ایرن دی دوجی لڑائی

ایرن دی دوجی لڑائی
پہلی ہن جنگ دا حصہ
Sanjeli Eran Gwalior Sondani Choti Sadri Kura Kausambi Rīsthal ALCHON HUNS HEPHTHALITES NEZAK HUNS SASA- NIANS RAIS GUPTAS VAKATAKAS ZHANGZHUNG KINGDOM Northern Wei TOCHARIANS class=notpageimage| 500-530 عیسوی دے وچکار ہندوستان وچ الچون ہناں دے مقامی کنٹرول دی نشاندہی کرن آلے ایپیگرافک کتبے (لال نقطے) دے سپاٹ لبھو۔,گوانڈھی ریاستاں دے نال، تے الچون ہناں دی علاقائی حد (بھورا).
تریخ 510 CE تھاں/ٹکانہ ایرن (جدید دور ہندوستان) 24.0890°N 78.1650°E / 24.0890; 78.1650 نتیجہ گپتا سلطنت دی فتح علاقہ تبدیلیاں تورامنا وسطی ہندوستان تو‏ں کڈنے دے بعد گوالیار پِچھے ہٹ گئے۔
لڑاکے
گپتا سلطنت اولیکارا راجٹبر	الچون ہن
آگو
بھانو گپت پرکاشدھرمن گوپاراجا ⚔	تورامانا

ایرن دی دوجی لڑائی ، جہڑی 510 عیسوی دے آسے پاسے ہوئی، گپتا سلطنت دے شہنشاہ بھانوگپت اتے تورمان دی ہن فوج دے وچکار اک اہم لڑائی سی۔ ایہہ لڑائی، جس دا ذکر ایرن شلالیکھ وچّ ملدا ہے، بھانوگپت دے جرنیل، گوپاراجا دی موت دی قیمت تے لڑی گئی سی۔ مشرقی مالوا اُتے ہنا دے حملے نو‏‏ں روکنے یا انہاں نو‏ں خطے تو‏ں کڈنے د‏‏ی کوشش کرنے وچ ایہ اک کلیدی جنگ سی۔ ایہہ لڑائی ہنا فاتح لئی الٹے سلسلے چوں پہلی لڑائی سی۔ حملہ آوراں دے خلاف اپنی لڑائی وچ، بھانو گپت نوں منڈسور دے بادشاہ پرکاشدھرمن دی حمایت حاصل ہو سکدی اے۔

پچھوکڑ

دریائے بینا اُتے راہتگڑھ آبشار

ایرن دے آسے پاسے دے زرخیز میداناں، جنہاں نو ایریکانا یا "تازگی آلے کھیت" وی آکھیا جاندا اے، بیتوا تے بینا دریاواں دے سنگم تے، عظیم طاقتاں دے وچکار جنگ دا میدان بن گیا۔ اس تاریخی طور تے اہم علاقے چ اک مذہبی کمپلیکس سی جہڑا گپتا سلطنت دے سرپرست دیوتا وشنو نوں وقف کیتا گیا سی، جہڑا شہنشاہ بدھ گپت دے ویلے چ تعمیر کیتا گیا سی۔ دو مقامی جاگیرداراں، مہاراجہ ماترشنو تے اس دے چھوٹے بھائی دھنیاوشنو نے 13 میٹر لمے ' جناردنا دے کالم ' (وشنو / کرشن) دے سائے ہیٹھ اک جڑواں مندر تعمیر کیتا، جس نے اس علاقے دی مذہبی تے ثقافتی اہمیت نو نشان زد کیتا۔

بدھ گپت دا سونے دا سکہ

ایرن دی پہلی لڑائی گپتا سلطنت تے ہناں دے وچکار اک موڑ دی لڑائی سی ، جس دی اگوائی تورامنا نے کیتی ۔ ایرن دے کتبے دے ثبوت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ تورمان دے دور حکومت دے پہلے سال تک ، دھنیا وشنو ، جو اک مشہور مقامی عہدیدار سی ، نے گپتاں تو‏ں ہناں د‏‏ی طرف دھرم اختیار کرلیا۔ اک مندر دے کتبے وچ کندہ ایہ دھرم بدلی ہناں د‏‏ی طاقت وچ اضافے تے انہاں د‏‏ی علاقائی سیاسی قوتاں اُتے اثر انداز ہونے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں نشان زد کردی ا‏‏ے۔

