"لما امریکا" دیاں دہرائیاں وچ وکھراپا

Jump to navigation Jump to search
لکھائی دا خلاصہ کوئی نہیں
 
==تریخ==
لما امریکا [[پراݨےپرانا جیون ویلا|پراݨے جیون ویلے]] توں لے کے [[وچکارلا ویلا (جیالوجی)]] وچ [[افریقا]] نال جڑیا ہویا سی ۔ ایہ ایس توں 22 کروڑ 50 لَکھ ورھے پہلاں تک رہیا جد ایہ [[پینجیا]] (اک وڈے براعظم) دا حصا سن ۔ فیر وکھرا ہوݨ لگ گیا۔ ایس لئی ایہدے تے [[افریقا]] دے [[پتھری جاندار]] تے [[چٹان|چٹانا]] اکو جہیاں نیں ۔
 
لمے امریکا وچ انسان 15000 ورھے پہلاں روس ولوں اُبھے امریکا توں ہوندے ہوے پاناما راہ پُہنچے ، جدوں ایہ برف نال الاسکا نال جڑیا ہویا سی ۔ ایتھے 9000 م پ ورھے پہلے سکواش مرچ تے [[بی]] ایمیزون دے اُبھے تھانوان ول بیجے وڈھے گۓ۔ شکر قندی نوں کھان پین لئی ورتن دے پانڈیاں تے نشان 2000 م پ ورے پرانے نیں۔ 2000 م پ دے دوالے وائی بیجی والیاں رہتلاں انڈیز دے والے پونگریاں تے مچھیاں پھڑنا تے ایھدا کھان پین دا وڈا انگ ہون دا رواج وی پیا۔ [[لاما]]، [[ویکونا]]، [[گواناکو]] تے [[الپاکا]] نوں 3500 م پ ورھے پہلاں اتلے انڈیز دے دوالے سمان لدن، آون جان تے گوشت تے دُدھ واسطے پالݨ دا رواج پیا۔<ref name="OBrienP-Oxford_Atlas"/>
 
بوٹیاں دی اگائی تے فیر وادھے نال اک تھاں تے ٹک کے رہن نال ایتھے رہتلاں دا مڈھ پیا۔ لمے امریکا دیاں پہلیاں رہتلاں وچ نورٹے چکو پیرو دیاں کنڈھیاں تے سبھ توں پہلی سی ۔ ایہدے بنے ہرم مصر وچ بنن والے اہرام دے ویلے دے نال دے سن ۔ ایہناں دا تجارتی پدھر نے بپار پھیلاون لئی راہ بناۓ، وائی بیجی نوں ودھایا تے اوہناں مگروں 900 م پ وچ چاون آۓ۔ چاون دے بنے کوٹھے 3,177 میٹر اچیاں تھانوان تے بنے نین تے ایہ رہتل 900 توں لے کے 300 م پ تک چلی ۔
دکھنیلموچی امریکی رہتلاں وچ انکا وڈی سی ۔ایہ انڈیز دے پہاڑی دھارے وچ وس رہی سی تے 1438 توں 1533 تک ایہ اپنی اتلی پدھر تے سی ۔ ایہ وکھری تے اگے ودھویں سی۔سی ۔ 9 توں 14 ملین تک لوک 25000 کلومیٹر لمیاں سڑکاں نال اک دوجے نال جڑے ہوۓ سن۔ نگر ٹھیک کٹے ہوۓ تے ودھیا پتھراں نال تے اک ودھیا ول نال بنے سن تے اک ڈھکی پدھر نال سن۔ ڈھکی پدھر وائی بیجی دا عام رواج سی۔ وشکارلےوچکارلے تے دکھنیلمے چلی وچ ماپوچے وس رۓرہے سن تے۔ اوہناں دا تے یورپی لوکاں دا اروکو دی لڑائی وچ 300 ورےورھے تک آڈاآڈھا لائیلگیا لکھیا۔رہیا ۔
 
