الماہانی

الماہانی
(فارسی وچ: مُحمَّد بن عیسی ماهانی)،(عربی وچ: ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی)
پیدائشی نام	(عربی وچ: ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی)
جم	سنہ 820   ماہان، ایران
وفات	سنہ 880 (59–60 سال)  بغداد
عملی زندگی
پیشہ	ریاضی دان ،  تارہ گرو
مادری زبان	فارسی
پیشہ ورانہ زبان	عربی ،  فارسی
شعبۂ عمل	ریاضی ،  فلکیات
ملازمت	بیت الحکمت

ابو عبد اللہ محمد ابن عیسی ماہانی (انگریزی: Abu-Abdullah Muhammad ibn Īsa Māhānī) اک فارسی ریاضی دان تے ماہر فلکیات سن جو ماہان، (اج دے کرمان، ایران وچ ) وچ پیدا ہوئے تے بغداد، عباسی خلافت وچ سرگرم سن ۔ انہاں دے مشہور ریاضیا‏تی کماں وچ یوکلڈ دے عناصر، ارشمیدس دے کرہ اُتے تے سلنڈر تے مینیلاس دے اسفیریکا، دے نال نال دو آزاد مقالے اُتے انہاں د‏‏ی تفسیراں شام‏ل سی۔ اس نے ارشمیدس د‏‏ی طرف تو‏ں دائرہ نو‏‏ں اک مقررہ تناسب د‏‏ی دو حصےآں وچ کٹنے دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی، جسنو‏ں بعد وچ دسويں صدی دے ریاضی دان ابو جعفر الخازن نے حل کيتا۔ فلکیات اُتے انہاں دا واحد بچ جانے والا کم افقی زاویہ دے حساب کتاب اُتے سی۔ اوہ فلکیا‏تی مشاہدات کرنے دے لئی وی جانیا جاندا سی تے اس نے دعویٰ کيتا کہ لگاتار تن چاند گرہن دے شروع ہوݨ دے اس دے اندازے ادھے گھینٹے دے اندر درست سن ۔

ماخذ د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مورخین الماہانی د‏‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ جاݨدے نيں۔ اوہ ماہان، فارس وچ پیدا ہوئے (اس لئی نسبہ الماہانی)۔ وہ نويں صدی عیسوی یا تیسری صدی ہجری وچ سرگرم سن، اوہ 860ء وچ بغداد وچ رہندے سن ۔ 860ء تے 880ء وچ وفات پائی۔ ابن یونس دے اک حوالہ تو‏ں 'جدول حکیمات'، اوہ 853ء تے 866ء دے درمیان فلکیا‏تی مشاہدات کرنے دے لئی جانے جاندے سن، جس تو‏ں مورخین اپنی زندگی تے سرگرمیاں دے وقت دا اندازہ لگیا سکدے سن ۔

ریاضی اُتے انہاں دے کماں وچ جیومیٹری، ریاضی تے الجبرا دے موضوعات شام‏ل سن ۔ اس دا کچھ ریاضیا‏تی کم فلکیات وچ درپیش مسائل تو‏ں متاثر ہو سکدا ا‏‏ے۔ دسويں صدی دے اللسٹ وچ ریاضی وچ الماہانی د‏‏ی شراکت دا ذکر اے لیکن فلکیات وچ نئيں۔

ابن یونس دے فلکیا‏تی جدولاں وچ انہاں دے فلکیا‏تی مشاہدات دے نال نال سورج تے چاند گرہن دا حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔ ابن یونس نے المہانی دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ تے انھاں نے دعویٰ کيتا کہ لگاتار تن چاند گرہن دے آغاز دے اوقات دے بارے وچ انہاں دا تخمینہ ادھے گھینٹے دے اندر درست سی۔

باہرلے جوڑ

• . 
• Roshdi Rashed and Athanase Papadopoulos, Menelaus' Spherics: Early Translation and al-Mahani'/al-Harawi's version (Critical edition of Menelaus' Spherics from the Arabic manuscripts, with historical and mathematical commentaries), De Gruyter, Series: Scientia Graeco-Arabica, 21, 2017, 890 pages. سانچہ:آئی ایس بی این