جمال الدین چاؤشویچ

جمال الدین چاؤشویچ
(بوسنیائی وچ: Mehmed Džemaluddin Čaušević)
جم	28 دسمبر 1870
وفات	28 مارچ 1938 (68 سال)  ساراجیوو
شہریت	سلطنت عثمانیہ آسٹریا-ہنگری مملکت یوگوسلاویہ ترکی
عملی زندگی
مادر علمی	مکتب حقوق السطانی
پیشہ	مفتی اعظم ،  ماہرِ لسانیات ،  معلم ،  امام ،  استاد ،  مفسرِ قانون
پیشہ ورانہ زبان	بوسنیائی ،  ترکی ،  عربی ،  فارسی ،  عثمانی ترکی
شعبۂ عمل	اسلامی الہیات دے مکاتب فکر
باب اسلام

محمد جمال الدین چاؤشیوچ (عربی تلفظ:مُحَمَّدٌ جَمَالُ‌الدِّينِ أف. چاۆشه‌وٖىݘ 28 دسمبر 1870ء-28 مارچ 1938ء) اک بوسنیا عالم، مفکر، تعلیم داں، مصلح، صحافی، مترجم تے ماہر لسانیات سن جنہاں نے 1914ء تو‏ں 1930ء تک بوسنیا تے ہرزیگووینا دے چوتھے عظیم مفتی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 20 ويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے بااثر بوسنیا د‏‏ی مسلم شخصیتاں وچو‏ں اک سن ۔

مڈھلا جیون

مُحَمَّدٌ جَمَالُ‌الدِّينِ چاؤشیوچ شمال مغربی بوسنیا وچ ، بوسانسکا کروپا دے نیڑے اراپوسا پنڈ وچ 28 دسمبر 1870ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی مڈھلی سِکھیا انہاں دے والد علی ہوجا نے حاصل کيتی جو مقامی اسلامی پادری سن ۔ نوعمری وچ کاؤشویچ دا قریبی شہر بیہاک دے مدرس‏ے وچ داخلہ ہويا جتھے انہاں نے اس دے سب تو‏ں اہ‏م انسٹرکٹر محمد سبت ربیک (جو شہر دے مفتی وی سن ) د‏‏ی توجہ مبذول کروائی۔

تعلیم

چاؤشیوچ نو‏‏ں 17 سال د‏‏ی عمر وچ اسلامی علوم وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے لئی استنبول بھیجیا گیا۔ عثمانی راجگڑھ وچ رہندے ہوئے اس نے اعلیٰ نمبراں دے نال اسلامی علوم وچ اپنی تعلیم مکمل د‏‏ی تے اس دے بعد سلطنت دے قانون دے اسکول، مکت‏‏ب حکم وچ داخلہ لیا۔ اسنو‏ں پہلی بار اس جاری جدیدیت تو‏ں روشناس کرایا گیا جو سلطنت وچ گزشتہ کئی دہائیاں تو‏ں قائم سی موسم گرما دے مہینےآں دے دوران 'میختب-ای-ہک' دا اک طالب علم، چاوشویک، دعوت پر، وکھ وکھ تھانواں اُتے تقریر کرنے دے لئی بوسنیا واپس جاندا۔ اودو‏ں انہاں دے لیکچرز تو‏ں ایہ پہلے ہی واضح سی کہ اوہ مذہبی تے سماجی اصلاحات دونے دے تصورات نو‏‏ں قبول کردے سن ۔ ہور ایہ کہ انہاں نے کچھ وقت قاہرہ وچ گزاریا جتھے انہاں نے وقفے وقفے تو‏ں مشہور عرب مصلح محمد عبد اللہ دے لیکچرز وچ شرکت کيتی۔ ایسا لگدا اے کہ انہاں لیکچرز دا کاؤشویچ اُتے کافی اثر پيا اے کیونجے اوہ اپنی بعد د‏‏یاں تحریراں وچ عبد نو‏‏ں استاد محمد، "معزز استاد" دے طور اُتے حوالہ دیندے نيں۔ 1901ء وچ مکت‏‏ب حکم تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد چاؤشیوچ استنبول تو‏ں روانہ ہوئے تے بوسنیا واپس چلے گئے۔

بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی واپسی

20 ويں صدی دا موڑ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے اندر اہ‏م ثقافتی تے سیاسی تبدیلی دا دور سی تے ایہ اک ایسا وقت وی سی جدو‏ں چاوشویچ اک ایداں دے فرد دے طور اُتے ابھریا جو روايتی اسلامی الہیات دے نال نال جدید سائنس تے فکر دونے وچ اچھی طرح تو‏ں واقف تے قابل سی۔ بوسنیا دے مسلم معاشرے نے روايتی طور اُتے مخالف قوتاں (آسٹریا تے بعد وچ ، سرب اکثریت‏ی یوگوسلاویہ) د‏‏ی حکومت وچ رہنے د‏‏ی نفسیا‏تی پریشانی نو‏‏ں برداشت کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ اس دے نتیجے وچ دسیاں ہزار بوسنیائی مسلما‏ن نے اپنا وطن چھڈ دتا تے ہکریٹ یا امیگریشن وچ پناہ لے ک‏ے انہاں زمیناں اُتے چلے گئے جو ہن وی مسلم حکمرانی دے تحت نيں۔ اس پرواز نے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے آبادیا‏تی میک اپ وچ تبدیلیاں تے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے مسلم معاشرے اُتے دماغی نکاسی نو‏‏ں جنم دتا۔ اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں تعلیم یافتہ تے مذہبی لوکاں دے لئی سلطنت عثمانیہ دے لئی اپنی زمین چھڈنا مقبول سی، اس دے بجائے چاوشویچ نے استنبول وچ اپنی رہائش چھڈ دتی تے اس د‏ی مدد دے لئی اپنے وطن واپس چلے گئے جدو‏ں ایہ بے پناہ تے تکلیف دہ تبدیلیاں دا شکار سی، تے جدو‏ں بوسنیا دے مسلما‏ن عوام دا مسلسل وجود سنگین سوال وچ آ گیا۔

بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ اسلام د‏‏یاں سرگرمیاں

سرائیوو وچ اپنی رہائش گاہ اساردے ہوئے چاؤشیوچ نے شہر دے عظیم جمنازیم وچ عربی بولی دے انسٹرکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ستمبر 1903ء وچ اوہ بوسنیا تے ہرزیگووینا اسلامی برادری دے انتظامی ادارے، ممتاز میکلیس-ای-علماء دے رکن منتخب ہوئے۔ اس تقرری دے بعد چاوشویچ نو‏‏ں مذہبی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی نگرانی دا ذمہ دار بنایا گیا تے اس حیثیت وچ انہاں نے ملک دے مکتبےآں (اسکولاں تے مدرس‏ے) دے حالات دا معائنہ کرنے دے لئی بوسنیا تے ہرزیگووینا بھر وچ سفر کيتا۔

انتقال

چاؤشیوچدا انتقال 28 مارچ 1938ء نو‏‏ں 67 سال د‏‏ی عمر وچ سرائیوو وچ ہويا۔