بیسارابیئن سوال
| بیسارابیئن سوال | |
|---|---|
 نقشہ | |
| انتظامی تقسیم | |
| ملک |  رومانیا |
| قسم دیس | تنازع |
ترمیم  | |
بیسارابین سوال ، بیسارابین مسئلہ یا بیسارابین مسئلہ ( Romanian یا chestiunea basarabeană ; Russian یا бессарабская проблема ; Ukrainian یا Бессарабська проблема ) بیسارابیا دے جغرافیائی خطے دی ملکیت دے تنازعے دا ناں اے جہڑا بخارسٹ دے معاہدے دے ذریعے 1812 وچ روسی سلطنت دے ذریعہ رومانیائی راجواڑے مالڈویا توں اس خطے دے الحاق دے نال شروع ہویا سی تے جو 1917 وچ رومانیہ دے نال بیسارابیا دی آزادی تے اتحاد ، سوویت یونین دے خطے دے قبضے دے نال جاری رہیا 1940 ، تے سوویت یونین دی تحلیل جس دی وجہ توں دو نويں ریاستاں دا ابھرنا ہويا جنہاں وچوں ہر اک نے بیسارابیہ دے کچھ حصےآں نوں کنٹرول کيتا: مالدووا تے یوکرین ۔
پچھوکڑ
[سودھو]1812ء چ روسی سلطنت نے بخارسٹ دے معاہدے دے ذریعے رومانیائی راجواڑے مالڈویا چوں بیسارابیا نوں الحاق کر لیا ۔ رومانیائی قوم پرستی وچ، اس واقعے نو ناقابل قبول سمجھیا جاندا سی۔ اس ویلے مالدوویہ عثمانیہ دا غلام سی ۔ اس دی وجہ توں، رومانیائی لوک گریٹر رومانیہ دے غیر ریڈینٹسٹ منصوبے تے بیسارابیا نو شامل کرن گے، اک اجہی ریاست جہڑی اپنڑے علاقے دے تحت تمام نسلی طور تے رومانیائی آبادیاں نو شامل کرے گی۔
پہلی جنگ عظیم ، بین جنگی دور تے دوسری جنگ عظیم
[سودھو]1917 چ بیسارابیا نے آزادی دا اعلان کیتا تے رومانیہ نال رل گیا ۔ تاہم، 1940 چ، سوویت یونین نے بیسارابیا تے شمالی بوکووینا تے وی قبضہ کر لیا ۔ رومانیہ نے 1941 وچ علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کر ليا لیکن سوویت یونین نے 1944 وچ دوبارہ ایسا ہی کیتا۔ سوویت حکومت دے تحت ، بیسارابیا نوں یوکرینیائی ایس ایس آر تے نويں مولڈویائی ایس ایس آر دے وچکار تقسیم کردتا گیا۔
کمیونسٹ دور
[سودھو]1947 دے پیرس امن معاہدے وچ ، سوویت یونین تے رومانیہ نے اک دوسرے دی سرحداں دی تصدیق دی ، جس وچ بیسارابیا ، شمالی بوکووینا تے ہرتسا دے علاقے نو ں متعلقہ سوویت جمہوریہ دے علاقے دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔
ابتدائی سرد جنگ دے دوران رومانیہ وچ بیسارابیا دا مسئلہ وڈی حد تک غیر فعال رہیا ۔ 1950 دی دہائی چ، تریخ تے بیسارابیا دی تحقیق رومانیہ چ اک ممنوعہ موضوع سی، کیونجے رومانیائی ورکرز پارٹی نے رومانیائیاں تے روسیاں دے وچکار روابط تے زور دین دی کوشش کیتی، الحاق نوں صرف سوویت یونین دی بین الاقوامی صلاحیت دا ثبوت سمجھیا جاندا سی۔
