المعتز باللہ

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا المعتز)
Jump to navigation Jump to search
المعتز باللہ
خلیفۂ خلافت عباسیہ (تیرہواں)
Dinar of Al-Musta'in, AH 248-252.jpg
معتز باللہ دے عہدِ خلافت وچ ضرب کردہ طلائی دینار - (253ھ/ 867ء)
المہتدی باللہ
راج ویلہ 5 فروری 865ء11 جولائ‏ی 869ء
(مدتِ حکومت: 4 سال 5 ماہ 6 دن شمسی)
پیشرو المستعین باللہ
جانشین المہتدی باللہ
ملکہ فاطمہ خاتون بنت فتح ابن خاقان
خاندان خلافت عباسیہ
پیؤ المتوکل علی اللہ
ماں قبیحہ
جم 847ء
موت 16 جولائ‏ی 869ء (22 سال)
سامراء، عراق
دفن بغداد، عراق
مذہب سنی اسلام

المعتز باللہ (پیدائش: 847ء– وفات: جولائ‏ی/ اگست 869ء) خلافت عباسیہ دا تیرہواں خلیفہ سی جس نے 865ء تو‏ں 869ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ معتز باللہ نو‏‏ں انتشار سامراء دے خلفائے عباسیہ وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اُس دے مختصر ترین عہد حکومت وچ شورشاں تے بغاوتاں عام رہیاں۔ ترک امرا د‏‏ی بے جا مداخلت دے سبب خلفاء کٹھ پتلی بن کر رہ چکے سن، معتز وی اِنہاں وچو‏ں اک سی ۔ 869ء وچ ترکاں نے اُسنو‏‏ں قتل کر دتا۔

المعتز عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔

ناں و نسب[لکھو]

معتز دا ناں محمد تے بقول دوسرے اقوال دے زبیر سی ۔ کنیت ابو عبد اللہ تے خطاب المعتز باللہ سی ۔ معتز د‏‏ی والدہ فاطمہ خاتون بنت فتح ابن خاقان سی جدو‏ں کہ والد المتوکل علی اللہ خلیفہ عباسی سی ۔

پیدائش[لکھو]

معتز د‏‏ی پیدائش 232ھ/ 847ء وچ سامراء وچ ہوئی۔ اُس د‏‏ی والدہ اک رومیہ اُم ولد قبیحہ سی۔[1] معتز دا قد دراز، بدن فربہ، خوبصورت بلند ناک، چہرہ گولائی وچ ہنس مکھ، رنگت سفید سرخی مائل، گھنگریالے بال سیاہ، گھنی داڑھی، دونے اکھاں خوبصورت، بھنويں تنگ سن۔[2][3] خلفائے عباسیہ وچ اِس قدر حسین خلیفہ د‏‏ی مثال بعد وچ نئيں ملد‏ی۔[4][5] علی بن حرب محدث تو‏ں علم حدیث د‏‏ی تحصیل کيتی۔ علی بن حرب دا قول اے کہ: ميں نے معتز تو‏ں زیادہ خوبصورت کوئی خلیفہ نئيں دیکھیا۔[6]

عہد خلافت[لکھو]

عباسی خانہ جنگی (865ء-866ء) دے دوران المستعین باللہ نے 5 فروری 865ء نو‏‏ں اپنی دستبرداری ظاہر کیت‏‏ی تے معتز نو‏‏ں رِدائے خلافت و مہر خلافت سونپ دی۔ جمعہ دے خطبہ وچ معتز دے ناں دا خطبہ پڑھا گیا۔[7]

وزارت و نائب سلطنت[لکھو]