جنگ

ایرن وچ گوپراجہ دا مرن توں بعد لکھیا ہویا شلالیکھ، جس دی تاریخ 510 عیسوی اے، اتھے خاص اہمیت رکھدی اے۔ اس وچ بادشاہ بھانوگپت نو‏‏ں "زمین اُتے سب تو‏ں بہادر انسان" قرار دتا گیا اے تے ایرن وچ اک عظیم جنگ د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے، جس وچ اس دا جرنیل گوپاراجا ماریا گیا سی۔ ایہہ لڑائی ہنا حملہ آوراں دے خلاف ہندی، جاں تاں اوہناں دی چڑھدے مالوا وچ پیش قدمی نوں روکن لئی جاں اوہناں نوں اس کھیتر توں پوری طرحاں کڈھن لئی۔ جے مقصد انہاں دی پیش قدمی نو روکنا سی، تے ایہ 510 عیسوی دے آسے پاسے چڑھدے مالوے تے تورامنا دی فتح رکھنا محفوظ اے; نئیں تے، جے مقصد کڈنا ہوندا، تے جنگ پہلے ای ہو جاندی۔ اگرچہ ہنا ولوں اس خطے تے قبضے دی نشاندہی اینی درست طریقے نال نئیں کیتی جا سکدی جنی اسی چاہنے آں، لیکن ایہ اندازہ لایا جا سکدا اے کہ ہندوستان وچ تورامنا دی دخول 500 عیسوی دے کجھ سال بعد ہوئی سی، تے ہنا ابتدائی طور تے گندھارا تک محدود سن۔ 510 عیسوی تک، مالوا تے تورامان دا قبضہ پکے طور تے منیا جا سکدا اے۔

گوپراجہ دا ایرن تھم کتبہ

گوپراجا دا ایرن تھمھ

ایرن بھانوگپت دا پتھر دے ستون کتبہ۔

کتبے دی رگڑ۔

• (لائنز 1-2) Ōm ! جدوں سالاں دی اک صدی، اکانوے ودھ کے، (مہینہ) شروان دے تاریک پکھو دے ستویں قمری دن (یا اعداد و شمار وچ) سال 100 (تے) 90 (تے) 1 (مہینہ) شروان تاریک پکھو؛ (چن دا) دن 7;-
• (آیت 1) (اتھے) اک حکمران سی، جہدا ناں . . . . راجہ شولاکھ نسب توں نکلیا; تے اوہدا پتر مادھو دے ناں نال بہادر سی۔
• (آیت 2) اس دا پتر نامور گوپاراجا سی، جو مردانگی لئی مشہور سی؛ سرابھا بادشاہ دی دھی دا پتر;1 جہڑا (اس دے) ٹبر دا زیور بن گیا۔
• (آیتاں 3-4) (ایتھے) شاندار بھانوگپت ، دھرتی تے اک ممتاز ہیرو، اک طاقتور حکمران، پرتھ دے برابر بہادر۔ تے اوہدے نال گوپراجہ ، بغیر کسے خوف دے (اوہدے) مگروں، میتراں نوں پچھے چھڈ کے تے اک بہت وڈی تے مشہور لڑائی لڑ کے ، جنت چلا گیا، دیوتاواں چوں سب توں چنگے اندر دے برابر بن گیا؛ تے (اس دی) عقیدت مند، منسلک، محبوب، تے خوبصورت بیوی، (اس دے نال) چمبڑی ہوئی، اگ دے ڈھیر (جنازے دے چتا) وچ داخل ہو گئی۔ (بھانوگپت ایرن شلالیکھ 510 عیسوی)

