Jump to content

جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
 جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ
آغاز ۱۰ نومبر ۱۹۸۹  ویکی ڈیٹا اُتے (P580) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مقام جنوبی اوسیتیا   ویکی ڈیٹا اُتے (P276) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
نقصانات
توں وکھ جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ (1918–1920)   ویکی ڈیٹا اُتے (P1889) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
آغاز ۱۰ نومبر ۱۹۸۹  ویکی ڈیٹا اُتے (P580) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
 
نقشہ
انتظامی تقسیم
توں وکھ جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ (1918–1920)   ویکی ڈیٹا اُتے (P1889) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
حصہ جنگ   ویکی ڈیٹا اُتے (P31) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
دے حصے جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ (1918–1920) ،  روسی-جارجیائی جنگ   ویکی ڈیٹا اُتے (P527) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وقوع تھاں جنوبی اوسیتیا   ویکی ڈیٹا اُتے (P276) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ترمیم سانچہ دستاویز دیکھو

جارجیا - اوسیتیا تنازعہ جارجیا دے سابقہ خود مختار علاقے جنوبی اوسیتیا اُتے اک نسلی سیاسی تنازعہ اے ، جو 1989 وچ تیار ہويا تے اک جنگ وچ تبدیل ہويا۔ اک اعلان شدہ جنگ بندی تے متعدد امن کوششاں دے باوجود، تنازعہ حل نئیں ہویا۔ اگست 2008 وچ، جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دے علیحدگی پسنداں دے وچکار فوجی کشیدگی تے جھڑپاں نے روس-جارجین جنگ وچ تبدیل کر دتا۔ اودوں توں، جنوبی اوسیتیا ڈی فیکٹو روسی کنٹرول چ اے۔

تنازعہ دی ابتدا

[سودھو]

پچھوکڑ

[سودھو]

اصطلاح "جنوبی اوسیتیا" پہلی وار 19ویں صدی دے دوران سامنے آئی ۔ قدیم زمانے دے دوران، جنوبی اوسیتیا دا علاقہ جارجیا دی بادشاہی آئبیریا دے اندر شیدا کارتلی دے اک علاقے دا حصہ سی۔ قرون وسطی چ، 1008 تک جارجیا دی بادشاہت چ متحد ہون توں پہلاں مختلف جارجین راجواڑیاں تے بادشاہتاں دے وچکار ایہ علاقہ تنازعہ سی۔ اس دور دے دوران، ایہ علاقہ ڈچی آف کارٹلی دا حصہ سی۔ ایلن اوسیتیاں دی اس خطے چ ہجرت دا تعلق 13ویں تے 14ویں صدی چ شمالی قفقاز چ الانیہ دی بادشاہی دے زوال نال منگولاں تے بعد چ تیمور دیاں فوجاں نال جڑیا ہویا سمجھیا جاندا اے۔ اوہ وسطی قفقاز دے پہاڑاں وچ پِچھے ہٹ گئے تے ہولی ہولی جنوب د‏‏ی طرف ، قفقاز دے پہاڑاں دے پار جارجیا د‏‏ی بادشاہت وچ منتقل ہونے لگے۔ [۱] [ 4 ] جنوبی اوسیتیا دا علاقہ جارجیا د‏‏ی بادشاہت دے خاتمے دے بعد کارتلی د‏‏ی بادشاہت دا حصہ بن گیا ، تے ایہ جارجیا دے اشرافیہ ماچابیلی خاندان دے زیر قبضہ سی ، جسنو‏ں ساماچابلو ("مچابیلی د‏‏ی سرزمین") دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 17ویں صدی عیسوی چ کبارڈین شہزادیاں دے دباء چ اوسیتیاں نے شمالی قفقاز توں کارتلی دی بادشاہت ول ہجرت دی دوجی لہر شروع کر دتی ۔ [۲] اس دوران ، اوسیتیاں نے سامچابلو وچ اپنی بستیاں بنانیاں شروع کر دتیاں؛ تاہم، انہاں دی تعداد ہُن وی مقامی جارجیا دے لوکاں توں زیادہ سی۔ انیہويں صدی وچ ، جارجیا د‏‏ی بادشاہتاں تے راجواڑے روسی سلطنت وچ شامل ہوئے گئے ، تے 19 واں تے 20 واں صدی دے دوران جارجیا دے علاقےآں وچ اوسیتیا د‏‏ی ہجرت جاری رہی۔ اصطلاح "جنوبی اوسیتیا" اس دور دے دوران ظاہر ہوئی ، اس دا پہلا دستاویزی استعمال 19 واں صدی تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ اس وقت تک ، " شمالی اوسیتیا " نو‏‏ں محض اوسیتیا کہیا جاندا سی ، تے "جنوبی اوسیتیا" نو‏‏ں کارتلی یا سامچابلو کہیا جاندا سی۔ "جنوبی اوسیتیا" دی اصطلاح 1922 وچ کاوبورو ( روسی کمیونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دے کاکیشین بیورو) دے دباؤ دے تحت سوویت انتظامیہ دے ذریعہ جارجین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے اندر جنوبی اوسیتیا خود مختار اوبلاست دے قیام دے بعد ہی پھیل گئی [۳]

سوویت یونین دے شروع دے سال

[سودھو]

جارجیا تے اوسیتیاں دے وچکار تنازعہ گھٹ توں گھٹ 1918 تک شروع ہویا۔ روسی انقلاب دے بعد، جمہوری جمہوریہ جارجیا نے مینشویکاں دے تحت آزادی دا اعلان کیتا (26 مئی 1918)، جد کہ بالشویکاں نے روس دا کنٹرول سنبھال لیا۔ جارجیاں نے 1918ء چ موجودہ جنوبی اوسیتیا چ اک بالشویک بغاوت نوں وڈی سختی نال دبا دتا تے اگلے سال جنوبی اوسیتیا دے قومی سوویت نوں غیر قانونی قرار دتا ۔ [۴] جون 1920ء چ اک روسی سرپرستی والی اوسیتائی فوج نے جارجیا دی فوج تے پیپلز گارڈ تے حملہ کیتا ۔ جارجیاں نے بھرپور جواب دتا تے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی ، جس وچ کئی اوسیتین پنڈاں نو‏‏ں ساڑ دتا گیا تے 20،000 اوسیتین سوویت روس وچ بے گھر ہوئے گئے۔ 8 مہینے بعد ، ریڈ آرمی نے کامیابی تو‏ں جارجیا اُتے حملہ کيتا تے جنوبی اوسیتین خودمختار اوبلاست تشکیل دتا گیا۔ کجھ لوکاں دا خیال اے کہ بالشویکاں نے جمہوری جمہوریہ جارجیا نال لڑن تے مقامی علیحدگی پسنداں دے حق وچ اوہناں دی ( بالشویک ) وفاداری دے بدلے اوسیتیاں نوں ایہ خود مختاری دتی، کیونجے ایہ علاقہ ریڈ آرمی دے حملے توں پہلاں کدی وی اک وکھرا ہستی نئیں رہیا سی۔

