تاریخ داخاتمہ تے آخری انسان(کتاب)
 | |
| لکھاری | فرانسس فوکویاما |
|---|---|
| بولی | انگریزی |
تریخ اشاعت | 1992 |
| قسم ذرائع ابلاغ | |
| صفے | 418 |
| آئی ایس بی این | 978-0-02-910975-5 |
| اگلی | ٹرسٹ |
"تاریخ داخاتمہ تے آخری انسان (انگریزی: The End of History and the Last Man شاہمکھی :دی اینڈ آف ہسٹری اینڈ دی لاسٹ مین" اک مشہور کتاب اے جو امریکی مفکر فرانسس فوکویاما نے 1992ء وچ لکھی۔ ایہہ کتاب عالمی سیاست تے فلسفہ دے میدان وچ بڑی اہمیت رکھدی اے۔ اس وچ فوکویاما نے دلیل دتی کہ انسانی تاریخ دی نظریاتی ترقی اپنے آخری مرحلے تک پہنچ چکی اے۔
پس منظر
ایہہ کتاب اصل وچ فرانسس فوکویاما دے 1989ء دے مضمون "The End of History?" تے مبنی اے، جو The National Interest وچ شائع ہویا سی۔ ایہہ نظریہ سرد جنگ دے خاتمے دے تناظر وچ سامنے آیا، جدوں سوشلسٹ نظاماں دی شکست تے لبرل جمہوریت دی فتح نظر آئی۔
بنیادی نظریہ
فوکویاما دے مطابق، لبرل جمہوریت انسانی حکومت دی آخری تے بہترین شکل اے۔ اوہناں دا کہنا اے کہ:
- نظریاتی مقابلہ تقریباً ختم ہو چکیا اے
- لبرل جمہوریت تے آزاد منڈی نظام غالب آ چکے نیں
- ہون مزید کوئی بڑا نظریاتی نظام سامنے نہیں آئے گا
ایہہ تصور جرمن فلسفی جارج ولہلم فریڈرک ہیگل دے خیالات توں متاثر اے، جنہاں نے تاریخ نوں انسانی شعور دی ترقی دے طور تے بیان کیتا۔
لاسٹ مین دا تصور
کتاب وچ "لاسٹ مین" دا تصور وی پیش کیتا گیا اے، جو فریڈرک نطشے دے خیالات توں لیا گیا اے۔ فوکویاما دے مطابق، "لاسٹ مین" اوہ انسان اے جو:
- صرف آرام تے مادی فائدے دی تلاش وچ رہندا اے
- اعلیٰ مقاصد یا قربانی توں دور ہوندا اے
- جدت یا بہادری دی بجائے تحفظ پسند سوچ رکھدا اے
اہم دلائل
- لبرل جمہوریت انسانی خواہشات نوں بہتر طریقے نال پورا کردی اے
- معاشی ترقی تے ٹیکنالوجی اس نظام نوں مضبوط کردے نیں
- عالمی سطح تے اس نظام دی قبولیت ودھ رہی اے
تنقید
اس نظریے تے کافی تنقید وی ہوئی:
- کچھ ماہرین کہندے نیں کہ تاریخ ختم نہیں ہوئی بلکہ نئی شکل وچ جاری اے
- مذہبی انتہا پسندی، قوم پرستی تے علاقائی تنازعات اس نظریے نوں چیلنج کردے نیں
- نائن الیون حملے تے بعد دیاں جنگاں نے وی اس نظریے تے سوال اٹھائے
اہمیت
ایہہ کتاب جدید عالمی سیاست نوں سمجھڻ لئی اک اہم حوالہ اے۔ ایہہ لبرل جمہوریت دی طاقت تے حدود دونوں نوں اجاگر کردی اے۔
نتیجہ
"دی اینڈ آف ہسٹری اینڈ دی لاسٹ مین" اک اہم فلسفیانہ تے سیاسی کتاب اے جو تاریخ، سیاست تے انسانی معاشرے دے مستقبل بارے گہری بحث پیش کردی اے۔ اگرچہ اس دے نظریات مکمل طور تے متفقہ نہیں، پر ایہہ آج وی علمی دنیا وچ بحث دا مرکز اے۔