Jump to content

امارت خزاعل

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Emirate of Khaza'il
Kingdom of the Middle and Lower Euphrates

إمارة الخزاعل
1534–1921
Flag of Kingdom of Khaza'il
Flag
خزاعل دی بادشاہی سبز رنگ چ سایہ دار اے جہڑی 17ویں صدی دے اخیر توں 19ویں صدی دے اخیر چ عناہ توں بصرہ تک اپنے عروج تے اپنی علاقائی حدود وکھاندی اے۔
خزاعل دی بادشاہی سبز رنگ چ سایہ دار اے جہڑی 17ویں صدی دے اخیر توں 19ویں صدی دے اخیر چ عناہ توں بصرہ تک اپنے عروج تے اپنی علاقائی حدود وکھاندی اے۔
دار الحکومتالدیوانیہ، ہلہ، نجف، کربلا، لملوم، امام حمزہ، المسیب، سماوہ، شمیہ
عظیم ترین شہربصرہ
دفتری زباناںعربی
مذہب
اسلام (اکثریت)
عیسائیت
یہودیت
قسمخزاعل شیخلی ٹبر
حکومتبادشاہت
• (آخری بادشاہ) امیر
شرماہی بن محمد
تاریخ 
• قیام
1534
• موقوفی نطام
1921
رقبہ
• کل
۱۵۰٬۰۰۰–۲۰۰٬۰۰۰ کلومیٹر2 (۵۸٬۰۰۰–۷۷٬۰۰۰ مربع میل)
آیزو 3166 رمز[[آیزو 3166-2:|]]
موجودہ حصہعراق، ایران، کویت

سلطنت خزاعل ( عربی : مملكة الخزاعل ، رومنائزڈ : Mamlakat al-Khaza'il) ، جسنو ‏ں امارت خزاعل ( عربی : إمارة الخزاعل ، رومنائزڈ : امارات الخزاعیل) دے ناں تو‏ں وی جانا جاندا اے تے سرکاری طور اُتے وسطی تے نچلے فرات د‏‏ی بادشاہی ( عربی : مملكة الفرات الأوسط والأسفل) دے ناں تو‏ں جانا جاندا ا‏‏ے۔ ) برطانیہ ولوں، [۱] [۲] موجودہ عراق چ اک خود مختار بادشاہت سی جس نے 16ویں صدی دے شروع توں 20ویں صدی دے شروع تک عثمانی نوآبادیاتی حکومت دی مزاحمت کیتی۔ خزاعل شاہی خاندان ، جسنو‏ں بنو خزاعہ شیخلی خاندان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، د‏‏ی حکومت وچ ، بادشاہت نے فوجی ، معاشی تے سیاسی خودمختاری دا استعمال کيتا ، خاص طور اُتے وسطی تے نچلے فرات دے علاقے وچ ۔

17ویں، 18ویں تے 19ویں صدی چ اپنی طاقت دے عروج تے، خزاعل نے شمالی شہر عناہ توں لے کے بصرہ تک حکومت کیتی، جس چ بغداد دے جنوبی مضافات تے دریائے فرات دے دونواں طرف دے تمام شہر شامل سن، تے اپنے علاقے چ تمام قابل کاشت زمین تے قبائلی افواج نو کنٹرول کیتا۔ [۳] [۴] امیر خزاعل کئی صدیاں تک عثمانی شاہی اقتدار دے خلاف سخت مسلح مزاحمت ، وسیع زمینی ملکیت ، تے شاہراہ ریشم دے ٹیکس دے طریقہ کار تے زرعی اجارہ داری د ی تشکیل دے ذریعے قائم کردہ اپنی بے پناہ دولت دے لئی مشہور سن ۔ [۳] [۵] ایہ بین النہرین وچ شیعہ مذہب د‏‏ی تسلط قائم کرنے تے عراق وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی 383 سالہ حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ [۶]

 

تریخ

[سودھو]

پری فارمیشن

[سودھو]

خود مختار امارت بنن توں پہلاں، خزائل، جہنوں عربی چ خزاعہ، خزاعہ یا خزاعہ دے ناں توں جانڑیا جاندا اے، بین النہرین چ اک لمی تریخ رکھدا سی، جہناں نے ابتدائی مسلم فتوحات دے دوران اک نامعلوم تاریخ تے موجودہ سعودی عرب دے مکہ توں سفر کیتا سی; حالانکہ کجھ ودواناں نے 14ویں صدی وچ میسوپوٹیمیا نال اک مربوط قبائلی یونٹ دے طور تے اپنی حرکت نوں جوڑیا۔ [۷] عراق وچ اک قبائلی یونٹ دے طور اُتے انہاں دا پہلا معلوم ریکارڈ 1580 وچ عثمانی کیڈسٹرل سروے دے ذریعے سی جس وچ خزاعل شیخاں تے انہاں دے مویشیاں نو‏‏ں اجاگر کیتا گیا سی ، جو وسطی فرات دے علاقے رومہیہ وچ مقیم سن ۔ [۸] تاہم، برطانوی نوآبادیات‏ی منتظمین دے ذریعہ خزاعل دے ذریعہ قائم کردہ قلعےآں دے عصری تجزیے، یعنی روحابہ، ~20 میل جنوب مغرب نجف تو‏ں اس علاقے وچ حکمران موجودگی دا پتہ چلدا اے جو 16 واں صدی دے اوائل تو‏ں یا شاید اس تو‏ں وی پہلے ا‏‏ے۔ [۹]

خلافت عباسیہ دے قیام وچ خزاعل نے کافی کردار ادا کیتا جس وچ خلفاء دے تحت کچھ اعلیٰ ترین عہدےآں اُتے قبائلی خاندان دے افراد سن ۔ اس وچ خلیفہ دے وزیر ، ماسٹر آف ڈاک، شاہی مہر دا حامل، عباسی صوبےآں دے گورنر تے عباسی فوجاں دے سربراہ وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ [۱۰]

مدینہ دے آسے پاسے اپنے ابتدائی اصل توں بین النهرین ول ہجرت کرن توں پہلاں، خزاعل خاندان نے اسلام دے آغاز وچ اک نمایاں کردار ادا کیتا، جو حضرت محمد توں پہلے تقریباً 400 سال تک مکہ دے محافظ رہے سن۔ اسلام دے ابتدائی حامی ہونے دے ناطے ، انہاں نے فتح مکہ دے دوران حضرت محمد د‏‏ی فوج وچ بہت زیادہ تعاون دتا جو خزاعل ( بنو خزاعہ ) دے خلاف بنو بکر د‏‏ی طرف تو‏ں معاہدہ حدیبیہ د‏‏ی خلاف ورزی دے نتیجے وچ شروع ہويا۔ [۱۱] رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اصحاب دے کئی افراد قبیلے دے نال نال حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اپنے خاندان دے کئی افراد وی اس قبیلے تو‏ں سن ۔

ابتدائی تشکیل

[سودھو]

سلطنت عثمانیہ نے 1534ء وچ بغداد نو‏‏ں اپنے صفوی قابضاں تو‏ں فتح کرنے دے بعد ، انہاں نے شہر دے آس پاس دے زیادہ تر علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن خزاعل دے مقامی قبائلی حکمراناں نو‏‏ں درپیش مزاحمت دے پیش نظر وسطی تے نچلے فرات دے کنارے انہاں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے۔ اگرچہ عثمانی ریکارڈ وچ اس دور دے دوران خزاعی حکمراناں دے ناں نئيں نيں لیکن برطانوی کھوجی رالف فِچ نے 1583ء وچ دریائے فرات دے کنارے بصرہ دے علاقے وچ انہاں مقامی عرب حکمراناں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں نوٹ کيتا۔ [۱۲]

ایران دے شاہ دے دور وچ وسطی فرات دے خزاعی حکومت تو‏ں پہلے ، میر ناصر ، جسنو‏ں ناصر بن مہاننا یا ناصر المحنا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 16 واں صدی دے آخر تو‏ں 17 واں صدی دے اوائل دے دوران عراق دے جنوبی حصے دا خزاعی بادشاہ سی ، نجف تو‏ں فلوجہ تک۔ [۱۳] [۱۴] اگرچہ عراق پہلے عثمانی نوآبادیات‏ی حکومت دے تحت سی ، بغداد تو‏ں باہر دے کنارےآں اُتے حکومت کرنے دے لئی پاشا د‏‏ی طاقت محدود سی تے اس دے نتیجے وچ امیر مہاننا تے عثمانی گورنراں دے وچکار ہچکچاہٹ تو‏ں باہمی قبولیت دا نتیجہ نکلیا ، اگرچہ عارضی طور اُتے۔ جیویں کہ برطانوی نوآبادیاتی منتظم اسٹیفن ہیلمسلی لانگ رگ نے لکھیا:

"میر ناصر، یا ناصر بن محنہ، 1604 وچ زیادہ جنوبی دا "بادشاہ" سی، جو نجف توں فلوجہ تک پھیلیا ہویا سی۔ نجف، ہمیشہ جنونی تے ہن غریب سی جدوں توں موت نے شاہ طہماسپ دے فضلات نوں کٹ دتا، اس صحرائی حکمران دی طاقت نوں قبول کیتا۔ کربلا، گھٹ نئیں بلکہ زیادہ خوشحال سی، اس دا مرکز سی۔ بغداد توں فلوجہ جان آلے مسافراں نو راجگڑھ توں کجھ میل دور اس دے ایجنٹاں نے ملیا تے اس دے ٹول ادا کیتے۔" [۱۳]

جدوں 1576 وچ ایرانی شاہ طہماسپ توں کربلا تے نجف دے شیعہ مذہبی مراکز نوں ادائیگیاں اوہناں دی موت تے ختم ہو گئیاں، تے سلطنت عثمانیہ نے عثمانی فارسی جنگاں (1603) دے دوران ایران تے حملہ کیتا جس دی وجہ توں نجف کربلا دے علاقے توں ینی چریاں نوں ہٹا دتا گیا، تے امارات نے اس دی صوبے تے قبر اختیار کیتا 1604. [۱۳] [۱۵]

دوسرے محققین دے لئی ، خزاعل د‏‏ی سرکاری حکومت 1622ء وچ شروع ہوئی جدو‏ں صفوی سلطنت نے بین النهرین نو ‏‏ں اپنے عثمانی قابضاں تو‏ں فتح کيتا جو 1534ء تو‏ں اس ملک اُتے قبضہ کررہے سن ۔ شاہ عباس اول ، جسنو‏ں عام طور اُتے عباس اعظم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نے خزاعل قبائلی خاندان دے رہنما محنّا بن علی الخزاعل نو‏‏ں ہت تو‏ں العقرہ ( ناصریہ ) تک مشرقی فرات دا خان مقرر کيتا ، جتھ‏ے خزاعل نے 15 واں صدی دے اوائل وچ منگول سلطنت دے ٹوٹنے دے بعد تو‏ں نیم خود مختار کنٹرول کيتا سی۔ صدی۔ [۱۶] اس دا علاقہ سماوہ وچ ہیڈکوارٹر سی لیکن جنوبی میسوپوٹیمیا دے جزائر (جزیرہ) دے علاقے وچ بہت تک پھیلیا ہويا سی ۔ [۱۷] تاہم، صفویاں دے دور چ خزاعل دی حکومت زیادہ دیر تک نئیں چل سکی، جہڑی 1641ء چ ختم ہوئی، سلطان مراد چہارم دے ذریعہ میسوپوٹیمیا دی دوبارہ فتح دے تن سال بعد۔ [۱۶] کئی مہینےآں تک چلنے والی شدید جنگ شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ خزاعیل قبائلیاں دا قتل عام ہويا؛ سینئر قبیلےآں دے 600 سربراہ بغداد وچ نويں عثمانی پاشا درویش محمد دے پاس انہاں دے فوجی جرنیل علی آغا دے ذریعہ جنگی ٹرافیاں دے طور اُتے لیائے گئے سن ۔ [۱۷] شیخ محنہ تے اس دا ٹولا صفویاں دے دور وچ فارس فرار ہو گیا جتھ‏ے کچھ رہ گئے جدو‏ں کہ دوسرے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ فرات وچ اپنے وطن واپس آ گئے۔ مہانا نو‏‏ں شاہ صافی نے اس دے تے اس دے قبائلیاں دے لئی خلیج فارس دے مشرقی ساحل دے نال زیدان د‏‏ی فیڈڈم دتی سی۔ [۱۸] [۱۹] اُتے ، اس تو‏ں خزاعیل خود مختار حکمرانی دے خاتمے دا اشارہ نئيں ملدا سی ؛ قرنہ تے 1653ء چ حملہ کیتا گیا، 1657ء چ اک بغاوت ہوئی، 1690ء چ منطفیق قبیلے دے نال اک فوج نے بصرہ دے خلاف مارچ کیتا تے شمار تے انازہ قبائلیاں دے نال پنڈاں دی لٹ مار کیتی، جس نال 1705ء چ ہلہ شہر نوں خطرہ ہویا۔ [۲۰]