اس دے باوجود ، اوسیتیاں دے ثقافتی حقوق محدود سن ۔ 1944 دے گرمیاں چ، جمہوریہ جارجیا دے حکام نے اسکولی تعلیم نو روسی تے جارجین زباناں چ منتقل کر دتا، جد کہ اوسیتین زبان چ پڑھان تے پابندی عائد کر دتی۔ 1949ء چ جنوبی اوسیتیا دے سکولاں دے پرائمری گریڈ وی جارجین تے روسی چ منتقل کر دتے گئے ۔ صرف 1956ء وچ ایہ فرمان منسوخ کیتا گیا سی ۔

سوویت یونین دے آخری سال

[سودھو]

اتحادی سوویت جمہوریہ وچ آزادی دے حامی تحریکاں دا مقابلہ کرنے دے لئی ، میخائل گورباچوف دے تحت سوویت حکومت نے انہاں جمہوریہ دے اندر علیحدگی پسند ادارےآں د ی حمایت کرنے د ی پالیسی اپنائی تاکہ انہاں اُتے سوویت یونین وچ رہنے دے لئی دباؤ ڈالیا جاسک ے۔ اپریل 1990 وچ ، یو ایس ایس آر سپریم سوویت دے ذریعہ 'طاقتاں د‏‏ی حد بندی' دے بارے وچ اک قانون منظور کيتا گیا سی ، جس نے خود مختاری دے حقوق نو‏‏ں یونین ریپبلکس دے نال برابر قرار دتا سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ اوہ نیو یونین ٹریٹی دے مذاکرات اچ حصہ لے سکدے سن، جہنوں کئی یونین ریپبلکس نے مسترد کر دتا۔ [۵] گورباچوف نے جارجیا نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے اوہ "بھائی چارہ اتحاد" نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کردا اے تاں اسنو‏ں اپنے علاقے اُتے موجود خطےآں وچ مسائل دا سامنا کرنا پڑے گا۔ جنوبی اوسیتیا تے ابخازیا وچ ماسکو د‏‏ی خفیہ تے کھلی حمایت دے نال جارجین مخالف جذبہ ودھنا شروع ہويا۔ اوسیتین تے ابخاز علیحدگی پسنداں نے جارجیا دے خلاف مطالبات دی آواز بلند کرنا شروع کر دتی، تے کریملن توں اسلحہ تے مالی امداد حاصل کیتی۔ [۶]

1980ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اوسیتین قوم پرست تنظیم Adamon Nikhas (لوکاں د‏‏ی آواز) تشکیل دتی گئی۔ 10 نومبر 1989ء نو‏‏ں جنوبی اوسیتیا د‏‏ی سپریم سوویت نے جارجین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی سپریم سوویت تو‏ں خطے د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں خود مختار جمہوریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپ گریڈ کرنے دے لئی کہیا۔ تاہم، ایہ درخواست 16 نومبر نو مسترد کر دتی گئی۔ 23 نومبر 1989 نو‏‏ں ، جارجیا دے لوکاں نے علیحدگی پسندانہ رجحانات د‏‏ی مخالفت دے لئی تخنوالی وچ عوامی احتجاج دا اہتمام کيتا۔

جنوبی اوسیتیا دے لئی گامساخوردیا دے نقطہ نظر نو‏‏ں مغرب نے انسانی حقوق دے خلاف سمجھیا ، تے جارجیا د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ انہاں د‏‏ی نااہلی نے غیر ملکی تسلیم د‏‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی۔ 1991ء دے آخر وچ ، جارجیا واحد سابق سوویت جمہوریہ سی جسنو‏ں مغربی طاقتاں د‏‏ی اکثریت نے سرکاری طور اُتے تسلیم نئيں کيت‏‏ا سی۔ [۷]

جنوبی اوسیتیا نے 20 ستمبر 1990ء نو‏‏ں اپنی ریاستی خودمختاری دے بارے وچ اعلان کيتا۔اکتوبر 1990ء وچ جارجیا د‏‏ی پارلیمانی انتخابات جنوبی اوسیتیا نے بائیکاٹ د‏‏ی جس نے ايس‏ے سال دسمبر وچ اپنی پارلیمنٹ دے انتخابات منعقد کیتے۔ 11 دسمبر 1990 نو‏‏ں ، جارجیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک بل منظور کيتا جس نے علیحدگی نو‏‏ں روکنے دے لئی جنوبی اوسیتیا د‏‏ی خود مختار حیثیت نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا۔ روس نے مداخلت د‏‏ی تے جنوبی اوسیتیا وچ ہنگامی صورتحال دا اعلان کيتا گیا۔ [۸]

4 مئی 1991ء نو‏‏ں جنوبی اوسیتیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے جارجیا تو‏ں علیحدگی تے شمالی اوسیتیا دے نال اتحاد دا اعلان کيتا ، جو روسی فیڈریشن د‏‏ی سرحداں دے اندر واقع سی۔

پوسٹ سوویت ٹائم لائن

[سودھو]

1991–1992 جنوبی اوسیتیا جنگ

[سودھو]
او ایس سی ای مشن دے ڈچ میجر ایچ ڈبلیو ورزیل 1996 وچ جنوبی اوسیتیا وچ جارجیا دی فوجی چوکی دی نگرانی کردے ہوئے

