احمد خانی

احمد خانی
جم	سنہ 1650   صوبہ حکاری
وفات	سنہ 1707 (56–57 سال)  ضلع ڈوگوبیازٹ
شہریت	سلطنت عثمانیہ
عملی زندگی
پیشہ	لکھاری ،  شاعر ،  فلسفی
پیشہ ورانہ زبان	کردی ،  عربی ،  فارسی ،  ترکی

احمد خانی (کردی: Ehmedê Xanî) 1650 وچ ہکاری وچ پیدا ہوئے تے 1707 وچ دوغوبایزید وچ وفات پائی۔ اوہ اک کرد شاعر، ادیب ، فلسفی تے صوفی سن ۔

زندگی تے تعلیم

احمد خانی قبیلے خانی نال تعلق رکھدے سن تے موجودہ ترکی دے صوبہ ہکاری وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ اوہ دوغوبایزید منتقل ہوئے تے اوتھ‏ے مقیم ہوئے۔ انھاں نے بنیادی سطح اُتے کرد بولی (کرمانجی) د‏‏ی تعلیم دینا شروع کيتی۔ احمد خانی کردتی، عربی تے فارسی وچ ماہر سن ۔ 1683 وچ بچےآں د‏‏ی تعلیم وچ مدد دے لئی انھاں نے کردی-عربی قاموس «نوبهارا بجوكان» (بچےآں د‏‏ی بہار) تحریر کيتا۔

اہ‏م کم

اس دا سب تو‏ں مشہور کم کردتی کلاسیکی داستانِ عشق «مم وزین» اے جو 1692 وچ لکھی گئی تے احمد خانی د‏‏ی عظیم الشان نظم کہلائی جاندی ا‏‏ے۔ اس مہاکاوی نظم وچ انسانی صفات جداں نیکی، بدی، وجود، خوبصورتی، فن، آزادی تے خیر د‏‏ی دعوت نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہور لکھتاں وچ «عقیدہ اسلامی» شام‏ل اے، جو نظم تے نثر دونے وچ اے تے اسلامی عقائد دے پنج ستوناں د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 2000 وچ سویڈن وچ شائع ہوئی۔

خصوصیات تے اثر

احمد خانی نے ساری زندگی علم و تعلیم وچ گزاری، کدی شادی نئيں کيت‏‏ی تے کوئی اولاد نہ سی انہاں د‏‏ی شاعری تے فلسفہ کرد سبھیاچار د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ انھاں نے کرد قومیت د‏‏ی حمایت کی، صف بندی تے اتحاد اُتے زور دتا تے قومی بیداری دے لئی کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی مہاکاوی نظم «مم وزین» نو‏‏ں بعض ناقدین کرد قومیت دے ابتدائی نظریے تے اک خود مختار کرد ریاست دے خواب دے طور اُتے دیکھدے نيں۔ .

احمد خانی نے زندگی دے ابتدائی سالاں وچ دمشق، استنبول، مصر تے ہور وڈے شہراں دے مدارس وچ تعلیم حاصل کيتی تے متعدد علوم جداں شریعت، تصوف، فقہ، ادب تے شاعری وچ مہارت حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی لغت «نوبهارا بجوكان» اج وی پہلے عربی-کردتی قاموس دے طور اُتے معروف ا‏‏ے۔