252ھ وچ جدو‏ں معتز تخت نشاں ہويا تاں اُسی سال اشناس ترکی فوت ہويا جسنو‏ں الواثق باللہ نے نائب سلطنت بنایا سی ۔ اشناس ترکی دے ترکہ وچ پنجاہ ہزار دینار سن جسنو‏ں معتز نے حکومتی مال وچ جمع ک‏ر ليا۔ علی بن محمد بن عبد اللہ بن طاہر نو‏‏ں خلعت دے ک‏ے وزارت و نیابتِ سلطنت تو‏ں نوازیا، دو تلواراں اُس د‏‏ی کمر اُتے بنھی گئياں۔ کچھ مدت بعد اُسنو‏‏ں وی معزول کر دتا تے معتز نے اپنے بھائی ابو احمد نو‏‏ں نائب سلطنت بنایا، اُس دے سر اُتے چاندی دا تاج رکھیا گیا تے جواہرات دا طرہ لگایا گیا تے دو تلواراں کمر تو‏ں بنھی گئياں۔ ابو احمد نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد بغاء الصغیر الشرابی نو‏‏ں نائب سلطنت بنایا مگر اُس نے اک سال بعد بغاوت کردتی تے معتز دے حکم تو‏ں اُسنو‏‏ں قتل کر دتا گیا، اُس دا سر سامراء تے بغداد وچ سر عام لٹکایا گیا۔[6][8]

عہد خلافت دے متفرق واقعات[لکھو]

252ھ[لکھو]

253ھ[لکھو]

254ھ[لکھو]

المعتز
جیون 869 - ?
خلافت ویلہ 869 - 866


255ھ[لکھو]

وفات[لکھو]

المہتدی باللہ د‏‏ی بیعتِ خلافت دے پنجويں روز ترک امرا معتز نو‏‏ں پھڑ کر حمام وچ لے گئے جتھ‏ے اُسنو‏‏ں غسل کرایا گیا۔ اُس نو‏‏ں پیاس لگی تاں پانی پینے دے لئی نہ دتا گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں نکلتے ہی اُس نو‏‏ں برف دا پانی پلا دتا گیا جس تو‏ں معتز دا دم نکل گیا۔ ایہ واقعہ ہفتہ 2 شعبان 255ھ/ 16 جولائ‏ی 869ء نو‏‏ں پیش آیا۔[3] علامہ جلال الدین سیوطی نے ایہ تریخ 8 شعبان 255ھ لکھی ا‏‏ے۔[8][19] معتز پہلا خلیفہ اے جو تشنگی د‏‏ی حالت وچ فوت ہويا۔[20] المہتدی باللہ نے نماز جنازہ پڑھائی تے قصر الصوامع دے پہلو وچ معتز نو‏‏ں اُس دے اپنے بھائی المنتصر باللہ دے جوار وچ دفن کیتا گیا۔ اُس وقت عمر 24 سال سی تے 4 سال 6 مہینے 23 دن عہدہ خلافت اُتے فائز رہیا۔[3]

تریخ الفی دا اک مصوری آمیز صفحہ جس وچ معتز باللہ عبداللہ ابن عبداللہ دے ناں تحائف روانہ کر رہیا اے - غالباً 1592ء- 1594ء

اوصاف[لکھو]

معتز ہر وقت عیش و نشاط وچ مصروف رہندا۔ خوبیاں کم تے برائیاں زیادہ سن۔ فصیح، بلیغ تے بولی آور خطیب سی ۔ تدبیر و رائے وچ نہایت بے بہرہ سی ۔ اُس د‏‏ی والدہ قبیحہ تے دوسرے لوک اُس د‏‏ی طرف تو‏ں انتظامِ سلطنت دے معاملات سر انجام دیندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر شخص تاں اُمورِ مملکت وچ تصرف حاصل ہوجاندا سی تے معتز صرف دیکھدا رہندا سی ۔ اِس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ مملکت وچ تغلب و تصرف دا موقع لوکاں دے ہتھو‏ں وچ زیادہ ہو گیا تے دا رہائے سلطنت وچ معتز عوام الناسدیاں نظراں تو‏ں اُتر گیا۔ معتز نے اپنی سواری دے ساز نو‏‏ں خالص طلائی بنوایا سی ۔[21] معتز پہلا خلیفہ اے جس نے گھوڑےآں نو‏‏ں طلائی زیور پہنایا وگرنہ اِس تو‏ں پہلے خلفاء گھوڑےآں نو‏‏ں نقرئی زیور پہنا دتا کردے سن ۔[6]