ودھدے ہوئے نسلی تناؤ دے وچکار، جنگ شروع ہو گئی جدوں جارجیا دی پولیس فورسز تے نیم فوجی تنظیماں نے نظم و ضبط بحال کرن لئی جنوبی اوسیتیا دے دارالحکومت، تسخنوالی وچ داخل ہوئے۔ جنگ وچ 2000 تو‏ں زیادہ افراد مارے جانے دے بارے وچ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [۹] علیحدگی پسنداں د‏‏ی مدد سابق سوویت فوجی یونٹاں نے کيت‏ی سی ، جو ہن تک روسی کمان دے تحت آ چکے سن ۔ تقریباً 100,000 اوسیتیا دے لوک جارجیا پراپر تے جنوبی اوسیتیا تو‏ں فرار ہوئے گئے ، جدو‏ں کہ 23,000 جارجیا دے لوک جنوبی اوسیتیا نو‏‏ں چھڈ گئے۔ اک جنگ بندی دا معاہدہ ( سوچی معاہدہ ) 24 جون 1992 نوں ہویا۔ جد کہ اس نے جنگ ختم کر دتی، اس نے جنوبی اوسیتیا دی حیثیت نال نبڑیا نئیں۔ روسی ، جارجیا تے اوسیتین فوجیاں اُتے مشتمل جارجیا - اوسیتین تنازعات دے حل تے امن قائم کرنے والی قوت دے لئی اک مشترکہ کنٹرول کمیشن قائم کيتا گیا سی۔ اوسیتیا دی ڈی فیکٹو حکومت نے تبلیسی توں آزادانہ طور تے اس خطے نو کنٹرول کیتا ۔ [۱۰] جے پی کے ایف دیاں سرگرمیاں بنیادی طور تے تنازعہ دے علاقے وچ مرکوز سن، جس وچ 15 دے اندر اک علاقہ شامل سی۔ تسخینوالی توں کلومیٹر دا دائرہ اے۔

اگرچہ جارجیا وچ اوسیتیاں وچ کوئی علیحدگی پسند جذبات نئيں سن ، لیکن انہاں نو‏ں وی اس تنازعہ وچ کافی نقصان اٹھانا پيا۔ یورپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم دے مطابق ، جارجیا د‏‏ی افواج نے جارجیا وچ اوسیتیا دے پنڈاں اُتے چھاپے مارے تے زیادہ تر اوسیتیا نو‏‏ں شمالی اوسیتیا فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔

علیحدگی پسنداں نے تسخنوالی ، جاوا ، زنوری دے ضلعےآں تے اخلگوری دے کچھ حصےآں اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا ۔ تبلیسی دی مرکزی حکومت ضلع تخنوالی چ اخلگوری دے باقی تے جارجیا دے پنڈاں تے قابو رکھدی سی ۔

1992–2003

[سودھو]

1996 وچ ، ارگنیٹی مارکیٹ کھولی گئی تے جلد ہی ایہ اوہ جگہ بن گئی جتھ‏ے جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دے لوک تجارت کردے سن ۔ 1996ء چ لیڈوگ چیبیروف نے جنوبی اوسیتیا چ صدارتی انتخابات جِتے ۔ ماسکو وچ 16 مئی 1996ء نو‏‏ں "حفاظت تے اعتماد د‏‏ی تعمیر دے اقدامات" اُتے اک یادداشت اُتے دستخط کیتے گئے سن ، جسنو‏ں جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دے علیحدگی پسنداں دے درمیان قربت د‏‏ی طرف پہلا قدم سمجھیا جاندا سی۔ اس دے بعد جارجیا دے صدر، ایڈورڈ شیورڈناڈزے ، تے جنوبی اوسیتیا دے ڈی فیکٹو صدر، لیڈوگ چیبیروف دے وچکار کئی ملاقاتاں ہوئیاں۔ اوہ 1996 وچ ولادیکاوکاز وچ، 1997 وچ جاوا وچ، تے 1998 وچ بورجومی وچ ملے۔ ایہناں دے نتیجے وچ کجھ مثبت پیش رفتاں ہوئیاں کیونکہ آئی ڈی پی دی واپسی، معاشی ترقی، معاملات دا سیاسی حل، تے تنازعہ دے علاقے وچ آبادی دے تحفظ دے بارے وچ گل بات ہوئی۔

باراں سال تک کوئی فوجی محاذ آرائی نئيں ہوئی۔ جدو‏ں کہ امن دے عمل نو‏‏ں منجمد کر دتا گیا سی ، اوسیتیا تے جارجیا دے لوکاں نے متحرک تبادلے تے بے قابو تجارت وچ مصروف رہ‏‏ے۔ حل نہ ہون آلے تنازعے نے اغوا، منشیات دی اسمگلنگ تے اسلحہ دی تجارت جہیاں غیر قانونی سرگرمیاں دی ترقی دی حوصلہ افزائی کیتی۔ 2003 دے آخر تک، جنوبی اوسیتیا تے جارجیا دے متعدد قانون نافذ کرن آلے حکام مبینہ طور تے مجرمانہ معاشی سرگرمیاں اچ حصہ لے رئے سی۔ مبینہ طور تے دونواں طرفاں دے حکام نے غیر قانونی تجارت توں فائدہ اٹھان لئی تعاون کیتا، جویں کہ روسی کسٹم تے امن فوجیاں نے کیتا۔

2008 توں پہلاں دی ٹائم لائن

[سودھو]

2004 دا بھڑکاؤ

[سودھو]

 

جنوبی اوسیتیا دا تفصیلی نقشہ جہدے وچ علیحدگی پسند تے جارجیا دے زیر کنٹرول علاقے دکھائے گئے نیں، نومبر 2004
جارجیا دی فوج دی 13ویں "شاونابدا" لائٹ انفنٹری بٹالین دے فوجی اک پہاڑی تے چارج کر رئے نیں جتھے اوسیتین باغی جڑے ہوئے سن

جدو‏ں 2004ء وچ میخیل ساکاشویلی نو ‏‏ں صدر منتخب کيتا گیا تاں ، اس دا مقصد جارجیا دے الگ ہونے والے علاقےآں نو‏‏ں مرکزی کنٹرول وچ واپس کرنا سی۔

اجاریا چ کامیابی دے بعد، صدر میخیل ساکاشویلی دی حکومت نے اپنی توجہ جنوبی اوسیتیا ول موڑ دتی۔

