تمباکو دا احتجاج
| ||||
|---|---|---|---|---|
| انتظامی تقسیم | ||||
| میعاد عہدہ شروع | ۱۸۹۱ | |||
| میعاد عہدہ ختم | ۱۸۹۱ | |||
ترمیم  | ||||
فارسی تمباکو دا احتجاج (فارسی: نهضت تمباکو) اک بارہ امامی شیعہ مسلم بغاوت سی جو قاجار ایران وچ 1890 دے تمباکو رعایت دے خلاف سی جو شہنشاہ ناصر الدین شاہ قاجار نے برطانوی سلطنت نوں دتی سی جس نے تمباکو دی کاشت، فروخت تے برآمد اُتے انگریز میجر جی ایف ٹالبوٹ نوں کنٹرول دتا سی۔ ایہ احتجاج تاجراں دی طرف توں تہران، شیراز، مشہد تے اصفہان ورگے وڈے شہراں وچ علما دے نال یکجہتی وچ کيتا گیا سی۔ ایہ احتجاج دسمبر 1891 وچ اک وڈے پیمانے اُتے منے جانے والے فتوے دے نال عروج اُتے پہنچیا جو آیت اللہ العظمیٰ میرزا شیرازی نے تمباکو دے استعمال دے خلاف جاری کيتا سی.
پس منظر
[سودھو]انیہويں صدی دے آغاز وچ ، قاجار ایران نوں ودھدی ہوئی غیر ملکی موجودگی دی وجہ توں اک نازک صورت حال دا سامنا کرنا پيا۔ 1813 تے 1828 وچ روسی سلطنت دے خلاف جنگاں وچ شکست دے بعد تے 1857 وچ برطانوی سلطنت دے خلاف شکست دے بعد، قاجار حکومت نوں غیر ملکی طاقتاں نوں بے شمار رعایتاں دینے اُتے مجبور کيتا گیا تے ایرانی بازار (تاجر) انتہائی کمزور حالت وچ رہ گئے کیونجے اوہ یورپ دے تاجراں دے حاصل کردہ بے شمار اقتصادی فائدے دا مقابلہ نئيں کر سکدے سن ۔ اودوں ایران وچ رہنے والے غیر ملکیوں دے بیانات دے مطابق، قاجار خاندان عوام وچ انتہائی غیر مقبول سی تے اسنوں اپنے رعایا دی فلاح و بہبود دی فکر نہ ہوݨ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ بعد دے برطانوی عینی شاہدین دے بیانات توں پتہ چلدا اے کہ وسیع پیمانے اُتے عدم اطمینان دے باوجود خاندان نوں جلدی کیوں نئيں ہٹایا گیا، اس دی وجہ برطانوی تے روسی مداخلت سی جس نے بنیادی طور اُتے شہنشاہ نوں سہارا دتا سی۔
1872 وچ ، شہنشاہ ناصر الدین نے برطانوی شہری پال روئٹر دے نال اک رعایت اُتے گل بات کیتی، جس دے تحت انھاں سڑکاں، ٹیلی گراف، ملاں، کارخانےآں، وسائل دے استخراج تے ہور عوامی کماں اُتے کنٹرول دتا گیا، جس دے بدلے وچ پنج سال دے لئی اک مقررہ رقم تے 20 سال دے لئی تمام خالص آمدنی دا 60% دتا گیا۔ روئٹر رعایت نوں نہ صرف مقامی احتجاج دی صورت وچ گھریلو غصے دا سامنا کرنا پيا، بلکہ روسی حکومت دی طرف توں وی مخالفت ہوئی۔ شدید دباؤ دے تحت، ناصر الدین شاہ نے بالآخر اپنے بگڑدے ہوئے مالی حالات دے باوجود اس معاہدے نوں منسوخ کر دتا۔ بھانويں ایہ رعایت تقریباً اک سال تک جاری رہی، لیکن اس ناکامی نے 1890 وچ تمباکو رعایت دے خلاف بغاوتاں دی نیہہ رکھی کیونجے اس نے ظاہر کيتا کہ کسی وی غیر ملکی طاقت دی طرف توں ایرانی خود مختاری اُتے حملہ کرنے دی کوئی وی کوشش مقامی آبادی دے نال نال حریف یورپی طاقتاں نوں وی ناراض کر دے گی.