دلی دی تریخ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
اتری بھارت دا تریخی کھیتر

دلی

A view of the Old City
  تھاں  دلی
راج دی ستھاپتی: 736 ق م
بولی کھڑیبولی، ہندی، اردو، پنجابی،انگریزی 
شاہی خاندان تومرس-چوہان(736-1192)

مملوک(1206–1289)
خلجی خاندان(1290–1320)
تغلق خاندان (1320–1413)
 سعید(1414–51)
لودھی خاندان (1451–1526)
مغل سلطنت (1526–1540)
سوری سامراج(1540–1553)
ہندو-ہیمو(1553–56)
مغل سلطنت(1556–1857)
برطانوی راج (1857–1947)
آزادی (1947–Present)

بھارت دے راجگڑھ دلی دا اتہاس بہت لمبا اتے پرانا اے۔ دلی سیاسی سلطنت رکھن والا اک عظیم شہر اے۔ جہڑا بہت سارے ہندوستانی حکمراناں دا راجگڑھ رہا اے اتے ہن اس دا چپا چپا ایہناں دیاں داستاناں سناؤندا اے۔ دلی دنیا بھر دے پرانے شہراں وچوں اک اے جو طاقتور راجطاقتاں دا مرکز رہا اے۔[1][2] اک کروڑ 73 لکھ دی آبادی نال ایہہ بھارت دا دوجا تے دنیا دا 8واں سبھ توں وڈا شہر اے۔ جمنا دریا دے کنارے آباد ایہہ شہر 6ویں صدی عیسوی سابق توں آباد اے۔ دلی سلطنت دے عروج دے دور وچ ایہہ شہر اک تہذیبی تے وپاری مرکز دے طور تے ابھریا۔ دلی کنے وار بنی کنے وار ڈھہی اس دا کوئی حساب نہیں۔ وکھ وکھ ویلے اُتے آئے باہری حملہ آوراں نے دلی نوں اپنے حساب نال کتوں بنوایا کتوں اجاڑیا۔ پر حملہ آوراں دا مرکز دلی ہی رہی۔ دلی دی وراثت وچ ہندواں، مسلماں اتے برطانوی راج وراثتاں دی اک سانجھی تصویر اے۔[3]

دلی نوں بھارتی مہاکاوِی مہابھارت وچ اندرپرستھ دے ناں نال جانیا جاندا سی جو پانڈو راج دا راجگڑھ سی۔ دلی وچ واقع پرانے قلعے بارے ہندو ساہت دے مطابق ایہہ کیہا جاندا اے کہ ایہہ قلعہ اندرپرستھ دے ستھان اتے اے جو پانڈواں دا وڈا راجگڑھ ہندا سی۔ہال ہی وچ بھارتی آثار قدیمہ سرکھیا ڈیپارٹمنٹ دی دیکھ-ریکھ وچ کروائی گی خدائی دوران کجھ دیوار چتر ملے ہن جنہاں دی عمر 1000 ق م دسی گئی اے جو اسدی پراچینتا نوں بیان کردی اے۔

دلی دے شہر[لکھو]