جون وچ ، جارجیا دے لوکاں نے ارگنیٹی مارکیٹ بند کر دتی ، جو ناجائز سامان دا اک وڈا تجارتی مقام سی۔ اس نال حالت ہور وی تناؤ بھری ہو گئی۔ جارجیا دی علاقائی انتظامیہ نے دیدی لیاخوی دے متبادل سڑک دی بحالی شروع کر دتی۔ [۱۱]

7 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جارجیا دے امن فوجیاں نے اک روسی قافلے نو‏‏ں روک لیا۔ اگلے دن تقریباً 50 جارجیا دے امن فوجیاں نو جنوبی اوسیتیا دے ملیشیا نے بے ہتھیار تے حراست چ لے لیا۔ پھڑے گئے جارجیا دے امن فوجیاں نوں 9 جولائی نوں چھڈ دتا گیا، تن استثنا دے نال۔ 11 جولائ‏ی 2004ء نو‏‏ں ، جارجیا دے صدر ساکاشویلی نے کہیا کہ "جنوبی اوسیتیا وچ بحران جارجیا تے اوسیتیا دے درمیان کوئی مسئلہ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ جارجیا تے روس دے وچکار اک مسئلہ ا‏‏ے۔"

5 اگست 2004ء نو‏‏ں ، روسی اسٹیٹ ڈوما نے جنوبی اوسیتیا تے ابخازیا دے آس پاس د‏‏ی صورتحال د‏‏ی خرابی دے سلسلے وچ "جارجیا دے حکام دے سیاسی اقدامات" دے سلسلے وچ اک سرکاری بیان جاری کيتا۔ بیان وچ خبردار کیتا گیا اے کہ روس تنازعہ وچ ملوث ہوسکدا اے تے "روسی شہریاں د‏‏ی جاناں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے د‏‏ی صورت وچ مناسب اقدامات کرے گا"۔ سینکڑوں روسی رضاکاراں، خاص طور تے کوساک ، نے جنوبی اوسیتیا دے لوکاں دی حفاظت لئی اپنی تیاری دا اظہار کیتا جے تنازعہ ہور ودھ جاندا اے۔

کشیدگی 10–11 اگست د‏‏ی رات نو‏‏ں ودھ گئی ، جدو‏ں تخنوالی دے شمال وچ واقع علاقے وچ جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دے پنڈ فائرنگ دا شکار ہوگئے تے شہری زخمی ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ جے پی ایف کے دے جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دے ارکان فائرنگ دے تبادلے وچ ملوث سن ۔ 13 اگست نو‏‏ں ، جارجیا دے وزیر اعظم زوراب ژوانیا تے ڈی فیکٹو جنوبی اوسیتیا دے صدر ایڈورڈ کوکوٹی نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا ، جس د‏‏ی خلاف ورزی دونے فریقاں نے متعدد بار کيتی۔ جولائی تے اگست چ کشیدگی دے دوران 17 جارجیا تے 5 اوسیتیا مارے گئے ۔ تبلیسی تے تخنوالی وچ 17 تے 18 اگست نو‏‏ں جے سی سی دے ہنگامی اجلاساں وچ ، فریقین نے پیچیدہ جنگ بندی تجاویز تے غیر فوجی منصوبےآں اُتے بحث کيتی۔ اس دے نال ہی ، انہاں نے لڑائی دے دوبارہ شروع ہونے د‏‏ی توقع کيت‏ی سی تے جنگ بندی نو‏‏ں اپنی فوجی عہدےآں نو‏‏ں بہتر بنانے تے دفاع نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ اک جنگ بندی دا معاہدہ 19 اگست نو‏‏ں ہويا۔

اگست نوں، ایمیڈی ٹیلی ویژن ولوں نشر کیتے گئے اک انٹرویو وچ، جارجیا دی پارلیمنٹ دی دفاعی تے سلامتی کمیٹی دے چیئرمین، گیوی تارگماڈزے نے آکھیا کہ روسی فوج جارجیا دے علاقے تے حملہ کرن لئی تیار سی، پر چھاپے نوں 19 اگست نوں ساکاشویلی دے فیصلے نے روک دتا سی جہدے وچ جارجیا دے اسٹریٹجک عہدیاں توں جارجیا دی سٹرٹیجک عہدیاں توں کڈھ لیا گیا سی۔ تارگامڈزے نے آکھیا کہ جارجیا دی حکومت کول جارجیا دی سرحد دے نیڑے روسی فوجی تیاریاں دی خفیہ طور تے ریکارڈ کیتی گئی ویڈیو موجود اے۔

روس دے شہر سوچی چ 5 نومبر نوں جارجیا دے وزیر اعظم زوراب ژوانیا تے جنوبی اوسیتیا دے رہنما ایڈورڈ کوکوٹی دے وچکار اک اعلیٰ سطحی ملاقات چ، تنازعہ دے علاقے دی غیر فوجی کرن تے اک معاہدہ ہویا۔ جنگ بندی دے بعد تنازعہ دے زون وچ فائرنگ دا کچھ تبادلہ جاری رہیا ، جو بظاہر بنیادی طور اُتے اوسیتین فریق نے شروع کيتا سی۔

نویں امن کوششاں

[سودھو]

ساکاشویلی نے 26 جنوری 2005 نوں سٹراسبرگ وچ کونسل آف یورپ (پی اے سی ای) دے پارلیمانی اسمبلی دے اجلاس وچ جنوبی اوسیتیا دے تنازعے دے حل لئی اک نواں وژن پیش کیتا۔ اوہناں دی تجویز وچ خود مختاری دیاں وسیع تر شکلاں شامل سن، جس وچ آزاد تے براہ راست منتخب مقامی خود مختاری دی آئینی ضمانت شامل سی۔ ساکاشویلی نے آکھیا کہ جنوبی اوسیتیا دی پارلیمنٹ نوں ثقافت، تعلیم، سماجی پالیسی، معاشی پالیسی، عوامی نظم و ضبط، مقامی خود مختاری دی تنظیم تے ماحولیاتی تحفظ ورگے معاملات تے کنٹرول ہووے گا۔ اس دے نال ہی جنوبی اوسیتیا دے کول حکومت دے قومی ڈھانچے وچ وی آواز ہووے گی، جس وچ عدالتی تے آئینی-عدالتی شاخاں تے پارلیمنٹ وچ نمائندگی دی آئینی ضمانت ہووے گی۔ جارجیا جنوبی اوسیتیا دے باشندیاں دے معاشی تے سماجی حالات نو بہتر بنان دا عزم کرے گا۔ ساکاشویلی نے عبوری 3 سالہ تنازعات دے حل د‏‏ی مدت تجویز کيتی ، جس دے دوران بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی رہنمائی تے سرپرستی وچ مخلوط جارجین تے اوسیتین پولیس فورسز قائم کيتیاں جان گیاں تے اوسیتین افواج نو‏‏ں آہستہ آہستہ متحدہ جارجیا د‏‏ی مسلح افواج وچ ضم کيتا جائے گا۔ ساکاشویلی نے ایہ وی آکھیا کہ بین الاقوامی برادری نو اس تنازعہ نو حل کرن اچ زیادہ اہم تے نظر آن آلا کردار ادا کرنا چاہی دا اے۔ [۱۲]

