احمد بن یحیی مرتضی
| احمد بن یحیی مرتضی | |
|---|---|
| جم | سنہ 1363 |
| تاریخ وفات | سنہ 1436 (72–73 سال)
|
| وجہ وفات | طاعون |
| طرز وفات | طبعی موت |
| لقب | المهدي لدين الله |
| عملی زندگی | |
| پیشہ | الٰہیات دان |
 باب اسلام
| |
ترمیم  | |
مہدی احمد بن یحییٰ المرتضیٰ (پیدائش 1373ء - وفات 1436ء ) یمن وچ 1391ء توں 1436ء یا 1392ء تک زیدی ریاست دے امام سن ۔
حالات زندگی
[سودھو]احمد، امام زیدی الداعی یوسف بن یحییٰ دی بارہويں نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ انھاں نے بہترین تعلیم حاصل کيتی تے وکھ وکھ موضوعات اُتے کثیر تحریراں چھڈن۔ 1391ء وچ امام الناصر صلاح الدین بن المہدی دی وفات دے بعد، انہاں دے کم عمر بچےآں دے باعث زیدی ریاست دا انتظام عارضی طور اُتے قاضی الدواری دے سپرد کيتا گیا۔ پر، زیدی علما نے صنعاء دے جامع جمال الدین وچ اجلاس منعقد کيتا تے احمد بن یحییٰ نوں "المہدی احمد" دے لقب توں امام مقرر کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس فیصلے نوں قاضی الدواری نے مسترد کر دتا تے فوراً ہی سابق امام دے بیٹے، المنصور علی بن صلاح الدین نوں امام مقرر کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، المہدی احمد تے انہاں دے پیروکار صنعاء توں بیعت بوس منتقل ہو گئے۔ 1392ء تک دونے اماموں دے درمیان اقتدار دی جنگ جاری رہی، جس دے بعد المہدی احمد نوں المنصور علی دی افواج نے گرفتار کر ليا تے قید کر دتا۔
1399ء وچ ، جیل دے چند ہمدرد راکھےآں دی مدد توں المہدی احمد فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گئے۔ انھاں نے بقیہ زندگی اک نجی زندگی دے طور اُتے گزاری تے 1436ء وچ طاعون دی وبا وچ وفات پا گئے۔ بھانويں المہدی احمد وچ انتظامی یا عسکری صلاحیتاں دی کمی سی لیکن انھاں نے علم دے میدان وچ گراں قدر خدمات انجام دتیاں۔ انھاں نے فقہ، منطق، شاعری، نحو تے قانون اُتے متعدد کتاباں لکھياں۔ انہاں دی مشہور تصنیف وچ فقہی انسائیکلوپیڈیا "بحر الأزهار" شامل اے۔[۲]
امامت دے حصول دی جدوجہد
[سودھو]مہدی احمد بن یحییٰ المرتضیٰ (763ھ/1362ء - 840ھ/1437ء) زیدی عالم تے امام سن، جنھاں نے یمن وچ زیدی ریاست دی قیادت کيتی۔ اوہ ذمار، یمن وچ پیدا ہوئے تے الظفیر، جبل حجہ وچ وفات پائی۔ 1391ء وچ امام الناصر صلاح الدین دی وفات دے بعد، المہدی احمد سمیت چار دعویداراں نے امامت دا دعویٰ کیتا، لیکن اوڑک صنعاء دے علما تے عوام دے تعاون توں المہدی احمد امامت دے منصب اُتے فائز ہو گئے۔ انھاں نے صعدہ، زیدی اقتدار دے روايتی مرکز، اُتے قابو پانے دے لئی سخت جدوجہد دی تے اسماعیلیاں نوں ذی مرمر توں کڈیا۔
المہدی احمد نے صنعاء وچ اپنی حکمرانی نوں مضبوط کيتا تے 1395ء وچ قاضی نوں معزول کر دتا جو رسولی ریاست دے نال رابطے وچ سی۔ 1397ء وچ انھاں نے رسولی سلطان الاشرف اسماعیل نوں قیمتی تحائف دے نال سفارتی وفد بھیجیا۔ زیدی تریخ وچ انھاں مصلح تے مذہب دا مجدد سمجھیا جاندا اے۔ انہاں دی حکمت عملی تے علمی خدمات نے زیدی مکتب فکر وچ انہاں دی اہمیت نوں ہور ودھایا۔
ولایت
[سودھو]ابن المرتضیٰ یمن دی زیدی ریاست دے اک امام سن، جنھاں نے اک سال تک حکمرانی کيتی۔ امام الناصر صلاح الدین دی وفات (793ھ/1391ء) دے بعد لوک امام دے انتخاب وچ اختلاف دا شکار ہوئے۔ علما نے ابن المرتضیٰ نوں امام منتخب کيتا تے 793ھ وچ انہاں دی بیعت کيتی، جدوں کہ وزیراں نے امام الناصر دے بیٹے المنصور علی بن صلاح الدین نوں امام مقرر کيتا۔
سجنہ