ہنس ٹی بیکر دے مطابق، کتبے چ جنگ دی کامیابی یا ناکامی دے بارے چ کوئی واضح بیان نئیں اے۔ بعد دے واقعات توں، ایہ اندازہ لایا جا سکدا اے کہ ایہ کتبہ ہنا فاتح دے لی مصیبتاں دے سلسلے دا آغاز اے۔ حملہ آور دے خلاف اپنی جدوجہد وچ، بھانوگپت نوں منڈسور دے بادشاہ پرکاشدھرمن دی حمایت حاصل ہو سکدی اے۔

زیر بحث تعلق زیادہ تر بھانوگپت (یا کسی ہور قریبی رشتہ دار) دی بھین دی وجہ توں اے، جہدا ویاہ راویکرتی نال ہویا سی، جو پرکاشدھرمن دے پیو، راج وردھن دے اماتیا سن۔ راوکیرتی دا پتر اتے بھانوگپت دا بھتیجا (جاں کوئی ہور رشتے دار) بھگوتدوسا، پرکاشدھرمن دا پردھان منتری سی اتے ہو سکدا اے کہ اسنے اپنے چاچے دے ماتحت فوجی مہماں وچ حصہ لیا ہووے۔ ایہ فرض کیتا جاندا اے کہ منڈاسور بادشاہاں دی ایہ نویں سلسلہ، جہنوں ' بعد دے آولیکارا ' آکھیا جاندا اے، اپنے سابقہ گپتا سرداراں نو چیلنج کرن لئی سی۔

بعد دا نتیجہ

مرد سر، شمالی ہندوستان، 5ویں – 6ویں صدی عیسوی

بھارتی مزاحمت

غیر ملکی خطرات تے عدم استحکا‏م دے خلاف مزاحمت چھیويں صدی دے دوسرے نصف وچ ودھ گئی ، جس دا مرکز اولیکارا دے اک گروہ اُتے سی جنہاں نے اس علاقے وچ آزادی دا دعوی کيتا۔ مالوا سال 572 (515 عیسوی) دے رشتھل شلالیکھ نے بادشاہ پرکاشدھرمن ولوں طاقتور نائیگاما وپاری پروار دی مدد نال دشاپورا وچ نظم و ضبط دی کامیاب بحالی دی دستاویزات پیش کیتیاں ہن۔ اس خاندان دے پرنسپل ارکان بعد دے آولیکارا دے راجستھانیا ( نائب بادشاہ ) سن تے انہاں نے اس خطے نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔

لچک دے اس دور د‏‏ی تصدیق نہ صرف کتبےآں تو‏ں ہُندی اے بلکہ دشپور دے نويں حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کردہ تعمیرا‏تی یادگاراں تو‏ں وی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ اس مذہبی تبدیلی نے احیاء تے زور دتا، کیونکہ چھیویں صدی دے اولیکارا حکمراناں نے شیو مت دی اک زبردست تے عسکریت پسند شکل دے حق وچ اصل ریاستی مذہب ویشنو مت نوں چھڈ دتا۔ شیو مت دا ایہ روپ، جہڑا پاشوپتا تحریک نال جڑیا ہویا سی، نرمدا تے ماہی دے وچکار دے علاقے توں سی تے گجرات تے راجستھان وچ قائم ہویا، جس دی حمایت مندراں تے مٹھاں دے اک آپس وچ جڑے ہوئے نظام نے کیتی۔

شیو مت دا عروج

مندرجہ ذیل مثال اس دور وچ اک معروف ثقافتی قوت دے طور اُتے شیو مت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں واضح کردی ا‏‏ے۔ اگرچہ پہلے ہی اک قائم شدہ عوامی عقیدہ سی ، لیکن شیو مت نو ں پاشوپتا مکتب نے دوبارہ زندہ کیتا ، جسنو ں سیاسی اشرافیہ نے اپنے تسلط دے نظریا تی نظام نو ں مستحکم کرنے دے لئی اپنایا سی۔ دوجے پاسے، ویشنو مت، سابقہ ریاستی مذہب، نے اس رہتل چ اپنی تھاں کھو دتی۔ شیو مت نے نویاں خصوصیات متعارف کروائیاں، جوں کہ لاکولیشا نامی براہمن دی شکل وچ شیو دا ظہور، جس نے عام لوکاں نو انسانی گورو (اچاریا) توں سکھیاں ہدایات دے ذریعے مافوق الفطرت طاقتاں ( سدھی ) تے الہی ہتھیاراں تک رسائی فراہم کیتی، جہناں دے بارے وچ آکھیا جاندا سی کہ اوہ رسمی عمل وچ خود رب دی شخصیت سن۔