فروری 2005 وچ ژوانیا د‏‏ی وقت تو‏ں پہلے موت تنازعات دے حل وچ اک دھچکا سی۔

جارجیا دے اک ہیلی کاپٹر تے 2006 دا حملہ

[سودھو]

3 ستمبر 2006 نو‏‏ں ، جنوبی اوسیتیا د‏‏ی افواج نے جارجیا دے وزیر دفاع ، اراکلی اوکروشویلی نو‏‏ں لے جانے والے جارجیا دے ایم آئی -8 ہیلی کاپٹر اُتے فائرنگ د‏‏ی ، جدو‏ں ایہ علیحدگی پسنداں دے زیر قبضہ علاقے اُتے اڑ گیا سی۔ ایہ جارجیا دی حکومت دے زیر کنٹرول علاقے چ محفوظ طریقے نال اتریا۔ اگرچہ جنوبی اوسیتیا دے حکام نے اطلاع دتی کہ جارجیا دا ہیلی کاپٹر انہاں دے فضائی حدود وچ داخل ہويا تے زمین اُتے گولیاں چلائیاں ، لیکن جارجیا نے اس الزام تو ں انکار کيتا کہ گولیاں ہیلی کاپٹر تو‏ں آئیاں سن۔ جنوبی اوسیتیا دے حکام نے تصدیق کیتی کہ اوہناں دے فوجی حملے دے ذمہ دار سن، لیکن اس دعوے توں انکار کیتا کہ جہاز نوں نشانہ بنایا گیا سی کیونکہ پہلے توں انٹیلی جنس سی کہ اوکروشویلی جہاز تے سی۔ جنوبی اوسیتیا دے وزیر داخلہ میخائل منزائیف نے اعلان کیتا، "سانوں اوکروشویلی یا [جارجیا دے صدر میخیل] ساکاشویلی نوں مارن وچ کوئی دلچسپی نئیں اے، کیونکہ اوہ آزادی حاصل کرن وچ ساڈی مدد کر رئے نیں"۔

2006 اکتوبر دا واقعہ

[سودھو]

اکتوبر 2006 نوں، جنوبی اوسیتیا دی پولیس نے جاوا ، جارجیا دے ضلعے چ اک جھڑپ دی اطلاع دتی، جس چ اوہناں نے 4 بندیاں دے اک گروپ نوں مار دتا۔ [۱۳] گروپ توں ضبط کیتے گئے ہتھیاراں چ حملہ آور رائفلاں، بندوقاں، دستی بم لانچر، دستی بم تے دھماکہ خیز مواد شامل سن۔ عسکریت پسنداں دے قبضے وچ ملیاں ہور شیواں وچ انتہا پسند وہابی ادب، ضلع جاوا دے نقشے تے روسی امن وردی دے سیٹ شامل سن ۔ انہاں نتائج نے جنوبی اوسیتیا دے حکام نو ایہ نتیجہ اخذ کرن تے مجبور کیتا کہ عسکریت پسند تخریب کاری تے دہشت گردی دے حملیاں دی منصوبہ بندی کر رئے سی۔ جنوبی اوسیتیا دے حکام نے انہاں لوکاں دی شناخت جارجیا دے پنکیسی گھاٹی دے چیچن دے طور تے کیتی۔ جنوبی اوسیتیا نے جارجیا اُتے الزام عائد کيتا کہ اس نے خطے وچ دہشت گردی دے حملےآں دے لئی چیچن کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں ملازمت اُتے رکھیا ا‏‏ے۔ [۱۳]

جارجیا دی دھر نے ایس واقعے وچ ملوث ہون توں صاف انکار کر دتا۔ جارجیا دی وزارت داخلہ دے ترجمان شوتا خزانیشویلی نے اندازہ لایا کہ ایہ واقعہ "جنوبی اوسیتیا چ اندرونی تنازعات" نال جڑیا ہو سکدا اے۔ [۱۳]

2006 دے حریف انتخابات

[سودھو]

12 نومبر 2006ء نو‏‏ں جنوبی اوسیتیا وچ صدارتی انتخابات تے ریفرنڈم منعقد ہوئے۔ اس خطے دے علیحدگی پسنداں دے زیر کنٹرول حصے نے ایڈورڈ کوکوٹی نو ‏‏ں دوبارہ ڈی فیکٹو صدر منتخب کيتا تے جارجیا تو‏ں آزادی دے لئی ووٹ دتا۔ جارجیا دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ ، اوسیتین اپوزیشن نے حریف انتخابات دا اہتمام کیتا جس وچ دمتری ساناکوف نو ‏‏ں متبادل صدر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا تے مستقب ل دے وفاقی معاہدے اُتے جارجیا دے نال مذاکرات دے لئی ووٹ دتا۔ جارجیا دے حامی حکومت کدی وی علیحدگی پسند حکام توں دور نمایاں حمایت حاصل کرن دے قابل نئیں سی۔

جارجیا دا نواں اقدام

[سودھو]

