حسان یہامن
| حسان یہامن | |
|---|---|
| تاریخ پیدائش | سنہ 400 |
| تاریخ وفات | سنہ 470 (69–70 سال) |
| والد | تبع حمیری |
| عملی زندگی | |
| پیشہ | بادشاہ |
ترمیم  | |
حسن یہان بن ابی کرب اسد بن حسن مالکی کرب حمیری ( 370 – 450 ): ایہ سبا، ذی ريدان، حضرموت، یمن تے انہاں دے طود و تہامہ وچ رہنے والے اعراب دے دور دے دوسرے بادشاہ سن ۔ حسان دا تعلق حکومت توں اپنے والد ابو کرب اسعد دے زمانے ہی توں قائم ہو گیا سی، جداں کہ ماہرِ آثارِ قدیمہ کريستيان روبن دے مطابق سنہ 400ء وچ ہويا۔ ابتدا وچ اوہ اپنے والد تے چچا ذرأ أمر أيمن دے نال مل کے حکومت کردے رہے تے مختصر شاہی لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت) دے نال شریکِ اقتدار سن ۔[۱][۲]
چچا دی وفات دے بعد، جو تقریباً سنہ 410ء وچ ہوئی، حسان نے والد دے نال مکمل طور اُتے حکومت سنبھالی تے اس طویل لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت وأعرابهم في الطود وتهامة) دے نال حکمران بنے۔ حسان نے نجد وچ معد دے لشکراں توں ہوݨ والی جنگاں وچ وی شرکت کيتی (نقش Maʾsal 1)۔[۳]
سنہ 433ء عیسوی (مطابق 543 تقویم حميري) وچ ، اک کتبے وچ پنج بادشاہاں دے ناواں دا ذکر آیا اے: ابو کرب اسعد، حسان، معدی کرب، مرثد تے شرحبيل يعفر۔ اک ہور کتبہ جس وچ حسان، انہاں دے والد تے بھائیاں دا ذکر اے، اس دا سال 435ء یا 445ء دا منیا جاندا اے (ماہر: كريستيان روبن؛ نقش: BynM 17)۔[۴]
بعض محققاں دا مننا اے کہ ابو کرب اسعد دی وفات دے بعد، انہاں دے دو بیٹےآں حسان یہأمن تے شرحبيل يعفر نے سنہ 440ء توں 450ء دے درمیان مشترکہ حکومت کيتی۔ بعد وچ، تقریباً 450ء وچ شرحبيل نے اکیلے حکومت سنبھال لئی۔ سنہ 434ء توں 452ء دے دوران کوئی ایسا واضح تے مکمل نقش دستیاب نئيں جس توں کسی بادشاہ دی قطعی حکومت دی تصدیق ہو تے اس دور دی تریخ ہن تک قدرے مبہم اے۔[۵][۶][معلومة ۱]
عربی مآخذ وچ شخصیت
[سودھو]عربی روایات وچ حسان نوں شجاع، بلند ہمت تے صاحبِ رائے بادشاہ دسیا گیا اے تے اسنوں تَبابِعَہ وچ شمار کيتا گیا اے جو بلاد وچ فتوحات کردے سن ۔ انہاں دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ انھاں نے نجد نوں آباد کيتا۔ ابو عمرو الشيباني، ابو عبيده تے ابن الكلبي جداں مؤرخین دے مطابق اوہ احول (بھینگے) تے اعسر (کھبے ہتھ توں کم کرنے والے) سن تے شدید قوت رکھنے والے سن ۔
ان راویاں دے مطابق حسان نوں انہاں دے بھائی نے حمير دے بعض قائدین دی سازش توں قتل کر دتا تے محمد بن حبيب البغدادی نے انھاں انہاں اشراف وچ شمار کيتا جنھاں سازشی قتل دا نشانہ بنایا گیا۔ عبيد بن شرية تے المفضل الضبي دی روایات دے مطابق جديس قبیلے نے جدوں طسم اُتے ظلم کيتا تے طسم نے مدد دے لئی حسان توں رجوع کیتا، تاں انھاں نے جديس تے عماليق اُتے لشکر کشی کی، انھاں شکست دتی، انہاں دے علاقے ویران کيتے تے انہاں دے شہر و دیہات منہدم کر دتے۔
شاعر الاعشى دا قول نقل کيتا جاندا اے: "فَصَبَّحَهُم حسّان يُزجي السّمر والسّلعا، فاستنزلوا أهل جوّ من منازلهم، وهدّموا شاخص البنيان فاتضعا" (یعنی: حسان صبح دے وقت اپنی نیزے تے ہتھیاراں نوں لے کے آیا تے اہلِ جوّ نوں انہاں دے گھراں توں اتار باہر کيتا تے انہاں دی بلند عمارتاں نوں زمین بوس کر دتا۔)
نسب
[سودھو]حسان بن ابو كرب اسعد بن ملكي كرب بن قيس (ثأران) بن زيد (ذمار علي) بن عمرو ذو الأذعار بن العبد ذو الأشرار بن أبرهة ذو المنار بن الحارث الرائش بن قيس بن صيفي بن سبأ الأصغر بن كعب بن زيد بن سهل بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حيدان بن قطن بن عريب بن زهير بن الغوث بن أيمن بن الهميسع بن حمير بن سبأ بن يشجب بن يعرب بن قحطان۔ (یہ سلسلۂ نسب محمد بن حبيب البغدادي، ابن عبد ربہ، ابن ماكولا تے ہور مؤرخین نے بیان کيتا اے۔)[۷][۸][۹]
حوالے
[سودھو]- ↑ Christian Robin, Mounir Arbach – Nouveaux jalons pour une géographie historique de la Yamāma – page 109 Archived 2024-01-01 at the وے بیک مشین
- ↑ طالع النقوش للاستزادة: Gar BSE Archived 2023-07-09 at the وے بیک مشین. وGar framm. 7. Archived 2023-07-09 at the وے بیک مشین
- ↑ DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 509 Maʾsal 1. Archived 2023-07-10 at the وے بیک مشین
- ↑ طالع النقش المؤرخ: Ry 534+MAFY/Rayda 1 Archived 2023-07-09 at the وے بیک مشین
- ↑ DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BynM 17. Archived 2023-07-10 at the وے بیک مشین
- ↑ Robin, Christian Julien – Le roi ḥimyarite Thaʾrān Yuhanʿim – page 60سانچہ:مردہ ربط
- ↑ المحبر - البغدادي - الصفحة 367. Archived 2023-07-08 at the وے بیک مشین
- ↑ العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج٢ - الصفحة ۵٨. Archived 2023-07-09 at the وے بیک مشین
- ↑ إكمال الكمال - ابن ماكولا - ج ١ - الصفحة ٣٦٧. Archived 2023-07-09 at the وے بیک مشین
- ↑ النص الموسم بـ (BynM 17 Archived 2023-07-10 at the وے بیک مشین)
<ref> ٹیگ اک ٹولی جیدا ناں "معلومة" اے ہیگے نیں، پر کوئی <references group="معلومة"/> ٹیگ نا لبھیا۔