18ویں صدی دا موڑ

[سودھو]

1700 دے پہلے چند مہینےآں وچ ، وڈے پیمانے اُتے سیلاب نے لوئر فرات نو ‏‏ں متاثر کيتا جس تو‏ں عثمانی افواج نااہل ہوگئياں۔ ابن عباس، خزاعل دے شیخ نے اس دا فائدہ اٹھایا، قدیم رومہیہ قلعہ، حسکہ تے نجف دے مضافات نو دوبارہ حاصل کیتا۔ اس دے پتر، شیخ سلمان الخزاعل نے ہلہ دا محاصرہ کیتا۔ [۲۱] عثمانی سلطان مصطفیٰ دوم نے میسوپوٹیمیا وچ اپنی سلطنت دی طاقت دے خطرے دا احساس کردے ہوئے بغداد دے نویں گورنر دلطبان مصطفی پاشا نوں بھیجیا، جو بعد وچ سلطنت عثمانیہ دا وزیراعظم بنے گا، خزاعل دے خلاف اک وڈی فوجی قوت جمع کرن لئی۔ مشرقی ترکی دے ادھے ایلیٹس توں تیموریٹس (گھڑسوار فوج) دے نال کرد دستے بھیجے گئے، بھاری ہتھیاراں دے نال بصرہ چ عثمانی پاشا نوں فلوٹلا دے ذریعے دجلہ دے نال لیایا گیا۔ [۲۲] [۳] اگرچہ اس مداخلت نے مداخلت نو‏‏ں پسپا کردتا لیکن اس نے خزاعل نو‏‏ں انہاں دے خود مختار کنٹرول دے علاقےآں تو‏ں دور نئيں کیتا۔ [۲۳]

فرات دے نال ہساکا دے مشرق دی طرف اک نواں چینل بنان دے نال، سمندراں دے نال ملدے جلدے وشال دلدل بنے، [۲۴] جس نے عراق دے مارش عرب بادشاہاں دے طور تے خزاعیل دا نام پیدا کیتا۔ امیر سلمان ، خزاعل دے رہنما تے مستقب ل دے امیر شیخ محمد تے شیخ حمد دے وڈے بھائی نے عرب قبائل دے درمیان آزادی دا مطالبہ کیتا ، خزاعل نو‏‏ں مشرقی فرات د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور قوت دے طور اُتے نشان زد کيتا۔ جیویں پروفیسر آف ہسٹری فیصل حسین لکھدے نیں:

"اوہناں [قبائلیاں] نے ٹیکس ادا کرن توں انکار کر دتا تے دلدلاں وچ اپنیاں پوزیشناں نوں مضبوط کیتا۔ ماحولیاتی تے سیاسی طور تے ٹوٹے ہوئے منظر نامے دے وچکاروں، اک کرشمائی رہنما ابھریا، جس نے اپنے قبیلے نوں عراق بھر وچ شہرت حاصل کیتی۔ ... [سلمان] نے حساکہ تے ناجا دے وچکار خطے وچ اپنی خود مختار حکمرانی دا اعلان کیتا تے گوانڈھیاں وچ اپنی آزادی دی اپیل کیتی۔ قبائل۔ ... اپنی نویں فتح شدہ زمین تے کاشت کرن دے لیی پنڈ دے لوکاں نو منتقل کرن دے بعد، شیخ سلمان نے عراق دے وسطی فرات دے علاقے چ عثمانی حکومت دا آخری ستون ہلہ قلعہ دا محاصرہ کیتا ... شیخ سلمان 1700 چ 10,000 فوجیاں دی اک بھاری فوج دے نال ابھریا جہڑا مشکے نال مسلح سی، 1700 دے نال۔ روماہیہ دے ضلعے اس دے قبضے وچ [۲۵] خزاعیل ... 'وسطی فرات دے بادشاہاں' وچ تبدیل ہوچکيا سی" [۲۳]

خزاعل دے عزائم نو دباون دی کوشش چ، سلطنت عثمانیہ دے اعظم وزیر امکازادہ کوپرول حسین پاشا نے شیخ سلمان نوں اک دھمکی آمیز خط گھلیا جہدے چ آکھیا کہ اوہناں دیاں سرگرمیاں نے اوہناں نوں "کیچڑ تے پانی دے رب" دے خلاف قرار دتا:

"جدوں پادیشاہ [سلطان] دا غضب ظاہر ہو جاندا اے، اسی رب توں پناہ لیندے آں [ایسے نتیجے توں]، چٹان تے مٹی، زمین تے سمندر دے درندے، تے ایتھوں تیکر کہ درخت تے پنچھی وی تہاڈے دشمن ہون گے۔" [۲۶]

امیر سلمان نے جواب دتا اے: "مغرور تے جاہل گپاں، کجھ غیر متعلقہ الفاظ دے نال [اکٹھے]،" اس لی "اوہ ملامت تے سزا دے مستحق سن۔" [۲۶]

مارش راج تے مزاحمت

[سودھو]
فرات دے سیلاب دے نال بے پناہ دلدل پیدا ہوئے جو اج تک موجود نيں ، خزاعل نے دلدلاں دے اندر اپنی دیرہ دا مرکز تعمیر کیتا ، جس نے خانہ بدوش د ی اپنی قدیم قبائلی روایات نو ں نیم خانہ بدوش زندگی وچ تبدیل کردتا۔ اس آبی طرز زندگی نے عثمانی فوجاں دے لئی خزاعل اُتے حملہ کرنے تے انہاں نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں ماتحت کرنا غیر معمولی مشکل بنا دتا۔ جیسا کہ حسین واضح کردا اے، "خزائل، وسطی فرات دے پھلدے پھلدے دلدلاں توں ابھریا، اپنی طاقت بنائی، تے دنیا دی سب توں طاقتور ابتدائی جدید سلطنتاں چوں اک دے اختیار نوں چیلنج کیتا۔" خزاعیل اس پانی نو‏‏ں جانور پالنے ، زراعت دے نال نال مزاحمت تے دفاع دے مراکز دے لئی وی استعمال کردے سن ۔ اپنے علاقے توں لنگھن آلے مسافراں تے کھوجیاں لئی، اوہناں نوں "واقعی دوپاسی جانور" سمجھیا جاندا سی، کیونکہ اوہ پانی تے اینے ای رہندے نیں جنا کہ زمین تے۔" فرانسیسی سفارتکار پیری جوزف ڈی بیوچیمپ نے نوٹ کیتا کہ خزاعیل دلدلاں وچ پانی دی سطح ودھن نال:

"اک چوتھائی گھنٹے وچ، [اوہ] اپنیاں چٹائی دیاں جھونپڑیاں نوں دور لے جا سکدے نیں تے تیراکی نال خشک زمین نوں دوبارہ حاصل کر سکدے نیں؛ مرد اپنی کرپان، برچھیاں تے گھڑے لے لیندے نیں، تے عورتاں اپنے بچے؛ میں سو واری ویکھیا اے کہ عورتاں مٹھی بھر سرکنڈے کٹدیاں نیں، اوتھے اپنے دودھ پیان آلے بچیاں نوں رکھدیاں نیں تے دریا پار کردیاں نیں؛ اوہ 7 یا 8 سال دے بچے تیراکی دے نال اوہناں دے مگروں چلدے نیں...تے اک اعلیٰ مہارت نال تیراکی کردے نیں... ایس طرحاں کہ کوئی صرف اوہناں دی نک دے سرے ویکھے۔" [۲۷]

ولیم فرانسس اینس ورتھ نے وی اسی طرح نوٹ کیتا کہ "میں اک بچے نو جھولی وچ جھولدے ہوئے وی ویکھیا اے، جو سرکنڈے دی جھونپڑی دے سب توں اُتے لٹکیا ہویا اے، جتھے پانی دی سیلاب آلی حالت دی وجہ توں، ندی اک بے روک ٹوک کرنٹ وچ، جھونپڑی دے ذریعے وگ رہی سی۔ اس طرح پانی نال اوہناں دی واقفیت بہت چھوٹی عمر توں شروع ہوندی اے۔" [۲۸]

سکاٹش ایکسپلورر جیمز بیلی فریزر نے ایہ وی اجاگر کیتا کہ کس طرح "ہزاراں نہراں دے پچھے رہن آلے خطے جہڑے ... اوہناں نوں ناقابل رسائی بنا دیندے نیں"، خزاعل نے "شدید تے آزاد، تے اوہناں دے ٹھکانے دے نیڑے آن آلے سارے اجنبیاں توں انتہائی حسد" ہون دی شہرت حاصل کیتی۔ [۲۹]