29 مارچ 2007 نو‏‏ں ، روسی وزارت خارجہ نے اک بیان وچ خبردار کيتا کہ تبلیسی دے جنوبی اوسیتیا دے حصے وچ اک عارضی انتظامی یونٹ قائم کرنے دا منصوبہ "پہلے ہی نازک صورتحال نو‏‏ں توڑ دے گا"۔ [۱۴] 10 مئی 2007ء نو‏‏ں ، دمتری ساناکوف نو ‏‏ں جارجیا دے صدر نے جنوبی اوسیتیا د‏‏ی عارضی انتظامی ہستی دا سربراہ مقرر کيتا۔ اگلے دن، ساناکویف نے جارجیا دی پارلیمنٹ نال خطاب کیتا، تنازعات دے حل دے منصوبے دے اپنے وژن دا خاکہ پیش کیتا۔ [۱۵] اس دے جواب وچ جنوبی اوسیتیا دے علیحدگی پسنداں نے تنازعہ دے علاقے وچ جارجیا دے پنڈاں د ی وڈے پیمانے اُتے ناکہ بندی نافذ کيتی تے کوکوٹی نے جارجیا دے خصوصی ٹاسک فوجیاں تے "متبادل صدر" دمتری ساناکوف د ی سربراہی وچ جنوبی اوسیتیا د ی عبوری حکومت دے انخلاء دا مطالبہ کيتا۔

24 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں ، تبلیسی نے جارجیا د‏‏ی ریاست دے اندر جنوبی اوسیتیا د‏‏ی حیثیت د‏‏ی وضاحت دے لئی اپنا پہلا ریاستی کمیشن منعقد کيتا۔ جارجیا دے وزیر اعظم زوراب نوغیدیلی دی صدارت چ، کمیشن چ جارجیا دے پارلیمنٹرین، جارجیا چ اوسیتین کمیونٹی دے نمائندے تے کئی جارجیا دے انسانی حقوق دی تنظیماں دے نمائندے شامل سن۔ گل بات ساناکوف دی انتظامیہ دے نال ہوئی ۔

ساناکویف دے حامیاں نے کوکوٹی دے خلاف اک مہم شروع کیتی جس دا ناں "کوکوٹی فندرست" ( اوسیتی بولی چ "الوداع کوکوٹی") سی۔

سیٹلوبانی میزائل دا واقعہ 2007

[سودھو]

اگست 2007 نوں، اک میزائل اتریا، پر نئیں پھٹیا، تسیلوبانی دے پنڈ چ، کوئی ۶۵ کلومیٹر (۲۱۳٬۲۵۵ فٹ) تبلیسی توں۔ جارجیا دے حکام نے آکھیا کہ روسی حملہ آور طیارے، اک ایس یو -24 فینسر ، نے اس دی فضائی حدود دی خلاف ورزی کیتی تے راڈوگا کھ -58 اینٹی ریڈار تاکتیکی گائیڈڈ میزائل فائر کیتا۔ [۱۶] روس نے الزاماں دی تردید کر دتی. امریکہ ، سویڈن ، لاتویا تے لتھوانیا دے دفاعی ماہرین دے گروپ نے 15 اگست دے آخر وچ بیان کیتا کہ جہاز روسی توں جارجیا دی فضائی حدود تے تن وار واپس آیا۔ [۱۷]

2008 دے واقعات

[سودھو]

جنگ توں پہلاں دے جھڑپاں

[سودھو]

اگست 2008 توں پہلے دے واقعات 2008 دے روسی جارجین سفارتی بحران وچ بیان کیتے گئے ہن۔

2008 جنوبی اوسیتیا چ جنگ

[سودھو]

جارجیا تے روس دے وچکار کشیدگی اپریل 2008 وچ ودھنا شروع ہوئی۔ [۱۸] [۱۹] لڑائی 14-15 جون 2008 دی رات نوں شروع ہوئی جدوں جنوبی اوسیتیا تے جارجیا دی افواج دے وچکار مارٹر فائرنگ تے فائرنگ دا تبادلہ ہویا۔ جنوبی اوسیتیا نے دعوی کیتا کہ جنوبی اوسیتیا دے دارالحکومت تسخنوالی اُتے جارجیا دے زیر کنٹرول پنڈاں تو‏ں مارٹر فائرنگ دا آغاز کیتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی افواج دارالحکومت دے مضافات وچ جارجیا د‏‏ی افواج د‏‏ی فائرنگ دا رد عمل ظاہر کررہی ني‏‏‏‏ں۔ جارجیا نے پہلی گولی چلان توں انکار کیتا، تے آکھیا کہ جنوبی اوسیتیا نے جارجیا دے زیر کنٹرول پنڈاں ارگنیٹی، نکوزی تے پریسی تے حملہ کیتا اے۔ لڑائی ہور ودھ گئی جدوں جنوبی اوسیتیا دے علیحدگی پسنداں نے 1 اگست 2008 نوں اک جارجیا دی فوجی گڈی تے فائرنگ کیتی۔ دھماکے دے نتیجے وچ پنج جارجیا دے امن فوجیاں نوں زخمی کیتا گیا۔ اس دے جواب وچ، جارجیا دے سنائپراں نے شام دے دوران جنوبی اوسیتیا دے ملیشیا اُتے حملہ کیتا۔ اوسیتین علیحدگی پسنداں نے 1 اگست نو‏‏ں جارجیا دے پنڈاں اُتے گولہ باری شروع کيتی ، جس وچ جارجیا دے امن فوجیاں تے خطے وچ موجود ہور فوجیاں نے چھٹپٹاہٹ دا رد عمل ظاہر کيتا۔ [۲۰] [۲۱] جنوبی اوسیتیا چ جارجیا دے پنڈاں تے عہدیاں تے اوسیت دے حملیاں دے بعد اگلے ہفتے سنگین واقعات پیش آئے۔ [۲۲]

7 اگست 2008 نو‏‏ں 19:00 دے نیڑے ، ساکاشویلی نے اک طرفہ جنگ بندی تے رد عمل نہ کرنے دے حکم دا اعلان کيتا۔ [۲۳] اُتے ، جنوبی اوسیتیا دے علیحدگی پسنداں نے جنوبی اوسیتیا دے تنازعہ والے علاقے وچ واقع جارجیا دے پنڈاں اُتے اپنے حملےآں نو‏‏ں تیز کردتا۔ جارجیا دے فوجاں نے فائرنگ دا جواب دتا تے 8 اگست د‏‏ی رات دے دوران خود ساختہ جمہوریہ جنوبی اوسیتیا دے دارالحکومت ، تخنوالی د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ [۲۴] روسی فوجی ماہر پاول فیلگنہاؤر دے مطابق، اوسیتین جان بجھ کے جارجیاں نو اکسا رئے سی، اس لی روس جارجیا دے ردعمل نو پہلے توں سوچے سمجھے فوجی حملے دے بہانے دے طور تے استعمال کرے گا۔ [۲۵] جارجیا د‏‏ی انٹیلی جنس ، [۲۶] تے متعدد روسی میڈیا رپورٹاں دے مطابق ، باقاعدہ (غیر امن برقرار رکھنے والی) روسی فوج دے کچھ حصے جارجیا د‏‏ی فوجی آپریشن تو‏ں پہلے ہی روکی سرنگ دے ذریعے جنوبی اوسیتیا دے علاقے وچ منتقل ہوچکے سن ۔