[سودھو]اختلافات دے بعد 794ھ وچ المنصور علی بن صلاح الدین نے المهدي لدین اللہ احمد بن یحییٰ المرتضیٰ اُتے غالب آ کے انھاں معزول کر دتا تے قصر صنعاء دے قید خانے وچ ڈال دتا۔ اوہ چار سال تک قید وچ رہے، ایتھے تک کہ کچھ علما نے انہاں دے لئی سفارش کيتی، جنہاں وچ الہادی ابن ابراہیم وزیر وی شامل سن، جنھاں نے المنصور نوں اک نظم لکھ کے ابن المرتضیٰ دے فضل دی گل دی تے انہاں دی رہائی دی درخواست کيتی۔ اس دے بعد المنصور نے انھاں رہیا کر دتا تے ابن المرتضیٰ نے باقی زندگی تصنیف، تالیف تے تدریس وچ گزاری۔
ابن المرتضیٰ دیاں لکھتاں
[سودھو]ابن المرتضیٰ نے اپنی قید دے دوران مشہور فقہی کتاب "عیون الأزهار في فقه الأئمة الأطهار" تصنیف کيتی تے مجموعی طور اُتے چالیس کتاباں لکھياں، جنہاں وچ فقہ، اصول، علم کلام، منطق، حدیث، نحو، تریخ تے زہد اُتے مبنی کتاباں شامل نيں۔ انہاں دی مشہور لکھتاں وچ "المنیہ والأمل" (طبقات المعتزلة) تے "الأزهار" شامل نيں۔ ان دی ہور اہم لکھتاں وچ شامل نيں:
- نکت الفرائد في معرفة الملك الواحد
- القلائد وشرحها الدرر الفرائد
- رياضة الأفهام في لطيف الكلام
- البحر الزخار شرح الأزهار
- الكوكب الزاهر شرح مقدمة طاہر
- الأنوار في الآثار
- القسطاس[۳]
ان دیاں کتاباں، خاص طور اُتے فقہ دے موضوع پر، اج وی زیدی یمن وچ مراجع دے طور اُتے استعمال ہُندیاں نيں۔
سنوات آخری تے وفات
[سودھو]1403ء وچ ، همدان دے قبائلی لشکر نے صنعاء اُتے حملہ کیتا، امام المهدي احمد نے اسنوں پسپا کيتا تے بعد وچ امن معاہدہ طے ہويا۔ 1424ء دے بعد، ریاست رسولیہ کمزور ہوئی۔ 1436ء وچ طاعون دے دوران المهدي احمد وفات پا گئے تے صنعاء وچ دفن ہوئے۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے المنصور الناصر نے امامت سنبھالی، مگر 28 دن بعد انہاں دا اقتدار ختم ہو گیا۔ اس دے بعد امامت دے لئی متعدد دعویدار سامنے آئے۔[۴]
باہرلے جوڑ
[سودھو]- [۱]: لتحميل كتاب المنية والأمل - باب المعتزلة
حوالے
[سودھو]- ↑ این کے سی آر اے یو تی آئی ڈی: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jo20241231295 — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۰ جولائی ۲۰۲۴
- ↑ الأئمة الزيديون في اليمن Archived 04 مارس 2016 at the وے بیک مشین
- ↑ Carl Brockelmann, Geschicte der arabischen Litteratur, Vol I. Leiden 1943, pp. 238-40.
- ↑ كامل سلمان الجبوري (2003). معجم الأدباء من العصر الجاهلي حتى سنة 2002م. بيروت: دار الكتب العلمية. ص. \\306
- فجر الإسلام، أحمد أمين، ص 280، ط دار الكتب العلمية، س 2006.
- رسالے العدل والتوحيد، دراسة وتحقيق: محمد عمارة.
- تيارات الفكر الإسلامي، محمد عمارة.
- الزيدية، أحمد محمود صبحي.
- البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن التاسع، الإمام الشوكاني.
- 1363 دے جم
- 1436 دیاں موتاں
- پندرہويں صدی دی یمنی شخصیتاں
- چودہويں صدی دی یمنی شخصیتاں
- 1437 دیاں موتاں
- چودہويں صدی دے مؤرخین
- پندرہويں صدی دے مؤرخین
- ماہرین انسائیکلوپیڈیا
- 1373 دے جم
- معتزلہ
- مسلم متکلمین
- پندرہويں صدی دے عربی مصنفاں
- پندرہويں صدی دے سوانح نگار
- چودہويں صدی دے سوانح نگار
- پندرہويں صدی دے مصنفاں
- چودہويں صدی دے مصنفاں
- پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
- چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
- یمن دے حکمران
- صنعاء دیاں شخصیتاں
- زیدی ائمہ
- یمنی ائمہ کرام
- صفحات مع استعمال P19 خاصیت
- 763ھ دے جم
- 840ھ دیاں موتاں
- یمن دے زیدی ائمہ
- چودہويں صدی دے ائمہ کرام
- یمنی مصنفاں
- یمن وچ پندرہويں صدی