1960 دی دہائی توں شروع ہوکے گھیورگی گھیورگیو-ڈیج تے نکولائی سیوسکو نے سوویت یونین توں دوری رکھنے دی پالیسی دا عمل کيتا ، لیکن بیسارابیا دے بارے وچ بحث صرف اسکالرشپ دے شعبےآں جداں تاریخ نگاری تے لسانیات وچ بحث کيتی گئی سی ، سیاسی سطح اُتے نئيں۔
جداں ہی رومانیہ - سوویت یونین دے تعلقات 1960 دی دہائی دے وسط وچ سب توں کم سطح اُتے پہنچ گئے ، سوویت اسکالراں نے "سوویت مادر وطن دے نال بیسارابیا دے اتحاد دی جدوجہد" (آرٹیوم لازاریف) تے "مالدووا بولی دی ترقی" (نیکولائی کورلانو) اُتے تاریخی مقالے شائع کیتے۔ دوجے پاسے، رومانیائی اکیڈمی نے کارل مارکس دے کجھ نوٹ شائع کیتے جہڑے 1812 دے بیسارابیا دے الحاق دی "ناانصافی" دے بارے چ گل کردے نیں تے 1965 دی تقریر چ سیوسکو نے فریڈرک اینگلز دے اک خط دا حوالہ دتا جس چ اس نے روسی الحاق تے تنقید کیتی، جد کہ اک ہور تقریر چ 1966 چ، اس نے جنگ توں پہلاں دی II رومانیائی کمیونسٹ پارٹی دے بیسارابیا تے بوکووینا دے سوویت الحاق دے لئی مطالبات۔
اس مسئلے نوں جدوں وی سوویتاں دے نال تعلقات کم ہو رہے سن تاں سامنے لیایا جاندا سی ، لیکن کدی وی اپنے آپ وچ اعلیٰ سطحی مذاکرات دا سنجیدہ موضوع نئيں بنیا۔ نومبر 1989 دے آخر وچ، جدوں سوویت حمایت وچ کمی آئی، سیوسکو نے رومانیہ دی کمیونسٹ پارٹی دی 14ویں کانگریس دے دوران اک واری فیر بیسارابیئن سوال چُکیا، جتھے اس نے سوویت حملے دی مذمت کیتی تے جرمنی دے نال دوجی جنگ عظیم دے دوران کیتے گئے سارے معاہدیاں دی مذمت تے منسوخی دا مطالبہ کیتا ( ریببے-مضمر پیپلوٹ )، لیکن یورپی ریاستاں دی سرحداں چ کسی وی ترمیم دے بغیر۔
حالیہ تریخ
[سودھو]رومانیہ دے انقلاب دے بعد ، رومانیہ دے نويں صدر آئن الیسکو ، تے سوویت صدر میخائل گورباچوف نے 5 اپریل 1991 نوں اک سیاسی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس نے دوسری چیزاں دے نال سوویت - رومانیائی سرحد نوں وی تسلیم کيتا۔ اُتے ، رومانیہ نے اس دی توثیق کرنے توں انکار کردتا۔ رومانیہ تے روس نے بالآخر 2003ء چ اک معاہدے تے دستخط کیتے تے اس دی توثیق کیتی ، مالدووا تے یوکرین دی آزادی دے بعد ۔
اکیسویں صدی چ مالدووا تے رومانیہ نوں اکٹھا کرن دی اک تحریک نے مقبولیت حاصل کیتی اے۔ کجھ رومانیائی قوم پرست گروہ بیساربیا تے بوکووینا دے یوکرینی حصےآں دا دعویٰ کردے نیں حالانکہ 2000 دی دہائی دے اوائل چ دوناں ملکاں دے وچکار سرحد نوں اک معاہدے چ پکا کیتا گیا سی۔
حوالے
[سودھو]حوالے
[سودھو]کتابیات
[سودھو]- چارلس کنگ، مالدووا: رومانیہ، روس، تے ثقافت دی سیاست ، ہوور انسٹی ٹیوشن پریس ، 2000
- ڈینس ڈیلیٹنٹ ، سیوسکو اینڈ دی سیکیورٹیٹ: رومانیہ وچ جبر تے اختلاف، 1965–1989 ، ایم ای شارپ ، 1995، .