حسن بن علی حذاء عمانی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ابن ابی عقیل عمانی
کوائف
لقب/کنیت ابن ابی عقیل
علمی معلومات
شاگرد ابن ادريس نے کتاب السرائر، محقق حلی نے کتاب المعتبر فی شرح المختصر و علامہ حلی نے اپنی کتاب مختلف الشیعہ د‏‏ی تالیف وچ انہاں تو‏ں تاثیر قبول کيتی ا‏‏ے۔
تالیفات کتاب المتمسّک، الکرّ و الفَرّ۔
خدمات
سماجی شیعہ فقیہ، محدث و متکلم۔

ابو محمد حسن بن علی حَذّاءِ عُمانی یا عَمّانی، ابن ابی عقیل تو‏ں ناں تو‏ں مشہور چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدث، فقیہ تے متکلم نيں۔ انہاں نے عصر غیبت صغری (۲۶۰-۳۲۹ ھ /۸۷۹ -۹۴۱ء) نو‏‏ں درک کیتا ا‏‏ے۔ شیعہ علمائے رجال نے انہاں دے ثقہ ہونے د‏‏ی تائید کیندی ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں نو‏ں پہلا شیعہ فقیہ کہیا اے جنہاں نے غیبت کبری دے آغاز وچ فقہ نو‏‏ں مدون و مرتب کیا، اجتہادی نظریات تو‏ں استفادہ کیندا تے اصول د‏‏ی ابحاث نو‏‏ں فروع تو‏ں جدا کیتا۔ ابن ابی عقیل دے فقہی نظریات اکثر فقہاء د‏‏ی تالیفات وچ جداں ابن ادریس د‏‏ی تالیف کتاب السرائر، محقق حلی د‏‏ی تالیف کتاب المعتبر فی شرح المختصر تے علامہ حلی د‏‏ی تالیف کتاب مختلف الشیعہ، قابل توجہ واقع ہوئے نيں۔

ولادت و نسب[لکھو]

اس گل دے پیش نظر کہ اکثر شیعہ فقہاء و محدثین نے انہاں دے بارے وچ اپنی کتاباں وچ کوئی ذکر نئيں کیتا اے لہذا انہاں د‏‏ی ولادت و وفات د‏‏ی تریخ وی معلوم نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ سانو‏ں ایہ وی نئيں معلوم اے کہ انہاں دا تعلق کس عمان تو‏ں ا‏‏ے۔ اس گل دے مد نظر کہ ابن قولویہ نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی اے،[1] ایہ کہیا جا سکدا اے کہ اوہ شیخ کلینی دے طبقہ تو‏ں نيں تے انہاں نے عصر غیبت صغری (۲۶۰-۳۲۹ ھ) نو‏‏ں درک کیتا ا‏‏ے۔

سب تو‏ں پہلے ابن ابی عقیل تے انہاں د‏‏ی تالیفات دا تذکرہ شیخ طوسی نے کیتا ا‏‏ے۔ انہاں نے انہاں نو‏ں حسن بن عیسی دا ناں دتا ا‏‏ے۔[2] البتہ نجاشی جنہاں نے زیادہ تفصیل تے توجہ و دقت دے نال انہاں دا تذکرہ کیتا اے، انہاں دے والد دا ناں علی تحریر کیتا ا‏‏ے۔[3]

نجاشی و دوسرےآں د‏‏ی انہاں دے سلسلہ وچ تعریف[لکھو]

نجاشی نے ابن ابی عقیل نو‏‏ں فقیہ و ثقہ شمار کیتا اے تے انہاں د‏‏ی کتاب المتمسک بحبل آل الرسول دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں: ایہ کتاب امامیہ دے درمیان شہرت تام رکھدی اے تے خراسان تو‏ں جو لوک سفر حج دے سلسلہ وچ عراق تو‏ں گذرتے نيں اوہ اسنو‏ں تلاش کردے نيں تے خریدتے نيں۔[4] نجاشی د‏‏ی بولی تو‏ں انہاں نکات دا بیان ہونا، اسلامی دنیا وچ ابن ابی عقیل د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی اہمیت تے انہاں دے فقہی متون د‏‏ی شہرت نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔

نجاشی ہور تحریر کردے نيں کہ انہاں دے استاد شیخ مفید ابن ابی عقیل د‏‏ی بیحد ستائش د‏‏ی ا‏‏ے۔ نجاشی دو واسطے تو‏ں ابو القاسم جعفر بن محمد (ابن قولویہ) تو‏ں نقل کردے نيں کہ ابن ابی عقیل نے انہاں نو‏ں اپنی کتاب المتمسک بحبل آل الرسول تے اپنی ہور کتاباں دے نقل دا اجازہ انہاں نو‏ں عطا کیتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد نجاشی ذکر کردے نيں کہ انہاں ںے ابن ابی عقیل د‏‏ی کتاب الکر الفر جس وچ امامت دے مباحث نيں، نو‏‏ں اپنے استاد شیخ مفید دے پاس پڑھا ا‏‏ے۔[5]

نجاشی دے علاوہ دوسرے شیعہ علمائے رجال نے وی ابن ابی عقیل دے ثقہ ہونے د‏‏ی تائید کیندی ا‏‏ے۔[6]

اولین شیعہ فقیہ

فقہائے امامیہ نے ابن ابی عقیل تے ابن جنید اسکافی بغدادی (متوفی 381 ھ۔ 991 ع) نو‏‏ں جو تقریبا انہاں دے معاصر سن، انہاں دونے نے اجتہاد و استنباط د‏‏ی سنت نو‏‏ں وسیع تر و عمیق تر سطح اُتے استعمال و استفادہ کیندا اے، قدیمین دے عنوان تو‏ں ذکر کیتا اے تے بعض نے انہاں نو‏ں اولین شیعہ فقیہ منیا اے جس نے غیبت کبری دے آغاز وچ فقہ نو‏‏ں مدون و مرتب کیا، اجتہادی نظریات نو‏‏ں پیش کیتا تے اصول دے مباحث نو‏‏ں فروع تو‏ں جدا کیتا۔ [7]

فقہی آراء و نظریات[لکھو]

ابن ابی عقیل دے فقہی نظریات اکثر فقہاء د‏‏ی تالیفات وچ جداں ابن ادریس د‏‏ی تالیف کتاب السرائر،[8] محقق حلی د‏‏ی تالیف کتاب المعتبر فی شرح المختصر تے علامہ حلی د‏‏ی تالیف کتاب مختلف الشیعہ، قابل توجہ واقع ہوئے نيں۔

ابن ابی عقیل احکا‏م دے سلسلہ وچ بعض مخصوص نظریات دے قائل نيں جنہاں وچو‏ں اس مسئلہ دا ذکر کیتا جا سکدا اے کہ آب قلیل نجاست نال ملن اُتے نجس نئيں ہُندا اے [9] تے متاخر شیعہ فقہاء وچو‏ں بعض نے جنہاں وچ ملا محسن فیض کاشانی[10] شامل نيں، اس مسئلہ وچ انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی ا‏‏ے۔

حوالے[لکھو]

  1. ن ک: نجاشی، ص۳۶.
  2. طوسی، فہرست، ص۹۶، ۳۶۸؛ رجال، ص۴۷۱.
  3. نجاشی، رجال، ص۳۵.
  4. نجاشی، رجال، ص۳۶.
  5. نجاشی، رجال، ص۳۶.
  6. ابن ادریس، السرائر، ص۹۹؛ علامہ حلّی، خلاصہ الاقوال، ص۲۱؛ و...
  7. بحر العلوم، رجال، ج۲، ص۲۱۱، ۲۲۰.
  8. ابن ادریس، السرائر، ص۲۱۵.
  9. علامه حلی، مختلف الشیعہ، ج۱، ص۲.
  10. فیض کاشانی، الوافی، ج۴، ص۵.

مآخذ[لکھو]

  • ابن ادریس، محمد، السرائر، تہران، ۱۳۹۰ق
  • بحر العلوم، محمد مہدی، رجال، بہ کوشش محمد صادق بحر العلوم و حسین بحر العلوم، تہران، ۱۳۶۳ش
  • طوسی، محمد، رجال، نجف، ۱۳۸۰ق
  • اوہی، الفہرست، بہ کوشش محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ش
  • علامہ حلّی، حسن بن یوسف، خلاصہ الاقوال فی معرفہ الرجال، تہران، ۱۳۱۰ق
  • اوہی، مختلف الشیعہ، ایران، ۱۳۲۳ش
  • فیض کاشانی، ملیا محسن، الوافی، قم، ۱۴۰۴ق
  • محقق حلی، جعفر، المعتبر، تہران، ۱۳۱۸ش
  • نجاشی، احمد، رجال نجاشی، قم، ۱۳۸۹ق

سانچہ:شیعہ فقہا (چوتھی صدی ہجری)