اس تبدیلی نے اولیکارا حکمراناں نو‏‏ں فائدہ پہنچایا ، جس د‏‏ی تصدیق انہاں د‏‏ی عظیم تعمیرا‏تی کامیابیاں تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ایہناں چوں سب توں پہلا دشاپورا چ شیو شولاپانی اسٹیل اے، جہڑا شاید پرکاشور مندر چ بادشاہ پرکاشدھرمن دی سرپرستی چ بھگودوس ولوں کمیشن کیتا گیا سی، جہڑا کہ رشتھل شلالیکھ دے مطابق، " بھارتورش (انسان) دا زیور" سی۔ تقریباً 3 میٹر دی اونچائی، اس سٹیل نے اپنے ویشنو ہم منصب، ایرن دے وراہ مجسمے دا مقابلہ کیتا، جہڑا دھنیا وشنو نے تورمان دی فتح دے دوران تعمیر کیتا سی تے اسی طرح "کائنات دا ستون" دے طور تے مشہور سی۔

اولیکارا - ہن جھگڑے

پرکاشدھرمن، جس دے ذریعہ ہنا کمانڈر (ادھیپا) دا 'اوور لارڈ' (ادھیراجا) دا خطاب جنگ وچ کالعدم کر دتا گیا سی، (حالانکہ ایہ) بادشاہ تورمان دے ویلے تک زمین تے مضبوطی نال قائم ہو چکیا سی، جس دے پیراں دے سٹول بادشاہاں دے تاجاں وچ چمکدے ہوئے جواہرات نال چمک رہے سن (اوہناں دے منہ وچ اوہناں نے مندر کیتا سی)۔

— رستھل کتبہ

515 عیسوی وچ ہون آلے اقدامات، جویں کہ رشتھل کتبے توں گواہی دتی گئی اے، ہندوستانی تریخ وچ واقعات دا اک اہم موڑ سمجھیا جاندا اے۔ کتبے وچ پرکاشدھرمن دا فخر اے کیونکہ ہن جرنیل نوں دتا گیا "اوور لارڈ" (ادھیراجا) دا خطاب منسوخ کر دتا گیا سی، اک اجیہا خطاب جو تورمان دے دور حکومت وچ چنگی طرحاں قائم کیتا گیا سی، اک بادشاہ جس دے اختیار نے پہلے دوجے بادشاہاں نوں اپنے سامنے سجدہ کیتا سی۔

ایہہ وی ویکھو

• ایرن دی پہلی لڑائی
• ماترشنو
• مہیراکولا
• سوندانی دی لڑائی
• بھانو گپت
• اولیکارا-ہن جنگ

کتابیات

• Agrawal, Ashvini (1989). Rise and Fall of the Imperial Guptas. Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0592-7. 
• Bakker, Hans (2015). The World of the Skandapurāṇa. BRILL. ISBN 978-90-04-27714-4. 
• Bakker, Hans T. (2020). The Alkhan: A Hunnic People in South Asia. Barkhuis. ISBN 978-94-93194-00-7. 
• Goyal, S. R. (1967). A History of the Imperial Guptas. Allahabad: Central Book Depot. OCLC 500357561. 
• (1978) A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-22-674221-2.  Archived 2025-02-07 at the وے بیک مشین

 

ہور پڑھو

• Kim, Hyun Jin (2015-11-19). The Huns. London: Routledge. ISBN 978-1-317-34091-1. 

باہرلے جوڑ

• ہن خطرے دے سامنے گپتا سلطنت. دیر نال رومن سلطنت دے متوازی؟ ڈی گروٹر چ