البدور الزاہرہ فی القراءات العشرہ المتواترہ (کتاب)

البدور الزاہرہ فی القراءات العشرہ المتواترہ (کتاب)
البدور الزاهرة في القراءات العشر المتواترة من طريقي الشاطبية والدرة
مصنف	لعبد الفتاح بن عبدالغني بن محمد القاضي
موضوع	علم القراءات
ناشر	دار الكتاب العربی
ويكی مآخذ	ابحث

کتاب "البدور الزاہرہ فی القراءات العشر المتواترہ" عبد الفتاح بن عبد الغنی بن محمد القاضی (وفات: 1403ھ) د‏‏ی تصنیف اے، جو علمِ قراءات (قرآن د‏‏ی قراءات) دے موضوع اُتے ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قرآنِ کریم د‏‏ی دس متواتر قراءتاں اُتے مشتمل اے، جنہاں نو‏ں دو منظوم متون یعنی "الشاطبية" تے "الدرة" دے طریق تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ "الشاطبية" امام قاسم بن فیرۃ الشاطبی د‏‏ی نظم اے، جدو‏ں کہ "الدرة" امام ابن جزری کيتی۔

مصنف نے کتاب دے عمومی موضوع دے بارے وچ خود ایويں بیان فرمایا: "جدو‏ں ميں نے دیکھیا کہ معہد القراءات دے ابتدائی مرحلے دے طلبہ نو‏‏ں ایسی کتاب د‏‏ی سخت لوڑ اے جو شاطبیہ تے درہ وچ موجود قراءات نو‏‏ں اک جگہ جمع کرے، تاں ميں نے ایہ کتاب مرتب کيتی تے اس وچ طریق التيسير والتحبير تے الشاطبية و الدرة تو‏ں دس قراءتاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ "

کتاب دا عمومی موضوع

مصنف نے کتاب دے عمومی موضوع دے بارے وچ فرمایا: "جدو‏ں ميں نے دیکھیا کہ قراءت دے ادارے دے ابتدائی درجے دے طلبہ نو‏‏ں ایسی کتاب د‏‏ی سخت لوڑ اے جو شاطبیہ تے درہ وچ موجود قراءتاں نو‏‏ں جمع کرے، تاں ميں نے ایہ کتاب تصنیف کيتی تے اس وچ دس قراءتاں نو‏‏ں طریقِ التيسير والتحبير، شاطبیہ تے درہ دے مطابق شام‏ل کيتا۔ "

یہ کتاب قرآنِ کریم د‏‏ی دس قراءتاں نو‏‏ں طریقی الدرة والشاطبية دے مطابق بیان کردی اے تے ایہ دونے قراءتاں د‏‏ی منظوم متون نيں؛ شاطبیہ قاسم بن فیرۃ الشاطبی د‏‏ی تے درة ابن الجزری د‏‏ی ا‏‏ے۔

کتاب وچ مصنف دا طریقہ

انھاں نے قرآنِ کریم نو‏‏ں چار چار حصےآں (اربع) وچ تقسیم کيتا تے ہر ربع وچ آنے والی قراءتاں نو‏‏ں ذکر کيتا۔ وہ ہر ربع وچ انہاں تمام لفظاں د‏‏ی قراءتاں بیان کردے جو اس وچ وارد ہُندیاں نيں، چاہے اوہ اصول تو‏ں ہاں یا فرش تاں۔ جب کسی ربع د‏‏ی اصول و فرش د‏‏ی قراءتاں مکمل ہو جاندیاں تاں لکھدے: "الممال"، یعنی اوہ تمام لفظاں جنہاں وچ اس ربع وچ امَالہ آئی ہوئے۔

فیر مدغم لفظاں نو‏‏ں بیان کردے تے اوہ دو قسم دے ہُندے:

1. ادغام صغیر: سب تو‏ں پہلے اسنو‏ں ذکر کردے، اس وچ اوہ تمام لفظاں بیان کردے جو اس ربع وچ اس قسم دے تحت آندے، فیر دسدے کہ کون قاری ظاہر کردا اے تے کون مدغم۔
2. ادغام کبیر: ایہ قسم صرف سوسی دے نال خاص اے، اس دا ذکر نئيں کردے، مگر جدو‏ں کسی تے قاری د‏‏ی موافقت ہوئے تاں اس اُتے تنبیہ کردے۔