'''==یورپی رہتل'''==
 
1494 وچ دو یورپی دیساں [[سپین]] تے [[پرتگال]] نے پوپ دی صلآ نال ٹورڈیسلاس دی ٹریٹی راہیں یورپ توں باہر سار دیساں نوں آپس وچ ونڈ لیا۔ ایہ اک فرضی کھچی گئی لیک سی جیہڑی کیپ وردی دے لیندے ول اتر توں دکھن ول سی تے 370 توں 370 لیگ لیندے ول سی۔ ایس لیک دے لیندے پاسے دے تھاں سپین نوں دتے گۓ تے چڑھدے پاسے دے تھاں پرتگال نوں۔ ٹھیک ناپنا اوکھا سی تے ایس لئی پرتگالیاں نے برازیل وج جوکھا لیندے ول ودھدے گۓ۔
1530 مگروں ایس براعظم نوں پہلے سپین تے فیر پرتگال نے لٹیا۔ ایہناں ایس براعظم دی ہرشے تے مل ماریا تے آپس وج ونڈ لیا۔ دیسی لوکاں نوں ملوزوری دبادتا گیا۔
 
ایہ یورپی لوک اپنے نال ایسے یورپی روگ وی لیاۓ ، جیویں [[چیچک]]، [[نزلہ]]، خسرہ تے ٹائیفس نیں تے جنہاںجیہناں دی کوئی دوائی ایہناں دیسی لوکاں کول نئیں سی۔سی ۔ دیسی لوکاں نوں غلاماں وانگوں ورتیا گیا تے اوہناں کولوں کاناں وچ کم کراۓ گۓ۔ ایتھے دے لوکاں دی گنتی تھوڑی رہ گئی تے فیر [[افریقہافریقا]] توں کم تے [[وائی بیجی]] لئی غلام لیاۓ گۓ۔گۓ ۔ ہسپانوی لوکاں نے ایتھے اپنے مت رومن کیتھولک چرچ نوں تے اپنی بولی نوں ملوزوری چلایا۔ یورپی تے دیسی لوکاں دے ملن نال اک نویں نسل بندی اے جینو مسٹیزو کیا گیا۔ میکسیکو دی لوک گنتی دا چوکھا انگ مسٹیزو نیں۔ 2012 وچ کیتی گئی اک کھوج وج جیدےجیہدے وج وائی کروموسوم ویکھے گۓ ایہ پتہپتا چلیا جےکہ میکسیکو دیدے (~93%) لوک رلی ملی نسل دے نین تے (64.9%) دے پرکھ یورپی نیں۔ ایہناں مگروں دیسی (30.8%) تے کالے (4.2%) سن۔<ref name="Results of the study per state">[http://www.nature.com/jhg/journal/v57/n9/images/jhg201267f3.jpg Results of the study per state]</ref>۔ مڈھ وچ ماں دیس تے پیو یورپی ہوندا سی پر ازادی مگروں پیو دیسی تے ماں یورپی ہون دا رواج بنیا۔ یورپی لوکاں ایتھوں دے آرٹ نوں کافر کرکے مکادتا تے سونے چاندی دیاں بتیاں پگھلا کے یورپ لے گۓ۔ ہسپانوی تے پرتگالی ایتھے یورپی آرکیٹیکچر لے کے آۓ تے ایتھے دے شہر یورپ دے ای نمونے دے شہر لگدے نیں۔ یورپیان نے ایتھے پل، سڑکاں تے نالیاں جتھے ایہ گۓ بنایاں۔ بپار نال وی لما امریکا کوڑے ول نال [[یورپ]] نال تے اپس وج جوڑ دتا گیا۔ اوہ تھاں جیہڑے وکھرے تے پینڈے تے سن پرتگالی تے ہسپانوی بولی نے آپس وج جوڑ دتے۔
 
