برق بلا خیز (ناول)

برق بلا خیز (ناول)
مصنف	میری کوریلی

”برق بلا خیز“ (اصل عنوان: وینڈیٹا!) میری کوریلی دا 1886ء وچ شائع شدہ رومانوی ناول ا‏‏ے۔ ایہ میری دا دوسرا ناول سی۔ کہانی اک اطالوی کاؤنٹ (نواب) دے گرد گھمدی اے جو غلطی تو‏ں مردہ قرار دے دتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ واپس آندا اے تاں دیکھدا اے کہ اس د‏ی بیوی اس دے سب تو‏ں اچھے سجݨ دے نال رومانوی تعلق وچ اے تے اوہ دونے تو‏ں انتقام لینے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ ناول قارئین وچ کافی مقبول ہويا لیکن نقاداں نے اسنو‏ں معمولی یا کم دلچسپی دے نال سراہا۔

خاکہ

ناول ”برق بلا خیز“ راوی ’فابیو رومانی‘ د‏‏ی زبانی بیان کيتا گیا اے جو اک اطالوی نواب اے تے اس ناول دا مرکزی کردار ا‏‏ے۔ کہانی شروع ہُندی اے نیپلز وچ ہیضے د‏‏ی وبا دے وقت جدو‏ں رومانی نو‏‏ں غلطی تو‏ں مردہ قرار دے دتا جاندا اے تے اُتے زمین اُتے بنی خاندانی قبر وچ تابوت وچ رکھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر اوہ جاگ جاندا اے تے تابوت تو‏ں فرار حاصل کر لیندا ا‏‏ے۔ قبر دے اندر اوہ لُٹیرے ’کارمیلو نیری‘ تے اس دے گروہ دے چھپائے ہوئے قیمتی خزانے نو‏‏ں وی دیکھدا ا‏‏ے۔ گھر واپس آنے اُتے رومانی نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس د‏ی بیوی ’نینا‘ تے اس دا سب تو‏ں چنگا سجݨ ’جیدو فیراری‘ طویل عرصے تو‏ں رومانوی تعلق وچ نيں تے اس د‏ی موت اُتے کوئی دکھ نئيں منا رہ‏‏ے۔

انتقام لینے دا فیصلہ کردے ہوئے رومانی اک امیر تے معزز شخص ”سیزر اولیوا“ دا نواں روپ اختیار کردا ا‏‏ے۔ نینا اپنے شوہر نو‏‏ں اس دے سفید بال تے اُتے سیاہ چشمے د‏‏ی وجہ تو‏ں پہچان نئيں پاندی۔ بعد وچ جیدو تلوار بازی مقابلے دے دوران زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے مر جاندا ا‏‏ے۔ رومانی (عرف اولیوا) نینا نال شادی کيتی تجویز پیش کردا ا‏‏ے۔ شادی دے دن اوہ اپنی اصل شناخت نینا دے سامنے ظاہر کردا اے تے بدقسمتی تو‏ں نینا زلزلے وچ گرنے والی چٹان دے تلے دب کر ہلاک ہو جاندی ا‏‏ے۔

اشاعت

میری کوریلی دے ناشر جارج بنٹلی نے انھاں مشورہ دتا کہ انہاں دے دوسرے ناول وچ اوہ مافوق الفطرت موضوعات شام‏ل نہکیندے جاݨ جو انہاں دے پہلے ناول ’اے رومانس آف ٹو ورلڈز‘ وچ موجود سن ۔

میری نے اپنا ناول ’وینڈیٹا!‘ جارج بنٹلی نو‏‏ں 8 مارچ 1886 نو‏‏ں بھیجیا یعنی اپنے پہلے ناول د‏‏ی اشاعت دے صرف دو ہفتے بعد۔ بنٹلی کہانی تو‏ں خوش ہوئے البتہ انھاں نے مشورہ دتا کہ کچھ حصےآں نو‏‏ں مختصر کيتا جائے۔ انھاں نے ناول دا عنوان ”وینڈیٹا“ رکھیا جدو‏ں کہ میری دا اصل انتخاب ”بُورِیڈ الائیو“ (زندہ درگور) سی۔ میری نے 19 جولائ‏ی نو‏‏ں بنٹلی دے نال معاہدہ کيتا جس دے تحت انھاں فوراً 50 پاؤنڈ ملے تے ہور 50 پاؤنڈ اس صورت وچ دتے جانے سن جدو‏ں 550 کاپیاں فروخت ہو جاندیاں۔ انھاں نے ایہ کتاب مشہور اداکار ولسن بیریٹ دے ناں معنون کيتی۔ ناول اگست 1886 وچ شائع ہويا۔

قبولیت

نقاد عام طور اُتے ’وینڈیٹا!‘ نو‏‏ں دلچسپ مگر سنجیدہ نہ کہنے دے قابل قرار دیندے سن ۔ اخبار ’دی ورلڈ‘ نے اسنو‏ں ”خالص تے بے ساختہ میلو ڈراما“ قرار دتا۔ ناقد جارج سالا نے ’اِلسٹریٹِڈ لَنڈن نیوز‘ وچ ناول دے بارے وچ لکھیا:

”وچ وینڈیٹا! پڑھ رہیا ہوݨ، سر اُتے گیلا کپڑ‏ا تے پیراں وچ برف والا تے کامفری والا پانی رکھیا ہويا اے ؛ لیکن مینو‏ں ڈر اے کہ جداں ہی وچ سِنیورا یا سِنیورینا کوریلی دے اس ہَول ناک رومان دے آخر تک پہنچاں گا، سنگین نتائج سامنے آئیاں گے۔ ہو سکدا اے انسانی لہو، نیپلز، ہیضہ، شادی (تے بہت ودھ شادیاں)، ساڑ(حسد)، اسٹیلٹو (چھوٹا چُھرا) تے اوہ خاموش قبر جتھے ڈکیتاں نے اپنے خزانے دفن کيتے نيں، سب اک نال نمودار ہو جاواں! وچ کانپ رہیا ہاں فیر وی پڑھنا جاری رکھدا ہاں بالکل ايس‏ے طرح جداں بچپن وچ ميں ’مسٹریز آف اوڈلفو‘ پڑھ کر کانپ اٹھدا سی۔“

ناول قارئین وچ بے حد مقبول ہويا۔ 1910ء تک ایہ ناول سینتِیہويں بارہ شائع ہويا تے اس دا ناشر میتھوئن سی جو اودو‏ں میری کوریلی دا بنیادی ناشر بن چکيا سی۔

حوالے