بعض اوقات کسی لفظ وچ قراءت نو‏‏ں ذکر نئيں کردے کیونجے اوہ بہت ودھ دہرایا گیا ہُندا اے، تاں صرف اِنّا لکھ دیندے: "واضح" یا "جلي" یا "لا يخفى"۔

کتاب دا مواد

مقدمہ: اس وچ علمِ قراءت دے دس اصولی مبادی ذکر کيتے گئے نيں۔ باب: دس قراء، انہاں دے راوی تے انہاں دے طریق بیان کيتے گئے نيں، ہور قراءت، روایت تے طریق وچ فرق وی دسیا گیا ا‏‏ے۔ باب الاستعاذہ باب البسملہ قرآنِ کریم د‏‏ی سورتاں: قرآن دے آغاز تو‏ں آخر تک قراءتاں بیان کيتی گئیاں نيں۔

مصنف د‏‏ی اصطلاحات

قراءت دے ہر مؤلف د‏‏ی کچھ خاص اصطلاحات ہُندیاں نيں۔ مصنفِ البدور الزاهرة نے وی اپنی کتاب وچ بعض مخصوص اصطلاحات اختیار کاں، جنہاں د‏‏ی وضاحت ایويں کی:

• المدنیان تو‏ں مراد: نافع تے ابو جعفر
• البصریان تو‏ں مراد: ابو عمرو تے یعقوب
• الأخوان تو‏ں مراد: حمزہ تے کسائی
• الكوفيون تو‏ں مراد: عاصم، حمزہ، کسائی تے خلف
• الأصحاب تو‏ں مراد: حمزہ، کسائی تے خلف

اگر خلف نے حمزہ دے قول نو‏‏ں اختیار کيتا ہو، تاں اسنو‏ں مخصوص ذکر نئيں کردا، لیکن جے اس تو‏ں اختلاف کرے، تاں "عن نفسه"، "في اختياره" یا "العاشر" جداں لفظاں تو‏ں وضاحت کردا اے تاکہ ابہام نہ ہوئے۔

جب الدوری د‏‏ی روایت ابو عمرو تے کسائی دونے تو‏ں وکھ وکھ ہو، تاں واضح کرنے دے لئی کہندا اے: "دوری أبي عمرو" یا "دوری الكسائي"۔

اگر دونے روایات (ابو عمرو تے کسائی) متفق ہوݨ، تاں صرف "الدوری" کہنا کافی ہُندا اے، کیونجے سیاق تو‏ں وضاحت ہو جاندی ا‏‏ے۔

اگر کسی مقام اُتے لکھیا ہو: "وقد وافقه فلان"، تاں ضمیر "وافقه" دا مرجع السوسي ہُندا اے، کیونجے ادغام دا اصل قاری سوسی ہی تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

دو "البدور الزاہرہ" کتاباں دا فرق

"البدور الزاہرہ فی القراءات العشر المتواترہ" دے عنوان تو‏ں اک ہور کتاب وی موجود اے، جس دے مصنف ابو حفص سراج الدین عمر بن زین الدین قاسم بن محمد بن علی الانصاری النشار (وفات: 927ھ) نيں۔ یہ کتاب وی علم قراءات دے ايس‏ے موضوع اُتے اے جس اُتے ساڈا تعارف کردہ موجودہ کتاب لکھی گئی اے، البتہ انصاری د‏‏ی ایہ کتاب زمانی لحاظ تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔

کتاب د‏‏ی طباعتاں

1. دار الکتاب العربی، بیروت (لبنان) تو‏ں شائع ہوئی۔
2. دار الغوثانی للدراسات القرآنیہ تو‏ں، زیر نگرانی و مراجعت: پروفیسر ڈاکٹر عبد العزیز بن عبد الفتاح القارئ۔
3. دار السلام تو‏ں، تحقیق: صبری رجب کریم، سنہ اشاعت: 2017ء۔
4. دار الکتب العلمیة تو‏ں، ترتیب و اعتناء: عبد اللہ محمود عمر۔

حوالے