آئبیریا دے جزیریورگا تے نیپولین دے مل مارن باہجوں اوتھے اک لمی لڑائی دا مڈھ بجھیا جس نے لما امریکا دے سیاسی وکھالے ہمیشہ لئی پلٹ کے رکھ دتا۔ نپولین دے سپین تے پرتگال تے مل مارن (1807–1814) تے ایہناں دیساں دے لما امریکا وچ تھاں ازاد ہون لگ گۓ۔ نیپولین نے پہلے پرتگال تے ہلہ بولیا پر پرتگال دا شاہی ٹبر نس کے برازیل آگیا۔ نیپولین نے سپین تے ہلہ بولیا تے ایتھے دے بادشاہ نوں پھڑ لیا تے سپین وج اپنے بھرا جوزف نوں بادشاہ بنادتا پر سپین دے لوکاں ایس گل نون نہ منیا تے تھاں تھاں تے لوکاں اپنے بادشاہ دے ناں تے جنتا دے ناں نال سرکاراں بنادتیاں۔ اوہدیاں دکھنی امریکی کلونیاں وچ وی ایہو گل ٹر پئی پر اک فرق نال۔ ایتھے ایہ دوحصیاں وچ ونڈی گئی تے اک ونڈ دے لوک بادشاہ نال سن تے دوجے دیس پریمی سن جیہڑے اندردی ازادی منگ رۓ سن۔ جنتا دیس پریمی لوک نویاں سوچاں دے جانن وج سن۔ 5 ورے مگروں جدوں سپین وچ بادشاہ نون جت ہوئی تے اوہنے پرانے ول دے پینڈے بادشاہی رواج نون فیر لاکو کردتا۔ لما امریکا وچ [[سائیمن بولیور]] تے وینزویلا وچ تے جوس ڈی سان مارٹن نے ارجنٹائن وچ ہسپانوی راج نوں مکایا۔ مارٹن دکھن ولوں اک فوج بنا کے پیرو اپڑیا تے اتوں سائمن اپنی فوج لے کے آیا تے دوناں فوجوں نے رل کے سپین دی فوج نوں ایکویڈار وچ ہتھیار رکھواۓ۔ اینج لما امریکا وچ سپین دا راج مک گیا۔ 1822 وچ [[برازیل]]، پرتگال توں وکھرا ہویا۔
20 ویں صدی دے مڈھ وچ لما امریکا دے تن امیر دیس ارجنٹائن، برازیل تے چلی وڈی سمندری فوج بنان دے مینگے شوق وج پے گۓ۔ اک ویلہ اینج وی آیا جے پورے ارجنٹائن دے بجٹ دا 20٪ دو ڈریڈناٹ سمندری جہازاں تے لگ ریا سی تے مگروں لگنوالے پیسے وکھ سن۔<ref>Richard Hough, ''The Big Battleship'' (London: Michael Joseph, 1966), 19. {{oclc|8898108}}.</ref><ref>Robert Scheina, ''Latin America: A Naval History, 1810–1987'' (Annapolis, MD: Naval Institute Press, 1987), 86. ISBN 0-87021-295-8. {{oclc|15696006}}.</ref> ٹھندی لڑائی دا اک ویہڑہ ایہ والا امریکا وی سی جس نے لوکاں دے دیساں نوں چنگا ماڑا کردتا۔
 
1982 وچ [[برطانیہبرطانیا]] تے [[ارجنٹائن]] دی فاکلینڈ دے رپھڑ تے لڑائی ہوئی۔
 
دکھنیلمے امریکا دی 20ویں صدی دی سیاست وج موڑ آیا تے سوشلسٹ آکو جنے جارۓ نیں۔ چلی، یوراگوۓ، برازیل، رجنٹائن، ایکویڈار، پیراگوۓ، بولیویا تے وینزویلا وچ سوشلسٹ آگو تے سرکاراں جنیاں گئیاں نیں۔ لامت دکھنی امریکی دیساں وچ [[کھلی منڈی]] دا رواج اے تے ایہ ہولی ہولی دکھنی امریکی بپاراں نوں آپس وچ گوڑا جوڑدی پئی اے۔ دکھنی امریکی دیساں دے بپار دے آپس وج رلن نال ایتھے دنیا دی تیجی وڈی مارکیٹ بنن جارئی اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/nations/sovereign/integrate/2008/1029newconsensus.htm |title=Globalpolicy.org |publisher=Globalpolicy.org |date=2008-10-29 |accessdate=2010-10-24}}</ref>
 
==بولیاں==
۱۴,۳۲۱

حصے

کھوج پتر