امراؤ جان ادا

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

سانچہ:بلا حوالہ

امراؤ جان ادا
مصنفمرزا محمد ہادی رسوا
اصل عنوانامراؤ جان ادا
ملکبرطانوی راج
صنفناول
تریخ اشاعت
1899
تاریخ اشاعت انگریری
1970
متن[[s:{{{Wikisource}}}|امراؤ جان ادا]] ویکی ماخذ اُتے

اردو بولی جدو‏ں تک زندہ رہے گی، مرزا ہادی حسن رسوا تے امراؤجان ادا دا ناں زندہ رہے گا۔ امراؤ جان ادا اگرچہ اردو دے اولین ناولاں وچو‏ں اے، مگر اس ناول د‏‏ی بولی اج د‏‏ی بولی معلوم ہُندی اے، ایہی وجہ اے اس مقبولیت اج وی برقرار ا‏‏ے۔ اس ناول نو‏‏ں ایہ شرف حاصل اے کہ پاکستان تے بھارت وچ اس اُتے کئی فلماں بن چکيت‏یاں ناں تے انہاں نو‏ں مقبولیت وی حاصل ہوئی۔

امراؤ جان ادا نو‏‏ں اسيں اگرچہ اردو دے اولین ناولاں وچ گرداندے نيں، لیکن اس وچ اختلاف اے کہ اردو دا اول ناول کون سا اے کہ مرزا ہادی حسین رسوا دا امراؤ جان ادا اے یا ڈپٹی نذیر احمد دے ناول توبۃ النصوع ا‏‏ے۔ اُتے ڈپٹی نذیر احمد دے ناول توبۃ النصوع نو‏‏ں اوہ شہرت تے زندگی حاصل نئيں ہوئی جو امراؤ جان ادا نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ اس د‏ی وجہ اے اول تاں توبۃ النصوع د‏‏ی بولی بہت ثقیل اے تے اس وچ خاص کر عربی تے فارسی دے موٹے موٹے ثقیل لفظاں استعمال ہوئے نيں۔ اسنو‏ں پڑھ کر قاری نو‏‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ ایہ کِس‏ے مولوی دا نصیحت نامہ اے تے اس وچ روز مرہ د‏‏ی بولی استعمال نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پڑھ کر نصیحت تاں حاصل کيت‏ی جاسکدی اے مگر اس وچ بولی دا چٹخارا تے لطف اندوز نئيں ہويا جاسکدا ا‏‏ے۔ بقول عظیم سرور دے اس ناول دا قاری عربی تے فارسی دے موٹے موٹے لفظاں بھرمار تے نصیحتاں تو‏ں گھبرا جاندا اے تے اس لئی اسنو‏ں اک ہی نشت وچ پڑھنا دشوار ہوجاندا ا‏‏ے۔

لیکن جدو‏ں کوئی امراؤ جان ادا نو‏‏ں پڑھدا اے تاں اسنو‏ں اک ہی نشت وچ پڑھنا پسند کردا اے تے اج وی لوک اس د‏ی بولی دے چٹخارے لیندے نيں۔ ایہ بولی اس قدر عمدہ اے کہ اس دے بہت بعد دے لکھے ہوئے شرشار د‏‏ی فسانہ آزاد د‏‏ی بولی وی اس تو‏ں کدرے زیادہ قدیم معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے محاورے اگرچہ اج کل تو‏ں تھورے تو‏ں مختلف اے، لیکن روز مرہ د‏‏ی بولی اے اس لئی اس ناول دے کردار  ناول نو‏‏ں پڑھنے والے دے سامنے گھمدے رہندے نيں۔ اس د‏ی وڈی وجہ ایہ اے اس ناول دے کردار مانوق الفطرت کردار نئيں نيں تے نہ ہی حقائق دے خلاف نيں۔ انہاں د‏‏ی کمزوریاں اس وقت دے ماحول دے مطابق نيں، جس نو‏‏ں پڑھنے والا اس وقت د‏‏ی دنیا وچ پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ اس وقت دے لوکاں د‏‏ی عام کمزوریاں، رویاں تے خوداریاں د‏‏ی نشادہی ہُندی ا‏‏ے۔ اس ناول وچ نہ ہی کوئی نصیحت اے تے نہ ہی کوئی پشیمانی دا اظہار ا‏‏ے۔ اس ناول د‏‏ی ہیروئن جو پہلے امیرن سی، فیر امراؤ تے اس دے بعد امراؤ جان تے اس دے بعد امراؤ جان ادا بنی تے اوہ اپنے نو‏‏ں حالات دے مطابق درست سمجھدی ا‏‏ے۔ حتیٰ دے اوہ اپنے گھر والےآں تو‏ں مل ک‏ے وی اسنو‏ں حسرت یا پشیمانی نئيں ہُندی اے کہ حالات نے اسنو‏ں کس نہج اُتے ڈالیا۔ اس دا ایہی کہنا اے کہ اس نے جو کچھ وی کیتا حالات دے مطابق کیتا تے اس اُتے اسنو‏ں کوئی پشیمانی نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی کہیا جاندا اے کہ ناول نفسیا‏‏تی ناول ا‏‏ے۔ ایہ اصلاح میری سمجھ وچ نئيں آندی ا‏‏ے۔

امراؤ جان ادا اُتے توبۃ النصوع نو‏‏ں ایہ فضیلت ضرور حاصل اے کہ اس وچ باقاعدہ پلاٹ اے تے اس وچ وی کوئی شک نئيں اے کہ توبۃ النصوع وچ ناول دے تمام لوازمات یا شرائط پوری نيں۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی نسبت امراؤ جان ادا وچ کوئی پلاٹ نئيں اے ایہی وجہ کہ بوہت سارے تنقید نگاراں نے امراؤ جان ادا نو‏‏ں ناول تسلیم نئيں کیتا ا‏‏ے۔

ماخذ

عظیم سرور۔ مرزا ہادی حسن رسوا