دلدلاں دے اندر خزاعل دے کنٹرول نو‏‏ں روکنے دے لئی ، اگست 1701 وچ ، استنبول وچ پورٹے نے خزاعل نو‏‏ں ہٹانے دا منصوبہ تشکیل دتا؛ سلطان مصطفیٰ دوم نے ذاتی طور اُتے اک مہم جوئی قوت د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی تاکہ دریائے فرات د‏‏ی سمت رومہیہ تو‏ں گزردے ہوئے اس دے اصل چینل وچ واپس تبدیل ہوسک‏‏ے۔ اسنو‏ں دو مراحل وچ مکمل کیتا جانا سی ، پہلے پرانے نالے دے بستر نو‏‏ں گہرا کرکے تے فیر نويں نالے نو‏‏ں ڈیم بنا ک‏ے جس نے خزاعل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں قابل بنایا۔ [۳۰] ہساکا دے مخالف کنارے اُتے ، امیر سلمان الخزاعل نے عراق دے تمام قبائل نو‏‏ں ملک دے اندر عثمانی افواج دے خلاف متحرک کرنے دے لئی تمام قابل لڑائی د‏‏ی عمر دے افراد دے لئی محصولات جاری کیتے ، اک آسنن جنگ دا حوالہ دیندے ہوئے۔ اس کال اُتے توجہ دتی گئی تے امیر سلمان نے نسلاں تو‏ں عراق د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوج اکٹھی کيت‏ی سی ، جس دا اندازہ 100،000 تو‏ں زیادہ افراد سی جو مشکز ، تلواراں تے برچھیاں تو‏ں مسلح سن ، جو شمالی عراق دے شہر عناہ تو‏ں لے ک‏ے جنوبی ساحل دے بصرہ تک تمام عرب ، ایرانی تے عثمانی قبائلی افواج نو‏‏ں کنٹرول کردے سن ۔ [۴] [۳۱] [۳] 1800 وچ آبادی 1.08 ملین لوکاں دے پیش نظر، 100،000 توں ودھ دی فوجی قوت، 100 سال پہلے، پوری میسوپوٹیمیا دی آبادی دا اک بہوں وڈا حصہ ہووے گی۔ ایہہ لڑائی 19 دسمبر 1701 نوں دیاب توں ادھے گھنٹے دی دوری تے ہوئی جدوں امیر سلمان تے اوہدے پیو امیر عباس نے عثمانیاں تے گھات ماری پر باغی خوفزدہ ہو گئے، سلطنت دے جدید بھاری ہتھیاراں توں باہر ہو گئے، جنہاں چ توپاں تے والی بندوقاں دے نال نال انگور تے دھماکہ خیز ہتھیار شامل سن۔ [۳۰] اگرچہ امیر سلمان تے انہاں دے والد عباس فرار ہوئے گئے ، لیکن عثمانی افواج نے 10،000 افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی ، 10،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں قید کردتا ، انگوٹھے کٹ دتے تے ہزاراں افراد دے سر قلم کردتے۔ دیر نال پہنچن آلیاں شاہی افواج نے قبیلیاں دے گھراں نوں ساڑ دتا جد کہ کئی فرات چ ڈُب کے ہلاک ہو گئے۔ [۳۰] [۴] عثمانیاں نے دوجیاں لئی انتباہ دے طور تے 1,000 وگاڑے ہوئے سراں دا اک اہرام اکٹھا کرکے اپنی سمجھی جان آلی 'فتح' دا جشن منایا [۳۲] تے ایہ آکھیا کہ "شیر، درندے تے پکھواں دے پیٹ اوہناں دیاں بدبخت لاشاں لئی قبراں بن گئے۔" [۳۳] چالیس سال بعد، جدوں جین اوٹر نے میسوپوٹیمیا دے ذریعے سفر کیتا، تے اوہناں دے قبراں دے ٹیلے ہلے وی نظر آ رئے سی۔ [۳۴] عثمانیاں نے ہساکا تے قبضہ کر لیا تے دسمبر چ ڈیم بنان دا کم شروع کیتا جہڑا مارچ 1702 تک جاری رہیا ، حالانکہ پانی دی سطح ودھن دی وجہ توں کوئی کامیابی نئیں ملی ۔ [۲۴] جدو‏ں کہ عثمانی تریخ داناں نے اس جنگ نو‏‏ں خزاعیل د‏‏ی پسپائی د‏‏ی وجہ تو‏ں شکست قرار دتا، عرب تے عصری تریخ داناں نے ایسا نئيں کیتا ا‏‏ے۔

انہاں دے دلدلی علاقےآں وچ پِچھے ہٹنے د‏‏ی حکمت عملی خزاعل د‏‏ی کامیابی د‏‏ی کلید سی۔ اپریل 1702ء چ عثمانی فوج نے بغداد واپس آن توں پہلے ، سلطنت دا کنٹرول برقرار رکھن لئی ہاساکا چ اک عہدیدار مقرر کیتا ۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، عہدیدار نے بغداد وچ حکومت نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ مطلع کيتا گیا سی کہ اس نے امیر سلمان دے دلدلاں تو‏ں واپس آنے دے بعد ہتھیار ڈال دتے نيں ، عثمانیاں تو‏ں زیادہ تعداد وچ تے ہساکا نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا۔ [۲۴] [۳۵]

سلطنت دے خلاف عثمانی مہماں

[سودھو]

دوسری تمام قبائلی طاقتاں دے مقابلے وچ ، خزاعل عثمانی مطالبات دے خلاف سب تو‏ں زیادہ مزاحم سن ، بین النہرین د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور امارت د‏‏ی حیثیت تو‏ں سلطنت عثمانیہ دے خلاف سب تو‏ں زیادہ جنگاں وچ مشغول سن ۔ [۶] خزاعل دی فوجی طاقت اینی طاقتور سی کہ اک ہم عصر مصنف نے انہاں دے بارے وچ لکھیا: "[عراق دے قبیلےآں] وچ خزاعل وی شامل نيں ... لفظ ایہ اے کہ اوہ بادل نيں جدو‏ں اوہ بہہ جاندے نيں تے جدو‏ں اوہ حملہ کردے نيں تاں شیر ہُندے نيں۔" [۳۶] صرف 18ویں صدی دے دوران، عصری مورخین تے تواریخ نگاراں نے 1701، 1708، 1746، 1764، 1781، 1782، 1784، 1785 تے 1787 وچ خزاعل تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار سفاکانہ لڑائیاں دی تفصیل دتی۔ خزاعیل دی طاقت۔ [۲۴] [۳۷] [۳۸] اٹھارہويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصے وچ عثمانیاں نے تقریبا ہر سال خزاعیل اُتے حملہ کرنے دے لئی سپاہیاں دے کالم بھیجے سن ۔ [۲۰]

باب "جنات د‏‏ی جنگ" وچ ، اسٹیفن لانگ رگ لکھدے نيں ، "1705 وچ سربراہ مہم سلمان دے خلاف سی ، جو خزاعل دے سربراہ سن ، جنہاں دے نال شمار تے عنیزا د‏‏ی جماعتاں شامل سن ، بغداد دے پنڈاں نو‏‏ں لُٹیا سی تے ہلہ نو‏‏ں دھمکی دتی سی۔ اس د‏ی فوج اک ہجوم نئيں سی ؛ انتظامیہ د‏‏ی ابتدائی اصولاں نے اس د‏ی تیزی تو‏ں توسیع د‏‏ی نشاندہی کيتی۔" [۳۹] جدو‏ں عثمانی گورنر حسن پاشا شاہی فوج دے نال ہساکا پہنچیا تو خزاعل کدرے نظر نئيں آئے سن ؛ اوہ دلدلاں دے ذریعے بصرہ نس گئے سن، جو منطفی دا گڑھ سی تے خزاعل دا اک طاقت دا اڈا سی جہدے تے خزاعل تے منطفی بعد چ 18ویں صدی دے اخیر چ اکٹھے اتحاد چ حکومت کرن گے۔ چونکہ عثمانی خزاعل تے منطفیق دے وچکار اک اتحاد نو‏‏ں شکست نئيں دے سکے ، جنہاں نے اک بار فیر تقریبا اک لکھ جنگجوواں د‏‏ی فوج جمع کيت‏ی سی ، اس لئی گورنر بغداد واپس آیا تے تن سال بعد 1708 وچ ، اتحادی امارات تو‏ں لڑنے دے لئی بصرہ تک مارچ کرنے دے لئی 50،000 فوجیاں د‏‏ی اک فوج جمع کيتی۔ [۳۱] جدو‏ں عثمانی بصرہ پہنچے تاں خزاعیل تے منتفی جنگجوواں نے دریائے فرات د‏‏ی اک معاون دریا عطار د‏‏ی دلدلاں دے درمیان خود نو‏‏ں بند کردتا سی ۔ چونکہ عثمانی اس خطے اُتے جنگ نئيں کرسکدے سن ، اس لئی انہاں نے دریائے عنطار نو‏‏ں بہت وڈے لکڑی دے ٹکڑےآں تو‏ں بند کردتا ، ہر اک نو‏‏ں 50 فوجی لے ک‏ے لے ک‏ے دریا دے دونے طرف رسیاں دا استعمال کردے ہوئے۔ اک وار مکمل ہون دے بعد، لڑائی کئی ہفتیاں تک جاری رہی; خزاعیل تے منتفیق رات نو‏‏ں منتشر ہوئے گئے لیکن آخر کار عثمانی قبائل نو‏‏ں ماتحت نئيں کرسکے ، جو امارات د‏‏ی فتح سی۔ [۴۰]

موسم بہار 1746ء چ امیر حمد الحمد دی زیر قیادت خزاعیل دے خلاف اہم مہم سی ۔ علی پاشا دی عثمانی افواج نے کوئی کامیابی حاصل نئیں کیتی تے اینی نمایاں طور تے شکست کھادی کہ دلدل خزاعل ولوں فتح دے گیت بغداد دی عام آبادی دے نال نال عثمانی دربار تک وی پہنچے۔ [۴۱]

بغداد دے نويں عثمانی گورنر دے پہلے سال 1764ء وچ عمر پاشا نے خزاعل دے خلاف اک مہم روانہ کيتی۔ عثمانیاں نے لملوم چ اینہاں دا گڑھ تباہ کر دتا ، اپنا شیخ مقرر کیتا تے دوجے خزاعل رہنماواں دا سر قلم کر دتا ۔ امیر خزاعل حمود فرار ہوئے گئے تے بالآخر سلطنت عثمانیہ دے خلاف مزاحمت ختم کرنے دے خالی وعدےآں اُتے واپس آ گئے۔ [۴۲]

1780 وچ ، باب عالی نے بیوک سلیمان پاشا (حکومت 1780–1802) نو‏‏ں عراق دا عثمانی گورنر مقرر کيتا ، اُتے ، اسنو‏ں خزاعل د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں طاقتور تے زبردست رہنما ، امیر حمد بن حمود (متوفی 1799) دا سامنا کرنا پيا۔ [۴۳] امیر حمد نے ہساکا وچ خزاعیل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کيتا تے سلطنت عثمانیہ دے اقتدار نو‏‏ں جوش و خروش تو‏ں چیلنج کردے ہوئے بیوک پاشا د‏‏ی مرکزیت د‏‏ی کوششاں دا مقابلہ کيتا۔ اپنی گورنری دے پہلے مہینےآں وچ خزاعیل نو‏‏ں زیر قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ انہاں نے خزاعل دے خلاف اک مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس مہم نو جے بیلی فریزر نے "ایہناں دوپاسی وحشیاں نو اپنڑے مالکاں نو جانن دی تعلیم" دی کوشش دے طور تے بیان کیتا۔ [۴۴] جداں ہی عثمانی افواج خزاعیل درہ (علاقہ) دے نیڑے پہنچیاں ، قبائلیاں نے میدان وچ سیلاب کرنے والے سرکنڈے دے ڈیماں نو‏‏ں تباہ کردتا تے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے دلدلاں دے اندر روک لیا۔ چونکہ اس تو‏ں عثمانی افواج نو‏‏ں پیش قدمی یا لڑنے وچ ناکا‏م بنا دتا گیا ، اس لئی گورنر نے دریاواں نو‏‏ں ڈیم کرنے دا حکم دتا۔ عصری سنی مولوی عثمان بصری نے تعمیر شدہ ڈیم نو‏‏ں عظیم دیوار قرار دتا جس نے بائبل تے قرآنی شخصیتاں یاجوج تے ماجوج نو ‏‏ں دور رکھیا۔ [۴۵] [۴۳] ڈیمنگ دے منصوبے دے دو مہینے بعد، خزاعل اپنے مویشیاں تے زرعی پیداوار لئی پانی توں محروم ہو گئے۔ اسٹیفن لانگ رگ نے اس واقعے نو بیان کیتا:

