بیان تلبیس الجہمیہ

بیان تلبیس الجہمیہ
مصنف	ابن تیمیہ
اصل زبان	عربی
موضوع	عقیدہ

بیان تلبيس الجهمية في تأسيس بدعهم الكلامية یا نقض التأسيس، شیخ الإسلام ابن تیمیہ د‏‏ی اک مفصل علمی کتاب اے، جس وچ انھاں نے فخر الدین الرازی د‏‏ی کتاب تأسيس التقديس دا رد کيتا اے تے علمِ کلام د‏‏ی بدعتاں د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں منہدم کردے ہوئے بہت ساریاں مسائل د‏‏ی دقیق علمی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے شاگردِ رشید، ابن قیم الجوزیہ، نے اس کتاب د‏‏ی مدح اپنی نونیہ وچ انہاں لفظاں وچ کی: "وكذلك التأسيس أصبح نقضهُ أعجوبة للعالم الرباني" ”تأسيس (التقديس) دا رد ایسا ہو گیا اے کہ اوہ ربانی علما دے لئی اک عجوبہ بن چکيا اے “

کتاب دا موضوع

یہ کتاب بنیادی طور اُتے فخر الدین الرازی دے اس دعویٰ دا رد اے جو انھاں نے "تأسيس التقديس" وچ بعض صفاتِ الٰہی، جداں استواء (اللہ دا عرش اُتے بلند ہونا) د‏‏ی تأویل کردے ہوئے پیش کيتا سی۔ ابن تیمیہ اس ضمن وچ فرماندے نيں:

• "من شبّه الله بخلقه فقد كفر، ومن جحد ما وصف الله به نفسه فقد كفر، فليس ما وصف الله به نفسه تشبيهًا"

”جس نے اللہ نو‏‏ں اس د‏ی مخلوق تو‏ں مشابہ قرار دتا، اس نے کفر کيتا تے جس نے اوہ صفات جو اللہ نے خود اپنے لئی بیان کيتی نيں انہاں دا انکار کیتا، اوہ وی کفر دا مرتکب ہويا؛ کیونجے اللہ نے جو اپنے لئی صفات بیان کيتی نيں، اوہ تشبیہ نئيں نيں“ تے اک ہور مقام پر:

• "المعطّل يعبد عدمًا، والمشبّه يعبد صنمًا"

”معطِّل (صفات دا انکار کرنے والا) عدم د‏‏ی عبادت کردا اے تے مشبِّه (تشبیہ دینے والا) بت د‏‏ی پوجا کردا اے “

اصحابِ بدعت دے نال نرم برتاؤ دا اصول

ابن تیمیہ بعض ایداں دے اہلِ کلام نو‏‏ں کافر نئيں کہندے جو لاعلمی د‏‏ی نیہہ اُتے انکار کردے نيں: > "لو وافقتكم لكنت كافرًا – مريدًا لعلمي بأن هذا كفر مبين – وأنتم لا تكفرون لأنكم من أهل الجهل بحقائق الدين" ”جے ميں تواڈے قول تو‏ں متفق ہو جاواں تاں کافر ہو جاواں گا — کیونجے مینو‏ں علم اے کہ ایہ کھلا کفر اے — لیکن تسيں (کافر نئيں) کیونجے تسيں دین د‏‏ی حقیقت تو‏ں جاہل ہو“

کتاب دا مقصد

ابن تیمیہ خود بیان کردے نيں کہ: > "ها نحن نذكر ما ذكره أبو عبد الله الرازي في كتابه الذي سماه تأسيس التقديس، وضمنه الرد على مثبتي الصفات..." ”اساں ہن ذکر کردے نيں اوہ سب کچھ جو امام الرازی نے اپنی کتاب ‘تأسيس التقديس’ وچ بیان کیتا، جس وچ انھاں نے صفاتِ الٰہی نو‏‏ں مننے والےآں تے اللہ دے عرش اُتے ہوݨ تے احادیث و آیات وچ آئی ہوئی خبری صفات دے قائلین دا رد کیا“ ائمۂ سلف تو‏ں منقول مناظرے:

ابن تیمیہ نے امام عبد العزیز الكنانی جداں اہلِ علم تو‏ں منقول مناظرےآں نو‏‏ں وی پیش کیتا، جنھاں نے جہمیہ دے نال اللہ دے علو (بلندی) دے اثبات وچ مناظرے کيتے تے انہاں دا اک (اب مفقود) کتاب "الرد على الزنادقة الجهمية" وچ انہاں مناظرےآں نو‏‏ں محفوظ کيتا گیا سی۔

بے شک اللہ اُتے "کِداں" (کیف) دا اطلاق نئيں ہُندا تے اس نے سانو‏ں خبر دتی کہ اوہ عرش اُتے مستوی ہويا، لیکن اس نے ایہ نئيں دسیا کہ کِداں مستوی ہويا۔ پس مؤمنین اُتے واجب اے کہ اوہ اپنے رب د‏‏ی اس خبر د‏‏ی تصدیق کرن کہ اوہ عرش اُتے مستوی اے تے انہاں اُتے حرام اے کہ اوہ ایہ بیان کرن کہ اوہ کِداں مستوی ہويا، کیونجے اس نے ایہ نئيں دسیا کہ اوہ کِداں مستوی ہويا۔ تے دنیا وچ اکھاں نے اسنو‏ں نئيں دیکھیا کہ اوہ اسنو‏ں اپنی دیکھی ہوئی چیزاں د‏‏ی مانند بیان کرن۔ تے انہاں اُتے حرام اے کہ اوہ ایسی گل کدرے جس دا انہاں نو‏‏ں علم نئيں۔ پس اس دے استواء د‏‏ی خبر اُتے ایمان لاؤ تے اس دے استواء د‏‏ی کیفیت دا علم اللہ دے سپرد کر دو۔

عبد العزيز الكناني، الرد على الزنادقة والجهمية

باہرلے جوڑ

تحميل الكتاب

حوالے