شاہجہاناباد ( حال :پرانی دلی) دا تریخی نقشہ

اس طرحاں منیا جاندا اے کہ اج دی جدید دلی بنن توں پہلاں دلی ستّ واری جڑی اتے وصی اے جس دے کجھ اخاص اج وی دیکھے جا سکدے ہن۔ لالکوٹ، سیری دا قلعہ اتے قلعہ رائے پتھورا: تومر ونش دے سبھّ توں پرانے قلعے لال کوٹ دے نیڑے کتبدین ایبک ولوں بنائا گیا سری دا قلعہ، 1303 وچ الاؤالدین خلجی ولوں نرمت تگلکاباد، گیاسدین تغلق(1321–1325) ولوں نرمت جہاں پناہ قلعہ، محمد بن تغلق(1325–1351) ولوں بنائیا کوٹلہ پھروجشاہ، پھروجشاہ تغلق (1351–1388) ولوں بنایا پرانا قلعہ (شیرشاہ سوری) اتے دینپناہ (ہمایو ؛دونے اسے تھاں تے ہن جتھے پورانک اندرپرستھ ہون دی گل کیتی جاندی اے (1538–1545) شاہجہاناباد، شاہ جہاں (1628–1649) ولوں بنایا؛ اس وچ لال قلعہ تے چاندنی چونک وی شامل ہن۔ ستارویں صدی دے مدھ وچ مغل بادشاہ شاہ جہاں (1628–1658) نے ستویں وار دلی وسائی جس نوں شاہجہاناباد دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ ا`ج کل اس دے کجھ حصہ پرانی دلی دے روپ وچ وی سرکھتّ ہن۔ اس نگر وچ اتہاس دیاں دھروہراں اج وی سرکھتّ بچآں ہویاں ہن جس وچ لال قلعہ سبھ توں مشہور اے۔جد تک شاہ جہان نے اپنی راجگڑھ بدل کے آگرہ نہیں کیتی، دلی ہی مغلاں دی راجگڑھ رہی۔1638 ای۔توں بعد مغلاں دی راجگڑھ پرانی رہی۔اورنگزیب (1658–1707)نے شاہ جہان نوں گدی توں اتار کے کھدّ نوں شالیمار باغ وچ بادشاہ اعلان کر دتا۔ 1857 دے تحریک نوں پوری طرحاں تباہ کرن توں بعد انگریزاں نے بہادرشاہ ظفر نوں رگونّ گھیج دتا اتے بھارت انگریزاں دے ماتحت ہو گیا۔ شروع وچ ایہناں نے کلکتہ توں حکمرانی سمبھالیا پر بود وچ دلی نوں صنعتی راجگڑھ بنا لیا۔ ایہناں نے وڈے پیمانے وچ دلی دے مہانگراں دا پونراساری کروایا اتے کجھ نوں ڈھہا دتا۔

   دلی دے قائم کیتے راج ناں اتے ایہناں دے بانی

  1. اندرپرست، (1400 ق م ۔)جوکہ پانڈواں ولوں قائم کیتا گیا۔
  2. سورجکونڈ (اننگپر)
  3. لالکوٹ، 1052 ای۔ وچ تومر راج دے اننپال دیارا قائم کیتا گیا۔ اس دے انش قلعہ رائے پیتھورا وچ ملدے ہن اتے اس نوں اج کل مہرولی دے ناں نال جانیا جاندا اے۔
  4. سیری، اس نوں علاؤ الدین خلجی نے 1303 نوں بنوایا۔
  5. تگلکاباد، اسنوں غیاث الدین تغلق نے 1320 ای۔ وچ قائم کروایا اتے قلعہ ادیلاباد دا اساری اس دے پتّ محمد بن تغلق نے 1325 ای۔ وچ کروایا۔
  6. جہانپناہ، اس نوں سیری اتے قلعہ رائے پتھورا دے وچکار 1325 ای۔ وچ محمد بن تغلق نے تیار کروایا۔
  7. فیروز آباد، اس نوں فیروز شاہ تغلق 1354 نوں بنوایا۔ اس نوں فروز شاہ کوٹلہ دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔
  8. دینپناہ ، اس نوںہمایوں  نے بنوایا اتے شیرگڑھ نوں شیرشاہ سوری نے بسوایا۔  ایہہ دوویں اندرپرستھ (1538–1545) دے نیڑے ہن۔
  9. شاہجہانباد، شاہ جہان ولوں 1638–1649 دے دوران بنوایا گیا۔
  10. لٹیئنز دلی جاں نویں دلی، اس دا قیام بریٹیش راج ولوں 12 دسمبر،1911 وچ کیتا۔2011 وچ دلی نے اپنا 100واں قیام سال منایا۔

اتہاس[لکھو]

8ویں صدی توں 16ویں صدی تک[لکھو]

16ویں صدی توں 19ویں صدی[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. [1]
  2. List of cities by time of continuous habitation#Central and South Asia
  3. [2]