"وسطی فرات وچ ستون دے بعد ستون خزاعل دے خلاف تقریباً ہر سال روانہ کیتا جاندا سی۔ چند مہینے ایہ ظاہر کرن دے لیی کافی سن کہ اس خطے وچ بہتر سلامتی دی امیداں بیکار سن۔ حمد الحمد، خزاعل شیخ نے تمام کنٹرول توں انکار کر دتا، تمام احکامات نو حقیر سمجھیا۔ فوجی تیاریاں دا نظارہ، تے اک آخری انتباہ، فائدہ مند نئیں ہویا: سلیمان نے اپنی سڑکاں توں باہر نکلیا تے اپنی راہ نال ملاقات کیتی۔ قبائلی فوج نے ڈاکاں نو کٹ کے جواب دتا; اکٹھا کیتا گیا، معاوضہ وصول کیتا گیا، معافی تے امن عطا کیتا گیا۔"

بصرہ دا کنٹرول

[سودھو]

تاریخی طور اُتے بصرہ اُتے خزاعیل ، منتفیق تے البو محمد قبیلے دا غلبہ سی ؛ بصرہ دے مملوک پاشاں دا اثر و رسوخ بہت گھٹ سی تے اوہ وڈی حد تک انہاں قبائلی کنفیڈریشناں دے امیراں دے ذریعہ ڈکٹیٹ کیتے گئے سن ۔ 1775ء چ ، عثمانی فارسی جنگاں دے دوران ، فارسیاں نے سلیمان آغا دے تحت منطفی ، بنی خالد تے عثمانیاں دے خلاف خزاعل دے نال اتحاد کیتا سی ، جس نے بصرہ شہر دا محاصرہ کیتا سی۔ موسم بہار 1776 تک ، بصرہ دے غریب طبقے بھکھے تے انتہائی غریب سن ، روٹی دے بدلے اپنی ہر چیز فروخت کردے سن ۔ بغداد چ پاشا نے بصرہ نوں چھڈ دتا سی تے اک خط گھلیا سی جہدے چ ہتھیار سٹن دا مشورہ دتا گیا سی ایس لئی اپریل 1776 چ سلیمان آغا نے ہتھیار سٹ دتے ۔ جدوں فارسی داخل ہوئے، تے شہر دے اندر رکھے گئے 6000 فوجیاں دی گیریژن دے نال کوئی بے ترتیبی دی اجازت نئیں سی۔ اگرچہ اک خوشگوار حکومت شروع کردے ہوئے ، کریم خان تے اس دے بھائی دے تحت فارسیاں نے جلدی ہی جبری فوجی خدمت دے ذریعے غریباں اُتے ظلم کرنا شروع کردتا جدو ں کہ امیر طبقات نے غریب ترین افراد تو ں پیسہ غصب کيتا۔ عرب قبیلےآں نو‏‏ں واحد نجات دہندہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی - خزاعل محض خان دے ذریعہ رکھے گئے بہت کم مطالبات د‏‏ی اطاعت کرنے د‏‏ی بجائے احترام کردے سن ۔ 1779ء دے اوائل وچ ، کریم خان اپنی افواج دے نال بصرہ تو‏ں واپس چلے گئے ، اپنے قبضے نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ ناکا‏م ہوک‏ے فارس واپس آگئے۔ بصرہ دی حکومت ہن صرف قبائلی مشتمل لوکاں نال تعلق رکھدی سی، جس نے سلیمان آغا نوں رہا کر دتا سی۔ جولائ‏ی 1780ء تک بصرہ عثمانیاں دے برائے نام کنٹرول وچ واپس آ گیا سی ۔

1785 وچ، امیر حمد بن حمد دے ماتحت خزاعل نے منطفیق دے نال اتحاد کیتا، بصرہ شہر دے جنوب مشرقی مضافات وچ واقع اک شہر از زبیر تے قبضہ کر لیا، جس نے عثمانی متسلم ابراہیم بیگ نو قید کر دتا۔ ایہ اگلے دن بصرہ تک پھیل گیا جہنوں بغیر کسے بے ترتیبی دے لیا گیا۔ عثمانی بحریہ دے کپتاناں نو گرفتار کر لیا گیا تے انہاں دی جائیداد ضبط کر لئی گئی - عرب قبائلی اتحاد دی حکومت واپس آ گئی۔ [۴۶]

وہابیاں دے حملے

[سودھو]

19ویں صدی دے پہلے دہاکے دے دوران، مذہبی سنی بنیاد پرستاں دی وہابی تحریک ، آل سعود خاندان دے نال اتحادی، نجف تے کربلا دے شیعہ مزار شہراں تے حملہ کرنا شروع کیتا، اس دے نال نال نجد توں بین النہرین وچ توسیع لئی اوہناں دی فتح وچ قافلے تے حملہ کرنا شروع کیتا۔ خزاعل عراق وچ دفاع د‏‏ی اک بنیادی لائن سن ، انہاں دے زائرین اُتے نجد دے نیڑے "جنونی" وہابیاں نے حملہ کيتا سی۔ [۴۷] اک موقع اُتے ، خزاعیل نے جوابی حملے دے لئی نجد اُتے حملہ کردے ہوئے نجف د‏‏ی جانب آنے والی افواج اُتے حملہ کيتا۔ [۴۸] میسوپوٹیمیا وچ وہابیاں دے حملے اوہناں نایاب ویلےآں وچوں اک سن جدوں خزاعل نے اک سانجھے دشمن نوں دفع کرن وچ عثمانیاں دے نال اتحاد کیتا۔

اسلحہ خانہ تے قلعے

[سودھو]

ہتھیار تے فوجی سائز

[سودھو]

خزاعل اپنی فوج دے وسیع سائز دے لئی جانے جاندے سن جو اپنے عروج اُتے اک لکھ جنگجو تے 30،000 سواراں تک پہنچ سکدے سن ۔ قبائلی تلواراں، نیزے تے مسکٹاں دی اک صف نال مسلح سن حالانکہ خزاعل دے کول کئی توپاں سن لیکن ایہ سلطنت عثمانیہ دے خلاف فتوحات توں لئے گئے تجسس دی وجہ توں زیادہ استعمال کیتیاں گئیاں سن۔ [۴۹] [۵۰] [۴۰]

زرب قلعہ امیر ضرب الخزعی دے ناں تے رکھیا گیا اے، الدیوانیہ چ۔

قلعے

[سودھو]

خزاعل قلعےآں دی نمایاں تعداد دے لئی وی بدنام سن جنہاں دے پاس امیر ضرب بن مغمیس خزعی دے ناں اُتے زرب قلعہ وی شامل اے جو اج وی الدیوانیہ وچ موجود اے ؛ الدیوانیہ خود خاندان خزاعیل دے ذریعہ قائم کيتا گیا سی تے پہلے خزاعیل دی دیوانیہ (خزاعیل دا مہمان خانہ) دے ناں تو‏ں مشہور سی ۔ [۵۱]

روحابہ قلعہ 1920 دے آسے پاسے، مصنف جیمز ساومریز مین دے عنوان نال; "روہابہ: صحرائی عرب (مقامی پولیس لئی عرب بھرتی: واچ ٹاور وچ سنتری۔)" [۹]
روحابہ قلعہ 1920 دے آسے پاسے، مصنف جیمز ساومریز مین دے عنوان نال; "روہابہ وچ خان دے اندر۔ (خزاعی عظمت دا اک یادگار: ممکنہ طور تے بہت پرانا۔)" [۹]

خزاعیل نال تعلق رکھنے والے ہور قلعےآں وچ لملوم دے آس پاس دے قلعے شامل نيں جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م قلعہ السلمان اے جو اک عظیم دلدل دے شمالی کنارے اُتے واقع اے جو 1820ء د‏‏ی دہائی وچ 20،000 باشندےآں اُتے حکومت کردا سی تے اس دے نال ہی قلعہ رومہیا وی شامل اے جو پہلے عثمانیاں دے ذریعہ قائم کیتا گیا سی ۔ روحابہ قلعہ ، جسنو‏ں برطانوی منتظم جیمز ساومریز مین نے "خزاعی عظمت دا یادگار" قرار دتا سی ، اک قلعہ سی جو خزاعیل نے 16 واں یا 17 واں صدی دے آس پاس تعمیر کيتا سی ، جو شیعہ مزار شہر نجف دے جنوب مغرب وچ تقریبا 20 میل دور سی۔ اگرچہ ہن صرف کھنڈرات باقی نيں ، لیکن ایہ قلعہ قبائلی لوکاں دے لئی اک اہ م نقطہ سی جداں شمار تے انیزہ بدو ہیل تے حجاز تو‏ں جو نجف تو‏ں اناج تے سبزیاں دے بازار دے طور اُتے کم کررہے سن ۔ ایہ اسلامی جنگ القادیسیہ دے تاریخی میدان جنگ دے طور تے وی مشہور اے۔ نومبر 2024 وچ، محققین نے قلعے دے کھنڈرات دے نال جنگ دی تھاں نوں قطعی طور تے پایا۔

دولت

[سودھو]

حکمران خزاعل خاندان 17ویں، 18ویں تے 19ویں صدی دے دوران عرب دے سب توں امیر خانداناں چوں اک دے طور تے مشہور سی، کیونکہ اوہناں دی وسیع زمین دی ملکیت، میسوپوٹیمیا دی زرعی صنعت (دولت دا بنیادی ذریعہ) تے اجارہ داری ، تے سلک روڈ دے دوران وسیع ٹیکس نظام سن۔ [۵۲] رپورٹ شدہ ٹیکس دی بنیاد تے خزاعل ولوں سلطنت عثمانیہ نوں تاوان دی ادائیگی دے طور تے شاذ و نادر ہی ادا کیتا جاندا اے، اوہناں دی اندازا دولت سیاسی طاقت دے نال موجودہ ملٹی بلین ڈالر / پاؤنڈ خاندان دے برابر ہووے گی۔ انہاں رپورٹ شدہ ادائیگیاں تو‏ں پرے ، خزاعیل نو‏‏ں "آمدنی تو‏ں مکمل طور اُتے مطلق کردتا گیا سی۔" [۵۳]

زراعت

[سودھو]

خزاعل میسوپوٹیمیا چ چاول، کنک تے جو دے سب توں وڈے سپلائر سن، جنہاں نے بنیادی طور تے بغداد نوں وڈی مقدار چ فروخت کیتا بلکہ جدید دور دے سعودی عرب ہیل چ بدو قبیلیاں نوں وی، روحابہ چ اپنے قلعے دے ذریعے ویچیا۔ خزاعل دے سربراہ اپنے امارت دے ہر قبیلے دے لئی اپنے متعلقہ ضلعےآں وچ چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا انتظام کرنے دے لئی نمائندے مقرر کردے سن ۔ 1800ء دے اک تخمینے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ خزاعیل دے چاول دے کھیت دریائے فرات تو‏ں شروع ہوئے تے 40 میل اندر تک پھیلے ہوئے سن ۔ کاشت دے قابل زمین دے لحاظ تو‏ں صوق الشیوخ تو‏ں لے ک‏ے ہت تک دا سارا مغربی فرات خزاعیل تو‏ں تعلق رکھدا سی ۔

الدیوانیہ دے مضافات وچ عظمت امیر شرماہی دے سابقہ محل دی باقیات۔

1795 وچ ، خزاعل نے 70،000 بھیڑاں تے 700 آبی بھینساں دے تاوان د‏‏ی ادائیگی تو‏ں اپنی سلطنت دے عثمانی محاصرے نو‏‏ں خرید لیا۔ [۵۴] ایہ جانور دودھ د‏‏ی مصنوعات ، اون تے گوشت د‏‏ی فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مہنگے سن تے سینکڑاں ہزاراں وچ خزاعل د‏‏ی ملکیت والے اضافی جانوراں د‏‏ی بے پناہ تعداد د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔

ٹیکس

[سودھو]

اگست 1855 وچ ، بغداد وچ عثمانی گورنر رشیت پاشا نے دعوی کيتا کہ ٹیکس دے بقایا جات ہندی وچ 52،794 پونڈ ، دیوانیہ وچ 18،145 پونڈ ، ہلہ وچ 14،362 پونڈ تے سماواہ وچ 25،098 پونڈ تک پہنچ گئے۔ [۵۵] اس وقت ایہ علاقے خزاعیل دے ماتحت سن ۔ جی بی پی تے مبنی ماڈل دا استعمال کردے ہوئے، 1855 وچ 110,399 پونڈ دے کل ٹیکس بقایا جات 2024 وچ اک اندازے دے مطابق 410 ملین پونڈ دے برابر ہون گے:

  • 1855 وچ برطانیہ دی جی ڈی پی: ~700 ملین پونڈ۔
  • 2023 وچ برطانیہ دی جی ڈی پی: ~2.6 ٹریلین پونڈ۔
  • گروتھ فیکٹر = 2,600 ÷ 0.7 = 3,714×۔

حساب کتاب: £110,399 × 3,714 ≈ £410 ملین ۔

انہاں ہی ضلعےآں وچ 1847–1855 تک عثمانی پاشا د‏‏ی طرف تو‏ں رپورٹ کردہ کل ٹیکس بقایا جات 23،151،418.373 کروش سی۔ [۵۶] 1850 دی دہائی چ اوسط تبدیلی دی شرح ~110 کوروش توں 1 پونڈ سی۔ [۵۷] پونڈ دی رقم 210,467 پونڈ اے۔ لہذا ، جی ڈی پی اُتے مبنی ماڈل دا استعمال کردے ہوئے ، خزاعل حکومت دے تحت انہاں چار ضلعےآں دے لئی 8 سال وچ سلطنت عثمانیہ دے ذریعہ دعوی کردہ کل غیر ادا شدہ ٹیکس بقایا جات 2024 وچ 782 ملین پاؤنڈ ا ے۔ 1847–1855 دے اسی عرصے وچ ، عثمانیاں نے دعوی کيتا کہ فوجی مقاصد دے لئی 4730 ٹیگر کنک تے 6919 ٹیگر جو واجب الادا سن ؛ اک ٹیگر 1025.6 کلوگرام دے برابر اے۔ [۵۸]

ہور رپورٹ شدہ تاوان د‏‏ی ادائیگیاں وچ جولائ‏ی 1813 وی شامل اے جدو‏ں امیر نے 100،000 پیاسٹر دے علاوہ چاول دا اک غیر متعین بوجھ ادا کيتا۔ ستمبر 1813 وچ اک حریف شیخ نے 160,000 دی پیشکش کیتی، تے حکومت توں شکست دے بعد انہاں نو 200,000 پیاسٹر تے 2,000 ٹیگر چاول دینے پئے۔ جولائ‏ی 1819 وچ ، اک نويں شکست دے بعد ، خزاعل حکمراناں نو‏‏ں 250،000 پیاسٹر تے 10،000 تاگر چاول (جس د‏‏ی قیمت 2.4 ملین پیاسٹر دے مساوی سی ) ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، جسنو‏ں داؤد پاشا نے مال غنیمت دے طور اُتے لیا سی۔ [۵۹] 1816 وچ برطانوی پاونڈ سٹرلنگ تے عثمانی کروش (Piaster) دے درمیان شرح تبادلہ 1816 پونڈ سی۔ : 19 کروش۔ [۶۰] ٹیگرز دی قیمت دے برابر سمیت کل 3.59 ملین پیاسٹرز، ایہ 188,947 پونڈ دی اندازا برطانوی پاؤنڈ دی قیمت دے برابر اے۔ جی ڈی پی تے مبنی ماڈل دا استعمال کردے ہوئے، 1819 وچ برطانیہ دی 430 ملین پونڈ دی تخمینہ شدہ جی ڈی پی نو ویکھدے ہوئے، جی ڈی پی تے مبنی ماڈل دا استعمال کردے ہوئے، 1813 تے 1819 وچ جمع شدہ خزاعل ادائیگیاں دی 2023 وچ تخمینہ شدہ قیمت 1,142,562,509 پونڈ (n.nb) £1.b.) اے۔

سلک روڈ ٹیکس

[سودھو]

خزاعیل شیوخ نے دریائے فرات دے کنارے تے اہ‏م زمینی راستےآں اُتے وی ٹولنگ اسٹیشن قائم کیتے؛ فرات بصرہ نو بغداد نال جوڑن آلا اہم دریا سی کیونکہ دجلہ لمبا سی تے اس طرح مہنگا سی، جد کہ زمینی رستے بصرہ نو حلب ، دمشق تے آخر کار یورپ نال جوڑدے سن۔ چونکہ عراق شاہراہ ریشم دے مرکز وچ بیٹھا اے جو ہندوستان تے ایشیا نو‏‏ں یورپ تو‏ں جوڑدا اے ، لہذا خزاعل نے انہاں ٹیکس دے طریقہ کار تو‏ں بے پناہ دولت کمائی۔ اک وڈا خزاعل ٹولنگ سٹیشن لملوم چ سی جہنوں سلطنت عثمانیہ نے 1765 چ تباہ کر دتا سی۔ [۶۱] دریا تے مبنی دوجے ٹولنگ سٹیشناں چ رومہیہ تے سماوہ شامل سن، جہدا کنٹرول شط العرب تک ودھایا گیا سی۔ [۶۱] انہاں تجارتی راستےآں د‏‏ی اہمیت دا مظاہرہ اس وقت ہُندا اے جدو‏ں خزاعیل نے اٹھارہويں صدی دے آخر وچ قافلے نو‏‏ں دھمکی دتی یا انہاں دے علاقے تو‏ں رسائی تو‏ں انکار کردتا؛ برطانوی سلطنت نے بصرہ وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دی خفیہ کمیٹی دے نمائندے ولیم ڈگس لا ٹچے دے ذریعے بغداد وچ عثمانی پاشا نوں 300 مسکٹ تے 20 جوڑے پستول عطارد دے جہاز دے ذریعے فراہم کیتے تاکہ 1781 وچ "گھیسال عرباں" (خزائل) دے خلاف مسلح رد عمل نو تقویت دتی جا سکے۔ پاشا نے بصرہ دے تجارتی راستےآں نو‏‏ں خزاعیل تو‏ں بچانے دے لئی دو مسلح گیلیون تعمیر کرنے دے لئی 50،000 پیاسٹر د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں وی نوٹ کيتا۔

شیعہ مذہب تے سلطنت عثمانیہ دی خرابی

[سودھو]

انیہويں صدی دے وسط وچ خزاعل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں توڑنے وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حتمی مختصر مدت د‏‏ی کامیابی دے باوجود ، چار صدیاں وچ خزاعل د‏‏ی مسلسل بغاوتاں تے مسلسل مزاحمت نو‏‏ں عراق تے وسیع خطے وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی خرابی د‏‏ی بنیادی وجہ دے طور اُتے علما دا سہرا قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ [۶۲]

عراق وچ مضبوط ترین امارت دے طور اُتے خزاعل د‏‏ی طاقت وڈی حد تک دریائے فرات دے چینلاں اُتے انحصار دی وجہ تو‏ں قائم ہوئی، جو خوراک د‏‏ی حفاظت، جانور پالنے دے لئی زرخیز زمین تے عثمانی افواج دے لئی ناقابل رسائی علاقےآں نو‏‏ں فراہ‏م کردے سن ۔ خزاعل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، دو صدیاں وچ اک دے بعد اک عثمانی حکومتاں نے قدرتی بہنے والے دریائے فرات دے آبی گزرگاہاں تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتی ، جس تو‏ں مین چینل (ہلہ چینل) نو‏‏ں شدید طور اُتے ناقص قرار دتا گیا۔ فرات دے بے پناہ گاد دے بوجھ (دریائے نیل توں چار توں پنج گنا زیادہ) دی وجہ توں، 1850 دی دہائی تک، ہلہ چینل فرات دا مرکزی آبی رستہ بننا بند ہو گیا، ہندیا نہر ول منتقل ہو گیا، جو 1793 وچ مکمل ہویا، جس نے شیعہ مزار شہر ناجف وچ پانی لیایا۔ [۶۳] اگرچہ اس د‏ی وجہ تو‏ں خزاعل نے اپنے بعض تاریخی شہراں نو‏‏ں ترک کر دتا لیکن عراق وچ اکثریتی مذہب دے طور اُتے شیعہ نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ اس دا وڈا اثر ہويا۔ پانی دے بہاؤ وچ اضافے تو‏ں پہلے ، نجف اپنی پانی د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ترقی دے لئی جدوجہد کر رہیا سی ، تے قبائلی کنفیڈریشناں د‏‏ی اکثریت اہل سنت سن (سوائے خزاعیل جداں چند دے)۔ نجف تے کربلا تک ودھدے ہوئے پانی نے عراق وچ شیعہ مذہب وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلی دا باعث بنی جس وچ بحال ہونے والے مزار شہراں دے پاس تعلیمی مراکز قائم کرنے، صلاحیت وچ اضافہ کرنے تے قبائلی علاقےآں وچ 'مشنری' بھیجنے دے لئی زیادہ معاشی وسائل موجود سن ۔ سنی عثمانی حکومتاں دے تحت بری طرح تکلیفاں برداشت کرنے دے بعد ، زیادہ تر قبائل نے شیعہ مذہب نو‏‏ں اسلام د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے دیکھیا جو ظلم و ستم اُتے مرکوز سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا مذہب تبدیل ہويا۔ [۶۴]

نتیجے دے طور تے، جتھے خزاعل دی بنیادی طاقت توڑ دتی گئی سی، سلطنت عثمانیہ نے اک شیعہ مسئلہ پیدا کر دتا سی۔ اس تو‏ں عثمانی سلطاناں د‏‏ی جوازیت نو‏‏ں کمزور کردتا گیا جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اسلام دے پان اسلامی خلفاء د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، انہاں دے خلاف قبائل نو‏‏ں متحد کردے ہوئے۔ اک وار جدوں پہلی جنگ عظیم دے دوران برطانوی انتظامیہ پہنچی، تے اوہ قبائلی تے برطانوی افواج دوناں نو اکٹھے شکست دین لئی بہت کمزور ہو گئے، جس دی وجہ توں عراق تے اوہناں دی 383 سالہ فتح ختم ہو گئی۔

عراقی ریاست وچ ٹوٹنا

[سودھو]

خزاعل د‏‏ی بے پناہ طاقت نو‏‏ں آخر کار 1870 د‏‏ی دہائی دے آس پاس سلطنت عثمانیہ نے اک کثیر پرتاں والی حکمت عملی د‏‏ی وجہ تو‏ں توڑ دتا جس وچ انہاں دے آبی گزرگاہاں نو‏‏ں ڈیم کرنا ، شیخاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف کھڑا کرنا تے خزاعل د‏‏ی زمین چوری کرنے دے لئی حریف قبائل تے غیر ملکی سید متعارف کروانا شامل سی۔ اس کمی دے باوجود ، خزاعل عراقی ریاست وچ انضمام تک وی وسطی فرات وچ سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ بااثر کنفیڈریشن رہیا۔ [۶۵]

خزاعل دریاواں نو بند کرنا

[سودھو]

