن طاہر خوئی
پیشہ	شاعر ، ادیب ، سائنسدان ، ماہرِ لسانیات ، لکھاری
پیشہ ورانہ زبان	فارسی ، عربی
کارہائے نمایاں	مجمع الامثال


ترمیم

ابو فضل احمد بن محمد میدانی (000 – 518 ہجری = 000 – 1124 عیسوی) پنجويں صدی ہجری دے ممتاز ادبا وچو‏ں اک سن ۔ میدانی د‏‏ی پیدائش، پرورش تے وفات نیشاپور وچ ہوئی۔^[۴] انہاں د‏‏ی نسبت (میدان زیاد) تو‏ں اے جو نیشاپور دا اک محلہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مشہور لکھتاں وچ مجمع الأمثال، "نزهة الطرف في علم الصرف"، "السامی فی الاسامی" (زبان وچ )، "الهادی للشادی" (نحو وچ ) تے "شرح المفضليات" شام‏ل نيں۔

پیدائش

تاریخِ رجال د‏‏ی کتاباں وچ امام ابو فضل نیشاپوری د‏‏ی تاریخِ ولادت متعین نئيں کيت‏‏ی گئی، اس لئی ایہ واضح طور اُتے معلوم نئيں کہ اوہ کس دور دے سلجوقی حکمراناں دے زیرِ اقتدار زندہ رہ‏‏ے۔ پ‏ر بعض کتاباں وچ ذکر اے کہ اوہ عضد الدین ابو شجاع الپ ارسلان (455–465 ہجری) دے دور وچ کچھ عرصہ زندہ رہ‏‏ے۔ ہور کتاباں وچ تصریح اے کہ اوہ ملکشاه اوّل (465–487 ہجری) تے فیر معز الدین ابو الحارث سنجر دے دور وچ تقریباً ست سال زندہ رہ‏‏ے۔ ایويں اوہ سلجوقی حکمراناں دے وڈے دور وچ زندگی گزار چکے۔

شاگرد

امام المیدانی دے زیرِ تربیت کئی طلبہ نے علم حاصل کیتا، انہاں وچ شام‏ل نيں:

انہاں دے بیٹے امام سعید بن احمد میدانی
امام احمد بن علی بن ابی صالح بیہقی (المعروف ابو جعفر)^[۵]

استاداں

امام نیشاپوری نے اپنے دور دے کئی جلیل القدر استاداں تو‏ں علم حاصل کیتا، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

امام علی بن احمد الواحدی
امام یعقوب بن احمد نیشاپوری

انہاں دے بارے وچ اقوال

امام ابو حسن بیہقی نے اپنی کتاب وشاح الدمیہ وچ کہیا:

"امام، ساڈے استاد، ابو الفضل احمد بن محمد بن احمد المیدانی، علم د‏‏ی بگڑی ہوئی بنیاداں نو‏‏ں سنوارنے والے، علم دے ستون نو‏‏ں قائم کرنے والے تے ادبا دے لئی مرجع سن ۔ انہاں دے در اُتے ہر وقت اہلِ فضل آندے جاندے رہندے سن تے اوہ اپنی روزی حلال محنت تو‏ں کماندے سن ۔"

محمد بن ابی معالی بن حسن خواری نے ضالّة الأدیب من الصحاح والتّهذیب وچ انہاں دے بارے وچ کہیا:

"ميں نے کئی مرتبہ انہاں دے اصحاب تو‏ں سنیا کہ جے ذہانت، فطانت تے فضیلت د‏‏ی کوئی شکل ہُندی تاں المیدانی اس د‏ی صورت ہُندے تے جو وی انہاں د‏‏یاں گلاں اُتے غور کرے، اس د‏ی سچائی نو‏‏ں پہچان لے گا۔"

ابن خَلِّکان نے وفیات الأعیان وچ لکھیا:

"... اوہ فاضل، ادیب، بولی دے ماہر تے خصوصاً عربی لغت و امثال دے وڈے عالم سن ۔ انھاں نے ابو الحسن الواحدی (صاحب تفسیر) د‏‏ی صحبت اختیار کيتی، فیر ہور تو‏ں وی علم حاصل کيتا۔ انہاں دیاں لکھتاں مفید نيں، خصوصاً کتاب مجمع الأمثال اپنی نوعیت وچ بے مثال ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انہاں د‏‏ی کتاب السامي في الأسامي وی اپنے باب وچ چوکھی ودھیا ا‏‏ے۔ انھاں نے حدیث وی سنی تے روایت کيتی۔"

لکھتاں

. الأنموذج فی النحو
. الهادي للشادي فی الإعراب (تین اجزاء: اسماء، افعال، حروف)
. النحو الميدانی
. نزهہ الطرف في علم الصرف
. شرح المفضليات
. منية الراضی برسالے القاضی
. السامی فی الأسامی

وفات

امام میدانی 25 رمضان 518 ہجری نو‏‏ں نیشاپور وچ وفات پا گئے تے انھاں باب میدان زیاد دے نیڑے دفن کيتا گیا۔^[۶]

حوالے

↑ سی ای آر ایل آئی ڈی: https://data.cerl.org/thesaurus/cnp00282856 — ناشر: Consortium of European Research Libraries — اجازت نامہ: Open Data Commons Attribution License تے Creative Commons Attribution 2.0 Generic
↑ Vatican Library VcBA ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8034&url_prefix=https://opac.vatlib.it/auth/detail/&id=495/3953 — subject named as: Aḥmad ibn Muḥammad Maydānī
↑ work available at URL: https://archive.org/details/Seyar_Alam_Nubala_Thahabi — مصنف: علامہ ذہبی — عنوان : سير أعلام النبلاء — اشاعت سوم — جلد: 19 — صفحہ: 489 — ناشر: Muʼassasat al-Risālah
↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1 at line 4739: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
↑ Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.
↑ Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.

کتابیات

ياقوت الحموي، معجم الأدباء (دار الكتب العلمية، بيروت 1991).
الميداني، نزهة الطرف في علم الصرف، تحقيق السيد محمد عبد المقصود درويش (دار الطباعة الحديثة، مصر 1982).

[55d713ee0bffbe9561f8eff536407aa0f2219b08-1] سی ای آر ایل آئی ڈی: https://data.cerl.org/thesaurus/cnp00282856 — ناشر: Consortium of European Research Libraries — اجازت نامہ: Open Data Commons Attribution License تے Creative Commons Attribution 2.0 Generic

[3e0af520ba335907515a631d2cf3ce5c725dcb0e-2] Vatican Library VcBA ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8034&url_prefix=https://opac.vatlib.it/auth/detail/&id=495/3953 — subject named as: Aḥmad ibn Muḥammad Maydānī

[85b86f3e71cc85084972f5cf2fabad9a3ea4e572-3] work available at URL: https://archive.org/details/Seyar_Alam_Nubala_Thahabi — مصنف: علامہ ذہبی — عنوان : سير أعلام النبلاء — اشاعت سوم — جلد: 19 — صفحہ: 489 — ناشر: Muʼassasat al-Risālah

[:2-4] Lua error in ماڈیول:Citation/CS1 at line 4739: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).

[:1-5] Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.

[6] Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]