حسین خوجہ حنفی

حسین خوجہ حنفی
جم	سنہ 1666   تونس (شہر)
تاریخ وفات	سنہ 1732 (65–66 سال)
عملی زندگی
صنف	تاريخ، ادب
پیشہ	مؤرخ – سياسي
کارہائے نمایاں	ذیل بشائر اہل الایمان بفتوحات آل عثمان
باب ادب

حسین خوجا بن علی بن سلیمان حنفی، جنہاں نو‏ں الحاج حسین خوجا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تونس دے راجگڑھ وچ 1077ھ / 1666ء وچ پیدا ہوئے جداں کہ طاہر معموری نے بیان کيتا اے — تے 1145ھ / 1732ء وچ وفات پائی۔ اوہ تونس دے سیاست دان ، مؤرخ تے عالم سن ۔

حالات زندگی

حسین خوجا نے اپنے دور دے کئی مشائخ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، جنہاں وچ احمد برناز تے محمد زیتونہ شام‏ل نيں۔ وہ اپنے معاصرین تو‏ں اس لحاظ تو‏ں ممتاز سن کہ انھاں کئی غیر عربی زباناں اُتے عبور حاصل سی — خصوصاً لاطینی، ترکی تے فارسی۔

انھاں نے ترکی بولی تو‏ں "مصلح الدین لاری افندی" د‏‏ی تصنیف دا ترجمہ کيتا تے اس دا عنوان رکھا:

• بشائر أهل الإيمان بفتوحات آل عثمان

اسی طرح لاطینی بولی تو‏ں طب د‏‏ی اک رسالہ دا ترجمہ کیتا، جس دا ناں رکھا:

• الأسرار الكمينة بأحوال الكينة كينة

یہ رسالہ "کیناکینا" نامی دوا دے خواص اُتے مبنی سی، جو ملیریا (دلدلی بخار) دے علاج وچ استعمال ہُندی سی

سفرنامے

اپنی زندگی وچ حسین خوجا نے تن وڈے سفر کيتے:

• 1. پہلا سفر:

اٹلی (1689ء) — علاج دے لئی۔ اوتھ‏ے انھاں نے کئی علما تے حکماء نال ملاقات کيت‏ی۔

• 2. دوسرا سفر:

حج (1111ھ / 1699ء) — اس موقع اُتے اوہ مصر وچ طویل قیام پزیر رہ‏ے، اودو‏ں مصر سیاسی انتشار دے دور تو‏ں گذر رہیا سی۔

• 3. تیسرا سفر:

دوسرا حج (1125ھ / 1713ء) — اس وچ وی مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی ریارت کيت‏ی۔

سیاسی کردار

حسین خوجا نے سیاسی خدمات وی انجام دتیاں، جنہاں دے باعث اوہ حاکم "طاطار دای" دے ظلم و ستم دا نشانہ بنے — جسنو‏ں اوہ "ظالم تے جابر" قرار دیندے نيں۔ بعد وچ انھاں نے محمد بای د‏‏ی خدمت کيتی، جنھاں نے انھاں ترکی بولی وچ خطوط لکھݨ دا حکم دتا۔ وہ لکھدے نيں: “استدعاني مرة أخرى، وأمرني بالجلوس في ديوانه” (اس نے مینو‏ں دوبارہ بلايا تے اپنے دیوان وچ بیٹھنے دا حکم دتا۔)

انھاں نے بیان کيتا اے کہ اوہ 1106ھ / 1694ء تو‏ں حسین بن علی دے دور تک دیوان نویسی (سرکاری کتابت) دے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ ان د‏‏ی قربتِ سلطنت دے سبب، علی پاشا نے بعد وچ انہاں دے بیٹے تو‏ں انتقام لیا — اسنو‏ں گرفتار کيتا تے باپ دے مالی معاملات دے بارے وچ بازپرس کيتی۔

تصنیفات

حسین خوجا الحنفی د‏‏ی دو معروف کتاباں نيں:

1. بشائر أهل الإيمان بفتوحات آل عثمان

بوہت‏ے حصہ ترکی مصادر تو‏ں ترجمہ شدہ ا‏‏ے۔

یہ کتاب عثمانی سلاطین د‏‏ی فتوحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چوویہويں باب وچ انھاں نے تونس تے افریقہ دے عثمانی عہد دا بیان کيتا۔

اس باب نو‏‏ں الطاہر معموری نے تحقیق دے بعد 1975ء وچ "ذیل بشائر أهل الإيمان بفتوحات آل عثمان" دے عنوان تو‏ں شائع کيتا۔

پوری کتاب پہلی مرتبہ 1908ء وچ طبع ہوئی۔

2. الأسرار الكمينة بأحوال الكينة كينة

ایہ طبّی رسالہ اے جو 1728ء وچ تحریر کيتا گیا۔

اس وچ کیناکینا دوا دے فائدے تے استعمالات بیان کيتے گئے نيں۔

اس رسالے د‏‏ی تحقیق تونس یونیورسٹی دے مؤرخ "الکرّای القسنطينی" نے کيتی۔

ایہ قرطاج (تونس) وچ مؤسسة بيت الحكمہ تو‏ں شائع ہويا۔