خزاعل دے خلاف عثمانی ڈیمنگ کوششاں د‏‏ی دو صدیاں دے دوران ، دریائے فرات دا پانی دا بہاؤ تاریخی مین چینل (ہلہ برانچ) تو‏ں 1793ء وچ قائم ہونے والی اک نويں نہر وچ تبدیل ہويا جو نجف (ہندیہ چینل) دے نال ہور مغرب وچ چلدی سی ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خزاعیل دے دلدلی علاقےآں تے بعض زرعی علاقے خشک ہوئے گئے۔ پانی دی قلت دے اثرات نو محسوس کردے ہوئے، خزاعل مختلف پانی دے نالیاں دے نال بکھر گئے، 1830 دی دہائی چ لملوم تے ہساکا دے دلدلاں نو چھڈ دتا، اس مقصد دے نال کہ اک وار جدوں پانی دا رستہ اپنے اصل چینل تے واپس آ جائے گا تے اوہ واپس آ جان گے۔ [۶۶] ماہر آثار قدیمہ ولیم لوفٹس نے 1849–1850 وچ وسطی فرات دے اپنے سفر اُتے "ویران شہراں ... آس پاس دے کھجوراں دے درمیان برباد مٹی دے گھر" تے دریا دے نالےآں نو ں نوٹ کیتا جو "پہلے کافی اہمیت رکھدے ہون گے۔" [۶۷] 1880 د‏‏ی دہائی تک ، ہلہ برانچ مکمل طور اُتے خشک ہوگئی سی ، جس تو‏ں خزاعیل د‏‏ی زرعی طاقت کمزور ہوگئی سی جو دولت پیدا کرنے دے لئی اس اُتے کافی حد تک انحصار کردے سن ۔ [۶۸]

حریف قبیلےآں تے غیر ملکی سیداں دا تعارف کروانا

[سودھو]
خزاعل د‏‏ی ہجرت نے زیادہ پائیدار آبی ذرائع دے نیڑے ہونے تو‏ں سلطنت عثمانیہ دے لئی حریف قبائل تے غیر ملکی سید نو ‏‏ں خزاعل دے علاقےآں وچ متعارف کرانے دا اک سنہری موقع پیدا کيتا ، تاکہ انہاں دے علاقے اُتے اپنا کنٹرول کم کیتا جاسک‏‏ے۔ [۶۸] چھوٹا فتلہ قبیلہ ، جو تاریخی طور اُتے خزاعل د‏‏ی حکومت دے تحت سن جنہاں نے اپنی کچھ زمین انہاں نو‏‏ں کھیتی د‏‏ی سی ، مشخاب وچ لیایا گیا ، آہستہ آہستہ ہور چھوٹے قبائل اُتے قبضہ حاصل کيتا تے شامیہ قبائل نو‏‏ں انہاں دے حکمران خزاعل شیوخ تو‏ں الگ کردتا۔ چبشاہ دے بنی اردھ، قبیلہ عقرہ دے بنی زریج تے مجاویر نو‏‏ں شط الحلہ وچ لیایا گیا تے خزاعل نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈ دتا گیا۔ بنی حسن، جو پہلے خزاعیل دی حکومت دے تحت وی سی، نوں کوفہ ، حور الدخن تے صلاحیہ دتا گیا سی۔ [۶۹] الزیاد قبیلہ جس نے خزاعل دی ملکیت سماوہ وچ زمین کاشت کیتی سی، اس نوں اپنا دعویٰ کیتا سی۔ 1880 توں، دُلیم قبیلہ عنہ تے فلوجہ دے وچکار آباد ہویا، جو تاریخی طور تے خزاعل دی کاشت دے قابل زمین سی۔ اسی دور چ زبید قبیلے نے ہلہ دے آسے پاسے دے علاقےآں تے قبضہ کر لیا ۔ [۷۰] شبل قبیلہ ، ال ابراہیم تے غزلات ، جو خزاعل د‏‏ی زمیناں اُتے کرایہ دار کسان رہے سن ، انہاں نو‏ں ہن بیعت نئيں رہی ، خزاعل د‏‏ی زمین نو‏‏ں اپنا دعویٰ کردے سن ۔ [۱] العاجب ، الدھولیم تے البو حسن نے رومیٹھہ وچ زمیناں لے لئیاں ۔ السفران، جوابیر، المحسن، العباس، البرکت تے الطوبہ نے سماوہ چ علاقہ لے لیا۔ ظفیر دے آل عیاش، بنی سلمہ، خفاجہ، البو ثقر تے البو ہلیل نے شینفیہ وچ خزاعل دی زمیناں دا دعوی کیتا ۔ [۷۱] انہاں وچو‏ں کچھ قبیلے پہلے خزاعیل دے علاقے وچ رہائش پذیر سن ، شیخلی خانے د‏‏ی طرف تو‏ں اجازت دتی گئی سی اس شرط اُتے کہ اوہ اس زمین د‏‏ی کاشت کرن تے ضرورت پڑنے اُتے عثمانیاں دے خلاف قبائلی افراد دا تعاون کرن۔ برطانوی منتظم تے انٹیلی جنس افسر گرٹروڈ بیل نے 1920 وچ برطانوی پارلیمنٹ دے خطاب وچ اس عمل نو‏‏ں بیان کيتا:

"ترکاں نے سید ہادی مقطور دے ذریعہ، جو سید زمینداراں دے اک امیر خاندان دا اک رکن سی جس د‏‏ی جاگیراں شینفیہ وچ تے اس دے نیڑے واقع نيں، نے قبائل دے درمیان قدیم حسادات نو‏‏ں بھڑکایا سی۔ حکومت عثمانیہ نے ہمیشہ خزاعیل شیخاں دے اختیار تو‏ں خوفزدہ سی، تے جزوی طور اُتے سرداراں دے نال غداری دے ذریعے، جزوی طور اُتے انہاں د‏‏ی زمیناں دا دعویٰ کرکے تاج دی جائیداد دے طور تے تے انہاں جاگیراں تے عثمانی کنٹرول دے زیادہ موزوں دوجے قبائل نو آباد کرنا - جویں کہ فتح - حکمران خاندان نو کمزور کر دتا گیا سی تے اس دا اثر و رسوخ گھٹا دتا گیا سی ... ترکاں نے ہندیہ دیاں دو شاخاں (کیفل دے تھلے چینل دے ذیلی تقسیماں دے لیی، زرعی جنگی بستی شیناتھ وچ دوبارہ اکٹھے ہون دی) حوصلہ افزائی کیتی سی۔ قبیلے، ادھے خانہ بدوش خزاعل دے مقابلے چ اپنے اختیار دے زیادہ موافق سن۔" [۷۲]

حریف قبائل دے نال سلطنت عثمانیہ نے خزاعل دی سرزمین اُتے قبضہ کرنے دے لئی غیر ملکی سید متعارف کرائے جو ترکاں دے قریبی اتحادی سن ۔ اپنی زمین اُتے پہنچنے دے بعد ، سید اپنی جائیداد اُتے کم کرنے دے لئی مختلف قبیلےآں نو‏‏ں ملازمت دیندے سن ، قبائلیاں نو‏‏ں اپنے والدین دے یونٹ تو‏ں تقسیم کردے سن تاکہ اوہ سید خاندان تو‏ں بیعت رکھ سکن ، جس تو‏ں کنفڈریشن د‏‏ی ہم آہنگی نو‏‏ں کمزور کیتا جائے تے امیر د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کمزور کیتا جائے۔ خاص طور اُتے سید دا استعمال انہاں دے اس عقیدے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی سی کہ خزاعل مذہبی شیعہ پیروکار ہونے دے ناطے انہاں دے مرجعیت نو‏‏ں احترام کرن گے جو انہاں لوکاں دے طور اُتے پیغمبر اسلام محمد تو‏ں نسب دا دعوی کردے نيں تے انہاں تو‏ں عسکری مشغول نئيں ہون گے۔ بعض افراد نے خزاعل دی زمین دے نال نال سماجی وقار دے ذریعے ممکنہ مادی فائدے دی واحد بنیاد تے حضرت محمد توں نسل دا جھوٹا دعوی کرن لئی اس دا ہور استحصال کیتا؛ کجھ دعویداراں نے قبیلے دے ممبراں ولوں بھاری جانچ پڑتال توں بچن لئی اپنی پیدائش دی تھاں وی بدل دتی۔ [۷۳] درج ذیل سید دعویداراں نے خزاعل دی زمین لے لئی: خاندان ابو طبیخ (الحسا تو‏ں)، خاندان عباس (مدینہ تو‏ں)، خاندان مقطری (شام تو‏ں)، خاندان زوین (مکہ تو‏ں)۔ [۷۳] [۷۴] غیر خفیہ عصری برطانوی انٹیلی جنس دستاویزات انہاں سیداں وچو ں ہر اک ، انہاں نے جو زمین حاصل کيتی سی تے سلطنت عثمانیہ یا برطانوی انتظامیہ دے نال انہاں د ی بیعتاں دا حوالہ دیندے ني ں۔ [۷۴] اک مخصوص معاملہ ابو طبیخ خاندان تو‏ں متعلق اے جس نے خزاعل تو‏ں تقریباً 30،000 ایکڑ زمین چوری کيتی؛ برطانوی منتظم جیمز مین نے لکھیا:

"میں جمعہ دی سویر گھوڑے تے غماس گیا، تقریباً اٹھاراں میل دی سواری ... تے اک مشہور زمین دے تنازعے دی سنوائی دے نال فوری طور تے شروع ہو گیا۔ ... تنازعہ آلی زمین تقریباً 1500 ایکڑ اے، تے 30 سال پہلے ایہ خزاعل نامی اک عظیم قبیلے دی سی، جس نے ترک گورن دا کوئی نوٹس نئیں لیا، تے کوئی ٹیکس ادا نئیں کیتا۔ 1889 وچ ترکاں نے کجھ کرن دا فیصلہ کیتا، اس لیی انہاں نے زمین ویچ دتی، اس دے علاوہ اک بہوں وڈی رقم دے نال - شاید مجموعی طور تے 30,000 ایکڑ - سید حسن نامی اک امیر شخص نوں اک معمولی رقم دے لئی جہڑا انہاں دے نال چنگا کھڑا سی، اس دے وعدے تے کہ اوہ ضروری ٹیکس ادا کرے گا، سارا کاروبار حیرت انگیز دھوکہ دہی دے نال سی، تے دھوکہ دہی تے دھوکے باز سن۔ پر ترکاں نے قبائل نو باہر کڈھن لئی فوجاں فراہم کیتیاں، تے سید حسن ہن تنازعہ دے تحت زمین دے اک وڈے حصے تے قبضہ کرن تے کاشت کرن چ کامیاب ہو گیا، تاہم، اس نوں کدی وی قبضہ نئیں ملیا، تے خزاعل لوک قبضے چ رہے، سعید حسن، 1940ء چ اپنے پتر تے موصول ہو گئے۔ ابو تابخ، جائیداد نو وراثت چ ملیا۔ اوہ ... انہاں قبائلیاں دی موجودگی نو اس زمین تے برداشت نئیں کر سکیا جہدے لئی اس نے اپنے والد دے اعمال نو برقرار رکھیا، اس نے دو بار ترک فوجاں نو حاصل کیتا تاکہ اوہ انہاں نو کڈ سکن، تے اک وار کامیاب ہویا، تاکہ 1910 چ اوہ اس زمین تے کجھ فصلاں اگان چ کامیاب ہو گیا۔ محسن نے انگریزاں نوں بحال کرن دی درخواست کیتی، تے انہاں دناں دے اے پی او (جدوں توں مر گیا) نے بدقسمتی نال اس دے دستاویز نو اس دی قیمت تے لیا، تے اس نوں قبضہ دین دا حکم دتا حکم مکمل طور تے عملدرآمد نئیں کیتا گیا سی، تے مسلسل پریشانی رہی اے: تے کجھ مہینے پہلے ترکاں دی درستگی دے بارے چ شکوک و شبہات پیدا کیتے گئے سن (جہڑا کہ اوہ یقیناً بھیجے گئے سن۔ تفتیش لئی بغداد گھلیا۔ کہن دی لوڑ نئیں، اوہناں نوں مکمل طور تے بے قدر قرار دتا گیا۔" [۷۵]