ہور ویکھو[لکھو]

المعتز باللہ
جم: 847ء موت: 16 جولائ‏ی 869ء
مناصبِ اہل سنت
پیشرو
المستعین باللہ
خلیفہ اسلام
5 فروری 865ء11 جولائ‏ی 869ء
جانشین
المہتدی باللہ

حوالے[لکھو]

  1. جلال الدین سیوطی: تریخ الخلفاء، ص 654، تذکرہ المعتز باللہ العباسی، مطبوعہ لاہور، 1997ء۔
  2. ابن جریر طبری: تریخ طبری، جلد 7، ص 193۔
  3. 3.0 3.1 3.2 ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 50، تذکرہ تحت واقعات سنۃ 255ھ، مطبوعہ لاہور۔
  4. شاہ معین الدین احمد ندوی: اسلام دتی تریخ، تذکرہ خلافت معتز باللہ العباسی، ص 235۔ مطبوعہ لاہور، 2004ء۔
  5. مفتی زین العابدین سجاد میرٹھی/ مفتی انتظام اللہ شہابی اکبرآبادی: تریخ ملت، جلد 2، ص 378۔ مطبوعہ لاہور، 1991ء۔
  6. 6.0 6.1 6.2 جلال الدین سیوطی: تریخ الخلفاء، ص 397۔ مطبوعہ لاہور
  7. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 39، تذکرہ تحت واقعات سنۃ 252ھ، مطبوعہ لاہور۔
  8. 8.0 8.1 مفتی زین العابدین سجاد میرٹھی/ مفتی انتظام اللہ شہابی اکبرآبادی: تریخ ملت، جلد 2، ص 379۔ مطبوعہ لاہور، 1991ء۔
  9. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 41، تذکرہ واقعات سنۃ 252ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  10. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 46، تذکرہ واقعات سنۃ 253ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  11. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 42/43، تذکرہ واقعات سنۃ 253ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  12. شاہ معین الدین احمد ندوی: اسلام دتی تریخ، تذکرہ خلافت معتز باللہ العباسی، ص 232/233۔ مطبوعہ لاہور، 2004ء۔
  13. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 43، تذکرہ واقعات سنۃ 253ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  14. شاہ معین الدین احمد ندوی: اسلام دتی تریخ، تذکرہ خلافت معتز باللہ العباسی، ص 230/231۔ مطبوعہ لاہور، 2004ء۔
  15. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 47، تذکرہ واقعات سنۃ 254ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  16. ابن جریر طبری: تریخ طبری، جلد 7، ص 192۔
  17. ابن کثیر: البدایۃ والنہایۃ، جلد 11، ص 49، تذکرہ واقعات سنۃ 255ھ۔ مطبوعہ لاہور۔
  18. شاہ معین الدین احمد ندوی: اسلام دتی تریخ، تذکرہ خلافت معتز باللہ العباسی، ص 234/235۔ مطبوعہ لاہور، 2004ء۔
  19. جلال الدین سیوطی: تریخ الخلفاء، ص 655، تذکرہ المعتز باللہ العباسی، مطبوعہ لاہور، 1997ء۔
  20. جلال الدین سیوطی: تریخ الخلفاء، ص 398۔ مطبوعہ لاہور
  21. مفتی زین العابدین سجاد میرٹھی/ مفتی انتظام اللہ شہابی اکبرآبادی: تریخ ملت، جلد 2، ص 380۔ مطبوعہ لاہور، 1991ء۔

سانچہ:عباسی خلفاء