8 اگست نو‏‏ں 10:00 بجے تک جارجیا د‏‏ی زمینی افواج دے 1500 افراد دے ذریعہ تخنوالی دے مرکز تک پہنچ گیا سی۔ [۲۷] اک جارجیا دے سفارتکار نے اوسے دن کمرسنٹ نوں دسیا کہ تسخینوالی دا کنٹرول سنبھال کے اوہ ایہ ظاہر کرنا چاہندے نیں کہ جارجیا جارجیا دے شہریاں دے قتل نوں برداشت نئیں کرے گا۔ [۲۸] روس نے جارجیا اُتے جنوبی اوسیتیا دے خلاف جارحیت دا الزام عائد کيتا ، تے 8 اگست نو‏‏ں امن قائم کرنے والی آپریشن د‏‏ی آڑ وچ جارجیا اُتے وڈے پیمانے اُتے حملہ کيتا۔ [۲۲] روسی فوج نے پنج دناں چ تخنوالی تے قبضہ کر لیا تے جارجیا دیاں فوجاں نوں کڈ دتا ۔ روس نے جارجیا چ فوجی بنیادی ڈھانچے تے وی فضائی حملے کیتے۔ [۲۹] ابخاز افواج نے جارجیا دے قبضے چ کوڈوری گھاٹی تے حملہ کرکے اک دوجا محاذ کھولیا۔ [۳۰] روسی افواج نے جارجیا دے شہراں زگدیدی ، [۳۱] سیناکی ، [۳۲] پوٹی [۳۳] تے گوری (جنگ بندی دے بعد آخری) اُتے قبضہ کرلیا۔ [۳۴] روسی بحیرہ اسود دے بیڑے نے جارجیا دے ساحل دی ناکہ بندی کر دتی۔ [۲۲]

جنگ دے دوران تے بعد وچ ، جنوبی اوسیتیا د‏‏ی افواج تے بے قاعدہ ملیشیا نے جنوبی اوسیتیا وچ جارجیا دے خلاف نسلی صفائی د‏‏ی مہم چلائی ، جنگ ختم ہونے دے بعد تخنوالی دے آس پاس دے جارجیا دے پنڈاں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ جنگ نے 192,000 لوکاں نو بے گھر کر دتا، تے جد کہ جنگ دے بعد بوہت سارے لوک اپنے گھراں نو واپس آن دے قابل ہو گئے، اک سال بعد تقریباً 30,000 نسلی جارجیا بے گھر رہ گئے۔ کمرسنٹ وچ شائع ہون آلے اک انٹرویو وچ، کوکوٹی نے آکھیا کہ اوہ جارجیا دے لوکاں نو واپس آن دی اجازت نئیں دین گے۔

فرانس دے صدر نکولس سرکوزی نے 12 اگست 2008 نو‏‏ں جنگ بندی دے معاہدے اُتے گل گل کيت‏ی [۳۵] 17 اگست نو‏‏ں ، روسی صدر دمتری میدویدیف نے اعلان کیتا کہ روسی افواج اگلے دن جارجیا تو‏ں باہر نکلنا شروع کر دین گیاں۔ [۳۶] روسی افواج نے 8 اکتوبر نو‏‏ں ابخازیا تے جنوبی اوسیتیا تو‏ں ملحقہ بفر زوناں تو‏ں دستبرداری اختیار کيتی تے انہاں اُتے کنٹرول جارجیا وچ یورپی یونین مانیٹرنگ مشن نو‏‏ں منتقل کردتا گیا۔

2008 دی جنگ دے بعد

[سودھو]

26 اگست 2008ء نو‏‏ں ، روس نے جنوبی اوسیتیا تے ابخازیا دونے نو‏‏ں سرکاری طور اُتے آزاد ریاستاں دے طور اُتے تسلیم کيتا۔

اوہ چوکی جتھے تسوتنیاشویلی نوں گولی ماری گئی سی

10 ستمبر 2008 نو‏‏ں کرالٹی دے نیڑے اک فوجی چوکی اُتے جارجیا دا اک پولیس اہلکار جان لیوا زخمی ہويا۔ خیال کیتا جاندا سی کہ اوہنوں 800 میٹر دے نیڑے روسی سکیورٹی زون توں گولی ماری گئی سی۔ روسی تے جنوبی اوسیتیا دی فوج دوناں نے فائرنگ وچ کسی وی ملوث ہون توں انکار کیتا۔ [۳۷]

جولائ‏ی 2009 وچ ، میڈیا د‏‏ی ادارےآں نے اطلاع دتی کہ جارجیا تے روس اک ہور جنگ دے دہانے اُتے نيں کیونجے دونے فریقین نے ارگنتی چوکی دے نیڑے فوج متحرک کيتی ا‏‏ے۔ [۳۸]

2015 وچ ، بین الاقوامی فوجداری عدالت دے پراسیکیوٹر نے تنازعہ دے سلسلے وچ مبینہ جنگی جرائم د‏‏ی تحقیقات شروع کرنے دے لئی عدالت دے ججاں تو‏ں اختیار د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس کیس چ جنوبی اوسیتیا توں نسلی جارجیا دے لوکاں نو کڈھن دی مہم دے حصے دے طور تے کیتے گئے مبینہ جرائم دے نال نال جارجیا تے جنوبی اوسیتیا دی افواج دے امن فوجیاں تے حملے وی شامل ہن۔

روسی تے اوسیتیا دیاں فوجاں نے سرحد نوں جارجیا چ ودھا دتا تے نسلی جارجیا دے لوکاں نوں اوہناں دے گھراں توں بے دخل کر دتا۔

جنگ دے بعد جنوبی اوسیتیا دے روس وچ شمولیت دے بارے وچ کئی تجاویز پیش کيتیاں گئیاں نيں۔ تازہ ترین تاریخ 2022 توں اے۔