خزاعیل ڈومین وچ زمین دی دوبارہ تقسیم دے اس نظام تو‏ں دوسرے افراد نے وی فائدہ اٹھایا۔ بغداد دے سرکیس خاندان نوں عثمانیاں ولوں ناصریہ وچ 200,000 ڈونم دتے گئے، منہیم دانیال تے الملی خانداناں نے شمیہ وچ خزاعل دی ملکیت آلی زمین 'خرید' کیتی، جہڑی عثمانیاں ولوں دھوکہ دہی نال رجسٹرڈ سی۔ [۷۶] سلطان عبد الحمید دوم نے خزاعل دے علاقے وچ وی وڈے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا؛ اندازہ لایا گیا اے کہ اس نے عراق دی قابل کاشت زمین دا اک تہائی حصہ لیا، جس چوں اکثریت خزاعل گھرانے نال تعلق رکھدی سی۔ [۷۷]

عثمانیاں دے قتل

[سودھو]

سلطنت عثمانیہ نے وی خاندان خزاعیل دے طاقتور افراد اُتے قتل دا اک سلسلہ چلایا ۔ خزاعل د‏‏ی سلسلے البوکریدی دے اہ‏م ارکان دا خاتمہ کر دتا گیا: نجف وچ شیخ دیرب نو‏‏ں قتل کردتا گیا؛ اس دا بیٹا مطلق قسطنطنیہ جلاوطن ہونے دے بعد جنگ وچ ماریا گیا تے روس دے خلاف عثمانی جنگ وچ لڑنے اُتے مجبور ہويا؛ شیخ دھیرب دا دوسرا بیٹا صوفق قسطنطنیہ وچ قید سی ؛ شیخ دھرب دے پوتے متعب نو‏‏ں موصل وچ زہر دتا گیا سی ۔ [۷۸] [۷۹]

عراقی ریاست وچ انضمام

[سودھو]

آخری خزاعل بادشاہ ، عظمت امیر شرماہی تے امارت دے دوسرے بنیادی شیوخ نے 1920ء وچ عراق بغاوت وچ ملوث ہونے دے بعد برطانوی انتظامیہ د‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں بادشاہ فیصل اول ہاشمی دے نفاذ نو‏‏ں قبول کيتا۔ اگرچہ اس نے باضابطہ طور اُتے انہاں د‏‏ی خود مختار طاقت نويں عراقی بادشاہ نو‏‏ں منتقل کردتی ، لیکن خزاعل خاندان اج تک عراق تے مشرق وسطی وچ بااثر ا‏‏ے۔ انضمام دے بعد قبائل دے وچکار انہاں دا جاری اختیار جزوی طور تے مکہ توں آن آلے ورثے دی وجہ توں اے، جس نے انہاں نو سماجی درجہ بندی دے سب توں اُتے رکھیا اے۔ [۸۰]

تصویر وچ اعلیٰ حضرت شیخ عبدالعزیز بن شرماہی الخزائی (دائیں توں تیجا)، خزاعل قبیلے دے رہنما تے وسطی تے تھلویں فرات دے آخری بادشاہ دے پتر، عظمت امیر شرماہی الخزائی، عراق دے بادشاہ فیصل دوم نال ملاقات کردے ہوئے، عراق دی بادشاہت دے ماتحت ہون دے بعد، عراق دے بادشاہ فیصل دوم نال ملاقات کردے ہن۔ 1921۔


حکمران خزاعیل خاندان

[سودھو]
وسطی تے تھلویں فرات دی خزاعی بادشاہت تے بنو خزاعہ قبیلہ دے رہنماواں خزاعی شاہی خاندان دی بادشاہت دے طور تے حکومت کیتی گئی ۔ خزاعل امارت دوجیاں عرب امارات توں ایس لحاظ نال وکھری سی کہ اوہ اک بادشاہت دے زیر حکومت اک مقررہ ریاست نال کدرے زیادہ مشابہت رکھدی سی۔ جیویں کہ مشرق وسطی دے تریخ دے سکالر ٹام نیوینہوس لکھدے نیں:

"اوہ تنگ، زیادہ درجہ بندی تے وجود چ گھٹ خفیہ سن - حالانکہ دریائی کنفیڈریشن مستحکم سیاسی اکائیاں ہون توں بہت دور سن۔ انہاں چوں خزاعل کنفیڈریشن تے اس دی قیادت واضح طور تے دوجیاں دے مقابلے چ زیادہ آباد سی، تے بعض پہلوؤاں چ گتہین سیاسی اداریاں نال ملدی سی۔ اوہناں دی 17ویں صدی، امپیم، تے زیادہ تر ہل اک گتہین برادری۔ خزاعیل دے شیخ وی زیادہ تر دوجیاں اشرافیہ دے مقابلے چ زمینی مفادات دے پابند سن۔ [۸۱]

اگرچہ خزاعیل سلطنت دے حکمران نو بین الاقوامی سطح تے بادشاہ آکھیا جاندا سی، عرب معاشرے دے اندر، اوہنوں امیر آکھیا جاندا سی تے شیخ دے طور تے اسٹائل کیتا جاندا سی۔ ایہ دوہرا خطاب اس دی قبائلی قیادت تے ریاست دی زیادہ منظم بادشاہی نوعیت دوناں دی عکاسی کردا سی۔
عرب بیورو نے خزاعیل شیخلی ہاؤس دی شجرہ نسب دی جدول تیار کیتی۔ مصنفین تسلیم کردے نیں کہ افراد دے وچکار تعلقات دے لحاظ نال غلطیاں ہو سکدیاں نیں تے کجھ ناں چھڈ دتے گئے نیں - ٹیبل چ غلطیاں شامل نیں۔ [۸۲]


شاہی جانشینی جدول
نمبر. ناں دور آغاز دور خاتمہ نوٹس ٹبر
1 ناصر بن مهنا الخزاعي
1604
1622 بادشاہ نجف توں فلوجہ تک خزاعل راجٹبر
2 مهنا بن علي الخزاعي 1622 1640 وسطی فرات دا خان (ہت توں الارجہ) خزاعل راجٹبر
3 محمد بن مهنا الخزاعي 1640 نامعلوم خزاعیل ​​قبیلے دا سردار خزاعل راجٹبر
4 العباس بن محمد الخزاعي نامعلوم 1693 خزاعیل ​​قبیلے دا سردار خزاعل راجٹبر
5 سلمان بن العباس الخزاعي 1693 1724 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
6 حمد بن العباس الخزاعي 1724 نامعلوم وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
7 محمد بن حمد الخزاعي نامعلوم 1747 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
8 حمود بن حمد الخزاعي 1747 1778 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
9 حمد بن حمود الخزاعي 1778 1799 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
10 سبتي بن محسن الخزاعي 1799 1813 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ; ڈُب کے مر گیا خزاعل راجٹبر
11 محسن بن غانم الخزاعي 1799 1810 امیر جزیرہ؛ امیر سبتی بن حمود دا مقابلہ کیتا۔ ایہہ تنازعہ امیر حمد بن حمد دے آل سلمان برانچ دے کزناں نوں زمین دوبارہ تقسیم کرن دے بعد پیدا ہویا خزاعل راجٹبر
12 سلمان بن محسن بن غانم الخزاعي 1813 1818 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
13 غانم بن سلمان الخزاعي 1818 1821 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
14 خنجر بن حمد بن حمود الخزاعي 1818 1823 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
15 ذرب بن مغامس الخزاعي 1823 1850 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ;سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں نجف چ قتل کر دتا گیا خزاعل راجٹبر
16 كريدي بن ذرب الخزاعي 1850 1851 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ خزاعل راجٹبر
17 مطلق بن كريدي الخزاعي 1851 1864 وسطی تے تھلویں فرات دا بادشاہ;قسطنطنیہ جلاوطن کیتا گیا تے عثمانی روس جنگ چ روس دے خلاف لڑن تے مجبور کیتا گیا جتھے اوہ جنگ چ ماریا گیا۔ اس دے بیٹے ، شہزادہ متعب نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ نے موصل وچ زہر دتا سی خزاعل راجٹبر
18 شرماهي بن محمد الخزاعي نامعلوم 1921 خزاعل راجٹبر

امیر مطلق د‏‏ی وفات دے بعد خزاعیل دے علاقےآں وچ تقسیم ہوگئی جس وچ اہ‏م قبیلےآں (شاخاں) دے انفرادی شیوخ اپنے متعلقہ ضلعےآں اُتے حکومت کردے سن ۔ امیر مطلق تے امیر شرماہی دے درمیان ، خزاعل د‏‏ی شاخ السلمان دے کئی کزناں نے البوحمد شاخاں اُتے امارت خزاعل د‏‏ی قیادت دے لئی مقابلہ کيتا ؛ ایہناں چ فوجی طور تے طاقتور چساب الحمدی ، سلمان تے محمد الابطان شامل نیں جنہاں نوں برطانوی سلطنت توں احسان ملیا سی۔ تاہم، سلمان الابطان، 19ویں صدی دے اخیر دے دوران بہت امیر تے طاقتور ہون دے ناطے، حریف قبیلیاں تے سیداں نوں خزاعل دی زمین دی عثمانی تقسیم دی وجہ توں غریب ہو کے ختم ہو گیا سی۔ غربت دی اسی طرح دی قسمت نے السلمان برانچ دے بوہت سارے حصے نو متاثر کیتا، جد کہ البو محمد برانچ نے اپنی دولت برقرار رکھی۔ ایہ جزوی طور اُتے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حریف قبائل نو‏‏ں اپنے صوبےآں وچ ضم کرنے د‏‏ی محدود صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، خزاعل اک متحدہ قبائلی کنفیڈریشن بنے رہے ، جو 20 واں صدی دے اوائل تک اک امارت دے طور اُتے کم جاری رکھدے سن ۔ شاخ البو حمد دے امیر شرماہی نے وڈی رقم نو‏‏ں برقرار رکھنے دے بعد، خزاعل کنفیڈریشن دے تمام شیوخ اُتے اختیار برقرار رکھدے ہوئے، اک کھلے گھر دے شیخ دے روايتی کردار نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہے۔ اس نے جدید عراقی ریاست وچ انضمام تو‏ں پہلے بادشاہت دا آخری حکمران بننے د‏‏ی اجازت دتی۔ امارت دے خاتمے دے بعد امیر شرماہی دے بیٹے اعلیٰ حضرت سلمان تے بعد وچ عبد العزیز قبیلہ خزاعل دے اعلیٰ رہنماواں د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دے بعد تخت نشین ہوئے۔ عبدالعزیز بعد وچ عراقی سینیٹ دا رکن بن گیا ، جس نے نويں ریاستی ڈھانچے دے اندر خاندان دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ہور مضبوط کيتا۔ اج، خزعیل قبیلے دے موجودہ رہنما شیخ عبدالعزیز دے بیٹے، اعلیٰ حضرت شیخ محمد الخوزائی (خوزائی) ہن۔

