جارج ڈبلیو ایم رینالڈس

جارج ڈبلیو ایم رینالڈس
جم	23 جولائی 1814   سینڈوچ
تاریخ وفات	19 جون 1879 (65 سال)
شہریت	متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ
شریک حیات	سوزانہ فرانسس رینالڈس
عملی زندگی
مادر علمی	رائل ملٹری کالج، سینڈہرسٹ
پیشہ	صحافی ،  ناول نگار
پیشہ ورانہ زبان	انگریزی
کارہائے نمایاں	فسانۂ لندن ،  دربار لندن کے اسرار
باب ادب

جارج ولیم میک آرتھر رینالڈس (23 جولائ‏ی 1814ء – 19 جون 1879ء) معروف برطانوی افسانہ نگار تے صحافی گذرے نيں جنہاں دا شہرہ عالم اردو وچ وی سی۔ وکھ وکھ مترجمین نے انہاں دیاں لکھتاں نو‏‏ں اردو قالب وچ ڈھالیا۔

مڈھلا جیون

رینالڈس کینٹ دے شہر سینڈوچ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ کیپٹن سر جارج رینالڈس دے بیٹے سن جو رائل نیوی وچ فلیگ افسر سن ۔ ابتدا وچ رینالڈس نے ایشفورڈ (کینٹ) دے ڈاکٹر نانس دے اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد رائل ملٹری کالج، سینڈہرسٹ وچ داخلہ لیا۔ انہاں دے والدین چاہندے سن کہ اوہ برطانوی فوج وچ قدم جماواں مگر 1829ء وچ انہاں دے والدین دا انتقال ہو گیا۔ وراثت مݪݨ دے بعد انھاں نے فوج چھڈݨ تے اپنی توجہ ادبی میدان د‏‏ی طرف دینے دا فیصلہ کيتا۔ 13 ستمبر 1830ء نو‏‏ں اوہ سینڈہرسٹ تو‏ں رختِ سفر بَنھیا تے اگلے چند برساں وچ خاص طور اُتے فرانس دے وکھ وکھ حصےآں دا سفر کيتا۔ اوہ فرانس دے شہری وی بن گئے۔ 1834ء وچ اوہ پیرس وچ بود و باش اختیار کيتی۔ پیرس وچ انھاں نے اک انگریزی روزنامہ جاری کيتا مگر ایہ سعی اہِلا رہی تے 1836ء وچ انھاں نے دیوالیہ ہو ک‏ے انگلستان د‏‏ی راہ لئی۔ 1835ء وچ انہاں د‏‏ی شادی ادیبہ سوزانہ فرانسس رینالڈس نال ہوئی۔

رینالڈس نے 1840ء وچ ہفت روزہ دتی ٹی ٹوٹلر (جو شراب نوشی دے خلاف تحریک د‏‏ی وکالت کردا سی) دے مدیر بنے۔

خامہ فرسائی

رینالڈس نے اپنی پہلی کہانی ’یوتھ فُل اِمپوسٹر‘ سنہ 1835 وچ شائع کيتی، جسنو‏ں بعد وچ ’دی پیری سائیڈ؛ اور, دتی یوتھس کیریئر آف کرائم‘ دے ناں تو‏ں دوبارہ شائع کيتا گیا۔ اس دے بعد اوہ دتی منتھلی میگزین دے مدیر مقرر ہوئے تے 1837ء تو‏ں 1838ء تک ادارت نو‏‏ں بخوبی سنبھالیا۔ پَریزیانَس (Parisianus) دے قلمی ناں تو‏ں مضامین لکھے۔ اپنی زندگی وچ اوہ ڈِکّنز تے تھیکرے تو‏ں وی ودھ پڑھے جانے والے مصنف سن ۔ اُنہاں د‏‏ی وفات اُتے برطانوی رسالہ دی بُک سیلر نے انھاں ”اپنے دور دا سب تو‏ں مقبول مصنف“ کہیا۔

اُنہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تصنیف طویل سلسلہ وار ناول مسٹریز آف لنڈن (1844ء) اے، جس دا تصور انھاں نے یوجین سو دے مسٹریز آف پیرس تو‏ں اخذ کيتا۔ ایہ ’پینی انسٹالمنٹ‘ وچ شائع ہُندا سی تے 40،000 کاپیاں ہفتے وچ فروخت ہُندیاں سن جدو‏ں کہ مجموعی طور اُتے دس لکھ تو‏ں ودھ کاپیاں بکی سی۔ بعد وچ ایہ کتاب جرمن، فرانسیسی، اطالوی تے ہسپانوی زباناں وچ وی ترجمہ ہوئی۔ جرمن ایڈیشن اُتے پابندی لگنے دے باوجود ایہ روسی چور بازار وچ مقبولِ خلائق بن گیا۔

مسٹریز آف لنڈن تے اس دا طویل تر تسلسل مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لنڈن وکٹوریائی دور دے اسرارِ شہر صنف د‏‏ی نیہہ رکھنے والی تخلیقات وچ شمار کيتے جاندے نيں۔ ایہ سنسنی خیز فکشن د‏‏ی اک ایسی طرز سی جس نے گوتھک ناول دے عناصر (جداں آسیب زدہ قلعے، معصوم تے شریف النسب دوشیزاواں جو مصیبت وچ گھری ہاں تے شریر و بدفطرت کردار) نو‏‏ں نويں انداز وچ ڈھالیا۔ مگر انہاں قصےآں وچ توجہ اک وڈے شہر د‏‏ی غربت، جرائم تے تشدد اُتے مرکوز کيتی گئی جتھے نچلے طبقے دے قانون شکن افراد د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں تفصیل تو‏ں تے اکثر ہمدردانہ انداز وچ بیان کيتا گیا، چور بولی (Thieves’ cant) دے بہتیرے لفظاں شام‏ل کيتے گئے تے اس سب دے نال بے تکلف جنسی اظہار وی موجود سی جو اس دور د‏‏ی مقبول فکشن وچ عام طور اُتے نئيں پایا جاندا سی۔

رینالڈس دے ناول ابتدا وچ کم قیمت پینی ڈریڈفلز د‏‏ی شکل وچ شائع ہُندے، جنہاں دے نال فاش تصویراں شام‏ل ہُندیاں۔ انہاں دا انداز اپنے وقت دے لحاظ تو‏ں خاصا انوکھا سی کیونجے اوہ مذہبی ریب و تشکیک تے سیاسی انتہا پسندی دے خیالات وی اپنے افسانےآں وچ داخل کردے سن ۔

ان دا اک ہور مشہور ناول ’واگنر، دتی ویئر وولف‘ سی جس وچ اک شخص نو‏‏ں شیطان دے نال معاہدہ کرنے دے بعد بھڑ مانَس بننے د‏‏ی کہانی بیان کيتی گئی۔ ایہ ناول 1975ء وچ دوبارہ شائع ہويا جس دے نال ای۔ ایف۔ بلیلر نے تعارف تے رینالڈس د‏‏ی کتابیات شام‏ل سی۔

رینالڈس دے ناول طویل عرصے تک برطانیہ تے امریکا دونے وچ چھپدے تے پڑھے جاندے رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کتاب مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لنڈن دا اردو تے مراٹھی وچ وی ترجمہ ہويا تے ہندوستان وچ ویہويں صدی عیسوی تک بیسٹ سیلر رہی۔

اردو ادب وچ مقبولیت

پریم چند لکھدے نيں:

ایتھ‏ے تک کہ رینالڈس دا کوئی ناول ترجمہ ہوݨ تو‏ں نہ بچا۔ ایہ ترجمے وڈے شوق تو‏ں پڑھے جاندے سن تے ہتھو‏ں ہتھ بکدے سن ۔ خبرے عام اردو خواں حضرات نو‏‏ں انگریزی مصنفاں وچ بجز رینالڈسؔ دے تے کسی دوسرے مصنف تو‏ں مطلق دلچسپی نہ ہوئے گی۔ دربار لندن دے اسرار، روز البرٹ، طلسمی فانوس، حرم سرا، ایلن پرسی ایہ کتاباں مجنونانہ جوش تو‏ں پڑھی جاندی سی۔