2019 چورچانا-تسنیلیسی بحران

[سودھو]

24–25 اگست 2019 نو‏‏ں ، جنوبی اوسیتیا وچ انتظامی سرحد د‏‏ی لکیر اُتے کشیدگی وچ اضافہ ہويا کیونجے جارجیا د‏‏ی پولیس نے جاری روسی جنوبی اوسیتیا د‏‏ی حد بندی دے کماں دے جواب وچ چورچانا تے تسنیلیس دے پنڈاں دے وچکار اک چوکی کھڑی کيتی۔ 29 اگست نوں چورچانہ دے نیڑے فوجی سامان تے اہلکاراں دی نقل و حرکت ویکھی گئی ۔ جنوبی اوسیتیا دے عہدیدار ایگور کوچیف نے جارجیا دی پولیس چوکی نو فوری طور تے ختم کرن دا مطالبہ کیتا، نئیں تے خبردار کیتا کہ جنوبی اوسیتیا "قانونی اقدامات" کرے گا۔ جارجیا دے حکام نے ایہ کہندے ہوئے جواب دتا کہ جارجیا "الٹی میٹم دی بولی" نو قبول نئیں کردا۔ جارجیا دی ریاستی سلامتی سروس نے آکھیا کہ ایہ چوکی جارجیا دے زیر کنٹرول علاقے تے بنائی گئی سی تے ایہ فیصلہ جارجیا دی حکومت تے منحصر اے کہ اوہ جارجیا دے علاقے تے پولیس چوکیاں کتھے رکھے۔ جارجیا دی وزارت خارجہ نے ڈی فیکٹو جنوبی اوسیتیا دے حکام توں اشتعال انگیزیاں تے غیر قانونی حد بندی دے کماں نو روکن دا مطالبہ کیتا۔ اگست نوں، جنوبی اوسیتیا دے حکام نے اچانک جارجیا دی حکومت دے نال ملاقات چھڈ دتی جہڑی واقعے دی روک تھام تے رد عمل دے طریقہ کار (آئی پی آر ایم) دی شکل وچ کیتی گئی سی۔

ستمبر وچ، جنوبی اوسیتیا دے حکام نے جارجیا دی حکومت دے زیر کنٹرول علاقے دے نال تمام کراسنگ پوائنٹس بند کر دتے، جس نال خطے وچ انسانی صورتحال ودھ گئی تے ضلع اخالگوری وچ باقی رہن آلے تقریباً 2,500 نسلی جارجیا نو اک خاص خطرے وچ پا دتا۔

تبلیسی ، ماسکو تے تخنوالی دے نمائندےآں نے "تکنیکی اجلاساں" دے اک سلسلے دے دوران صورتحال اُتے تبادلہ خیال جاری رکھیا ، لیکن سنگین حفاظتی چیلنجز برقرار رہے۔ جارجیا دے حکام نے جارجیا دے کنٹرول آلے علاقے تے پولیس چوکیاں دی جگہ دے بارے چ کوئی گل بات کرن توں انکار کر دتا اے۔

پیش کرنا-

[سودھو]

نومبر 2023 نوں، روسی فیڈریشن دے بارڈر گارڈز نے اک جارجین شہری نوں قتل کیتا تے اک ہور نوں کربالی پنڈ دے آسے پاسے سرحد دے نیڑے حراست وچ لیا۔ [۳۹]

ایہہ وی ویکھو

[سودھو]

حوالے

[سودھو]
  1. ↑ Toal, Gerard (2017). Near Abroad – Putin, the West, and the Contest Over Ukraine and the Caucasus, 1st (in en), New York: Oxford University Press, 129–131. doi:10.1093/oso/9780190253301.001.0001. ISBN 978-0-19-025330-1.
  2. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  3. ↑ (1994) {{{title}}} (in ru), 153–161.
  4. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "lang" لئی۔
  5. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  6. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  7. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  8. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  9. ↑ "We are at war with Russia, declares Georgian leader". https://www.independent.co.uk/news/world/europe/we-are-at-war-with-russia-declares-georgian-leader-889266.html.
  10. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  11. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "caci" لئی۔
  12. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  13. 1 2 3 "Archive copy". https://web.archive.org/web/20070930193253/http://www.kommersant.com/p718122/r_527/South_Ossetia_Militants_Talks/. Retrieved on
    ۸ جنوری ۲۰۲۶.
  14. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  15. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  16. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  17. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  18. ↑ "Russia criticised over Abkhazia". http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm.
  19. ↑ "Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive". RIA Novosti. http://en.ria.ru/russia/20080516/107542587.html.
  20. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "shelling" لئی۔
  21. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "feud" لئی۔
  22. 1 2 3 Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'. http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf.
  23. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  24. ↑ "The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia". http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976.
  25. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  26. ↑ Chivers. "Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start". https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html.
  27. ↑ "A Two-Sided Descent into Full-Scale War". https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html.
  28. ↑ . Kommersant. http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1009540.
  29. ↑ "Status quo not possible: Moscow". http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/status-quo-not-possible-moscow/article1315790.ece.
  30. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  31. ↑ "Russia opens new front, drives deeper into Georgia". Associated Press. https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780. Retrieved on
    ۸ جنوری ۲۰۲۶.
  32. ↑ "Russian Forces Capture Military Base in Georgia". https://www.nytimes.com/2008/08/12/world/europe/12georgia.html.
  33. ↑ "Russia, in Accord With Georgians, Sets Withdrawal". https://www.nytimes.com/2008/08/13/world/europe/13georgia.html.
  34. ↑ "Russia Vows to Support Two Enclaves, in Retort to Bush". https://www.nytimes.com/2008/08/15/world/europe/15georgia.html.
  35. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  36. ↑ Kunkle. "Bush, European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia". https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/17/AR2008081700294.html.
  37. ↑ "Georgia policeman shot and killed". http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7608468.stm.
  38. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
  39. ↑ Merab Basilaia. {{{title}}} (in ka). Sak'art'velos Saxalxo Damc'veli, 9, 63. ISBN 978-9941-0-0901-3.
"https://pnb.wikipedia.org/w/index.php?title=جارجیا_تے_اوسیتیا_تنازعہ&oldid=698579" توں لیا