حوالے

[سودھو]
  1. ↑ ۱.۰ ۱.۱ (1919) Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Administration, 66.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":14" defined multiple times with different content
  2. ↑ Mann, James Saumarez (1921). An Administrator In The Making: James Saumarez Mann, 1893–1920. Longmans, Green, & Co, 201. 
  3. ↑ ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ ۳.۳ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamlūk Pashas, Tribal Shayks and Local Rule Between 1902 and 1831. Amsterdam: Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 90-247-2347-7.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  4. ↑ ۴.۰ ۴.۱ ۴.۲ Güngörürler, Selim (2016). Diplomacy and Political Relations Between the Ottoman Empire and Safavid Iran, 1639–1722. Washington D.C.: Georgetown University.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":7" defined multiple times with different content
  5. ↑ Fernea, Robert (1959). Irrigation and Social Organization Among the El Shabana; A Group of Tribal Cultivators in Southern Iraq. University of Chicago. 
  6. ↑ ۶.۰ ۶.۱ Husain, Faisal (2018). The Tigris–Euphrates Basin Under Early Modern Ottoman Rule, c. 1534–1830. Washington D.C.: Georgetown University.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":8" defined multiple times with different content
  7. ↑ Nawwar. Ta'rikh. 
  8. ↑ Husain, Faisal (2018). THE TIGRIS-EUPHRATES BASIN UNDER EARLY MODERN OTTOMAN RULE, c. 1534–1830. Washington D.C.: Georgetown University. 
  9. ↑ ۹.۰ ۹.۱ ۹.۲ Mann, James Saumarez (1921). An Administrator In The Making: JAMES SAUMAREZ MANN: 1893-1920. Longmans & Co.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":18" defined multiple times with different content
  10. ↑ Crone, Patricia (1980). Slaves on Horses: The evolution of the Islamic polity. Oxford University Press. 
  11. ↑ Hughes, Thomas Patrick (1885). Dictionary of Islam. W.H. Allen & Co. 
  12. ↑ Ryley, J. Horton (1899). Ralph Fitch, England's Pioneer To India And Burma: His Companions And Contemporaries, With His Remarkable Narrative Told In His Own Words, 53. 
  13. ↑ ۱۳.۰ ۱۳.۱ ۱۳.۲ Longrigg, Stephen (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content
  14. ↑ Haider, S (1942). Land Problems of Iraq. London School of Economics. 
  15. ↑ Teixeira, Pedro. The Travels of Pedro Teixeira; With His "Kings of Harmuz," And Extracts From His "Kings of Persia.". The Hakluyt Society, 53, 72. 
  16. ↑ ۱۶.۰ ۱۶.۱ Husain, Faisal (2014). In the Bellies of the Marshes: Water and Power in the Countryside of Ottoman Baghdad. pp. 645. 
  17. ↑ ۱۷.۰ ۱۷.۱ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press, 82. 
  18. ↑ Güngörürler, Selim (2016). Diplomacy and Political Relations Between the Ottoman Empire and Safavid Iran, 1639–1722. Georgetown University. 
  19. ↑ Türkmân, İskender. Zeyl-i Âlem-ârâ, 252. 
  20. ↑ ۲۰.۰ ۲۰.۱ Haider, S (1942). Land Problems of Iraq. London School of Economics, 76–78.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":11" defined multiple times with different content
  21. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press, 121. 
  22. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press, 122. 
  23. ↑ ۲۳.۰ ۲۳.۱ Husain, Faisal (2021). Rivers Of The Sultan: The Tigris And Euphrates In The Ottoman Empire. Oxford University Press, 130.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":4" defined multiple times with different content
  24. ↑ ۲۴.۰ ۲۴.۱ ۲۴.۲ ۲۴.۳ Nazmizade, Murtaza (1723). Gülşen-i Hulefa.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":9" defined multiple times with different content
  25. ↑ Al-Suwaydi. Hadiqat al-Zawra. 
  26. ↑ ۲۶.۰ ۲۶.۱ Efendi, Esad. Basra Çevresinde Arap Eşkiyasına Karşı Yapılan Askeri, fol. 78b–80a.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":5" defined multiple times with different content
  27. ↑ de Beauchamp, Pierre-Joseph. Voyage de Bagdad à Bassora le long de l'Euphrate. pp. 294. 
  28. ↑ Ainsworth, William Francis (1843). The Babylonian Marshes. 
  29. ↑ Fraser, James Baille (1840). Travels in Koordistan, Mesopotamia, &c: Including an Account of Parts of Those Countries Hitherto Unvisited by Europeans. With Sketches of the Character and Manners of the Koordish and Arab Tribes, 122. 
  30. ↑ ۳۰.۰ ۳۰.۱ ۳۰.۲ Husain, Faisal (2014). In the Bellies of the Marshes: Water and Power in the Countryside of Ottoman Baghdad. 
  31. ↑ ۳۱.۰ ۳۱.۱ Azzawi. Al-Iraq Bayna Ihtilalayn.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":10" defined multiple times with different content
  32. ↑ Longrigg, Stephen (1925). Four Centuries of Modern Iraq. 
  33. ↑ Efendi, Esad. Basra Çevresinde Arap Eşkiyasına Karşı Yapılan Askeri. 
  34. ↑ Otter, Jean (1748). Voyage en Turquie et en Perse. 
  35. ↑ Efendi, Esad. Basra Çevresinde Arap Eşkiyasına Karşı Yapılan Askeri, fol. 90a-b. 
  36. ↑ al-Tamimi, Muhammad (1831). Durar al-Mafakhir fi Akhbar al-ʿArab al-Awakhir. 
  37. ↑ Al-Suwaidi. Hadiqat al-Zawra. 
  38. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press. 
  39. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press. 
  40. ↑ ۴۰.۰ ۴۰.۱ Husain, Faisal (2014). In the Bellies of the Marshes: Water and Power in the Countryside of Ottoman Baghdad.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":19" defined multiple times with different content
  41. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq, 173. 
  42. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press. 
  43. ↑ ۴۳.۰ ۴۳.۱ Husain, Faisal. THE TIGRIS-EUPHRATES BASIN UNDER EARLY MODERN OTTOMAN RULE, c. 1534-1830, 285–286. 
  44. ↑ Fraser, James Baillie. Travels in Koordistan, Mesopotamia, 123. 
  45. ↑ al-Basri, Othman. Mataliʿ al-Suʿud bi-Tib Akhbar al-Wali Dawud, 198. 
  46. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press. 
  47. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley. Four Centuries of Modern Iraq, 216. 
  48. ↑ Nakash, Yitzhak. The Shi'is of Iraq, 28. 
  49. ↑ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamlūk Pashas, Tribal Shayks and Local Rule Between 1902 and 1831.. Martinus Nijhoff Publishers, 134. 
  50. ↑ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamlūk Pashas, Tribal Shayks and Local Rule Between 1902 and 1831.. Martinus Nijhoff Publishers, 160. 
  51. ↑ Al-Mayali, Rajwan. The city of Diwaniyah: a study of the origin of its name and the historical views about the beginning of its foundation.. 
  52. ↑ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamluk Pashas, Tribal Shaykhs and Local Rule Between 1802 and 1831. Martinus Nijhoff Publishers, 132. 
  53. ↑ Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Government, 66. 
  54. ↑ al-Umarī, Yāsīn (1968). Ghāyat al-Marām fī Tārīkh Mahāsin Baghdad Dār al-Salām. Dār al-Basrī, 193. 
  55. ↑ Kiyotaki, Keiko (2005). Ottoman State Finance: A Study Of Fiscal Deficits and Internal Debt in 1859–63. London School of Economics. 
  56. ↑ Kiyotaki, Keiko (1997). Ottoman Land Policies in the Province of Baghdad, 1831–1881. University of Wisconsin-Madison. 
  57. ↑ Pamuk, Şevket (2010). Ottoman de-industrialization, 1800–1913: assessing the magnitude, impact, and response. 
  58. ↑ Kiyotaki, Keiko (1997). OTTOMAN LAND POLICIES IN THE PROVINCE OF BAGHDAD, 1831-1881. University of Wisconsin-Madison. 
  59. ↑ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamlūk Pashas, Tribal Shayks and Local Rule Between 1902 and 1831. Martinus Nijhoff Publishers. 
  60. ↑ Castiglione, Frank (2016). Family of Empires: The Pisanis in the Ottoman and British Empires. University of Michigan. 
  61. ↑ ۶۱.۰ ۶۱.۱ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamluk Pashas, Tribal Shaykhs and Local Rule Between 1802 and 1831. Martinus Nijhoff Publishers, 132–133. 
  62. ↑ Husain, Faisal (2018). THE TIGRIS-EUPHRATES BASIN UNDER EARLY MODERN OTTOMAN RULE, c. 1534–1830. Washington D.C.: Georgetown University. 
  63. ↑ Husain, Faisal (2014). In the Bellies of the Marshes:Water and Power in the Countryside of Ottoman Baghdad. 
  64. ↑ Husain, Faisal (2018). THE TIGRIS-EUPHRATES BASIN UNDER EARLY MODERN OTTOMAN RULE, c. 1534–1830. Georgetown University. 
  65. ↑ Mann, James Saumarez (1921). An Administrator In The Making: JAMES SAUMAREZ MANN, 1893–1920. 
  66. ↑ Husain, Faisal (2018). THE TIGRIS-EUPHRATES BASIN UNDER EARLY MODERN OTTOMAN RULE, c. 1534–1830. Washington, D.C.: Georgetown University. 
  67. ↑ Loftus, William Kennett (1856). Notes of a Journey from Baghdad to Busrah, with Descriptions of Several Chaldean Remains. 
  68. ↑ ۶۸.۰ ۶۸.۱ Jones, Scott (2018). Occupation and Resistance in Southern Iraq: A Study of Great Britain's Civil Administration in the Middle Euphrates and the Great Rebellion, 1917–1920. Chicago, Illinois: DePaul University.  سائیٹ غلطی: Invalid <ref> tag; name ":15" defined multiple times with different content
  69. ↑ (1919) Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Administration, 72. 
  70. ↑ Longrigg, Stephen Helmsley (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford University Press, 309. 
  71. ↑ (1919) Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Administration, 55. 
  72. ↑ Bell, Gertrude (1920). Review of the Civil Administration of Mesopotamia. 
  73. ↑ ۷۳.۰ ۷۳.۱ Nakash, Yitzhak (2003). The Shi'is of Iraq. Princeton University Press, 38–39. 
  74. ↑ ۷۴.۰ ۷۴.۱ (1919) Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Administration, 109. 
  75. ↑ Mann, James Saumarez (1921). An Administrator In The Making: JAMES SAUMAREZ MANN, 1893–1920, 185. 
  76. ↑ al-Fayyad, Abdallah (1963). al-Thawrah al-Iraqiya al-Kubra. 
  77. ↑ Vinogradov, Amal (1972). The 1920 Revolt in Iraq Reconsidered: The Role of Tribes in National Politics. 
  78. ↑ Batatu, Hanna (1978). The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq: A Study of Iraq's Old Landed and Commercial Classes and of Its Communists, Ba'thists and Free Officers, 75. 
  79. ↑ (1918) Arab Tribes of the Baghdad Wilayet, 152. 
  80. ↑ (1919) Reports of administration for 1918 of divisions and districts of the occupied territories in Mesopotamia. 1. British Administration, 198. 
  81. ↑ Nieuwenhuis, Tom (1982). Politics and Society in Early Modern Iraq: Mamlūk Pashas, Tribal Shayks and Local Rule Between 1902 and 1831. 
  82. ↑ Arab Tribes of the Baghdad Wilayet. Arab Bureau. 
"https://pnb.wikipedia.org/w/index.php?title=امارت_خزاعل&oldid=688802" توں لیا