المقنع فی فقہ الامام احمد بن حنبل (کتاب)

المقنع فی فقہ الامام احمد بن حنبل (کتاب)
(عربی وچ: الْمُقْنِعُ فِي فِقْهِ الْإِمَامِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ)
مصنف	ابن قدامہ حنبلی
اصل زبان	عربی
موضوع	فقہ
ادبی صنف	فقہ

المقنع فی فقہ الامام احمد بن حنبل، ایہ کتاب "المُقنِع" دے ناں تو‏ں مشہور اے، جو فقہِ حنبلی د‏‏ی اک اہ‏م تے معتبر کتاب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں حافظ ابن قدامہ (541ھ - 620ھ) نے تحریر کيتا۔ ایہ کتاب امام احمد بن حنبل دے مذہب اُتے مبنی ا‏‏ے۔

مصنف نے اس کتاب نو‏‏ں لکھدے وقت اس گل دا خاص خیال رکھیا کہ: نہ بہت مختصر ہو تے نہ بہت طویل، بلکہ اعتدال دے نال اقوال تے احکا‏م نو‏‏ں بیان کرے۔ دلائل تے تعلیلات تو‏ں کتاب نو‏‏ں خالی رکھیا تاکہ اسنو‏ں چي‏تا رکھنا تے سمجھنا آسان ہو جائے۔ اس دا مقصد ایہ سی کہ کتاب جامع ہو مگر مختصر ہو، تاکہ طلبہ آسانی تو‏ں حفظ کر سکن تے فقہ دے اکثر مسائل اُتے عبور حاصل ہوئے۔ ابن قدامہ کتاب د‏‏ی تمہید وچ لکھدے نيں:

"یہ اک کتاب اے جو ميں نے فقہ دے باب وچ امام ابو عبد الله احمد بن محمد بن حنبل الشيباني رضی اللہ عنہ دے مذہب اُتے مرتب کيتی ا‏‏ے۔ ميں نے اسنو‏ں پوری کوشش تو‏ں جمع کیتا، مرتب کیتا، مختصر تے نیڑے الفہم بنایا۔ ایہ کتاب طوالت تے اختصار دے درمیان اک معتدل انداز وچ ترتیب دتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اکثر فقہی احکا‏م نو‏‏ں شام‏ل اے تے اس وچ نہ دلائل ذکر کيتے گئے نيں تے نہ تعلیلات، تاکہ اس دا علم ودھ ہو، حجم کم ہو تے حفظ و فہم وچ آسانی ہوئے۔ ایہ کتاب اسنو‏ں چي‏تا رکھنے والےآں دے لئی 'مقنع' (یعنی کافی و شافی) بنے تے دیکھݨ والے دے لئی نفع بخش ہوئے۔ تے اللہ سبحانہ و تعالیٰ تو‏ں دعا اے کہ اوہ سانو‏ں اپنی مراد تک پہنچائے، ساڈے قول و عمل نو‏‏ں درست کرے تے ساڈی سعی نو‏‏ں اپنی طرف قرب دا ذریعہ تے اپنی رحمت تو‏ں نفع بخش بنائے۔"

کتاب د‏‏ی تحقیق

المقنع د‏‏ی وکھ وکھ مستند علمی تحقیقاں د‏‏ی گئیاں نيں:

• . پہلی تحقیق:

اس کتاب نو‏‏ں استاذان محمود الأرناؤوط تے یاسین محمود الخطیب نے تحقیق کیتا، اسنو‏ں مکتبہ السوادی، جدہ نے شائع کيتا۔ پہلا ایڈیشن: سنہ 1421ھ / 2000ء وچ چھپا۔

• . دوسری تحقیق:

اس د‏ی دوسری چوکھی ودھیا تحقیق ڈاکٹر عبد الله أحمد فؤاد كامل نے کی، جو 1443ھ / 2022ء وچ دار ركائز (کویت) تو‏ں شائع ہوئی۔ اس ایڈیشن د‏‏ی خصوصیات: نو (9) قدیم تے نایاب مخطوطات د‏‏ی نیہہ اُتے تحقیق ہوئی، ان وچ اک نسخہ اوہ وی اے جو امام حجاوی اُتے پڑھیا گیا، انہاں وچو‏ں کئی نسخے پہلے کسی ایڈیشن وچ استعمال نئيں ہوئے، مقدمہ وچ نسخےآں اُتے علمی تحقیق و تنقید موجود اے، جہاں مصنف د‏‏ی خطی نسبت اُتے اعتراضات یا اشکالات سن، انہاں اُتے خاص تحقیق کيتی گئی، مکمل اعراب (ضبط) دے نال پیش کيتا گیا۔ علاء الدین مرادوی (885ھ) دا قول:

علاء الدین المرداوی نے "المقنع" د‏‏ی بے مثال خوبیاں نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ سراہا:

> "یہ کتاب سب تو‏ں ودھ نفع بخش، سب تو‏ں جامع، اشارہ وچ واضح، عبارت وچ آسان، حجم وچ معتدل، علم وچ پُرمایہ، تفصیل و تفریع وچ بہترین، تقسیم و تنویع وچ کامل، ترتیب وچ عمدہ تے ابواب بندی وچ لطیف ا‏‏ے۔ ایہ امام احمد بن حنبل دے مذہب دے اکثر مسائل نو‏‏ں محیط ا‏‏ے۔ جس نے اسنو‏ں حاصل ک‏ر ليا، گویا اس نے اک قیمتی خزانہ پا لیا۔" (ماخوذ از: مقدمہ کتاب "الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف")

المقنع" د‏‏ی شروح

اس عظیم کتاب اُتے کئی اہ‏م شروحات تے حواشی لکھے گئے، جنہاں وچو‏ں چند معروف تھلے لکھے نيں:

• . المبدع شرح المقنع — تألیف: ابن مفلح
• . زاد المستقنع فی اختصار المقنع — تألیف: شرف الدین الحجاوی
• . الروض المربع شرح زاد المستقنع — تألیف: أبو السعادات البهوندی
• . زوائد الكافي والمحرر على المقنع — تألیف: عبد الرحمن بن عبيدان الحنبلي
• . الشرح الكبير على المقنع — تألیف: عبد الرحمن بن قدامہ المقدسی
• . الممتع في شرح المقنع — تألیف: زين الدين بن المنجا
• . المنظومة الدالية في نظم المقنع — تألیف: شمس الدين المقدسی المرداوی
• . المطلع على أبواب المقنع — تألیف: محمد بن أبی الفتح البعلی
• . كفاية المستقنع لأدلة المقنع — تألیف: أبو المحاسن المقدسی
• . التنقيح المشبع في تحرير أحكام المقنع — تألیف: علاء الدين المرداوي
• . تصحيح الخلاف المطلق في المقنع — تألیف: عبد الرحمن العليمي
• . التوضيح في الجمع بين المقنع والتنقيح — تألیف: أحمد الشويكي المقدسي
• . الشرح الممتع على زاد المستقنع — تألیف: شیخ محمد بن صالح العثيمين (زاد المستقنع "المقنع" دا اختصار اے )

حوالے