دولت مشترکہ دیساں دے شہری
دولت مشترکہ دیساں دے شہری ( Citizen Commonwealth) ریاستاں دے منبر ملکاں دے شہریلوکاں نوں کہا جاندا ہے ۔ کامن ویلتھ دا شہری اوہ ہوندا اے جو دولتِ مشترکہ (کامن ویلتھ آف نیشنز) دے کسی رکن ملک دا شہری ہووے۔ حالانکہ زیادہ تر کامن ویلتھ ممالک اپنے شہریاں تے ہور ملکاں دے شہریاں وچ کوئی خاص فرق نئیں کردے، پر کچھ ممالک محدود حقوق تے مراعات دیندے نیں۔ مثال دے طور تے، ۱۴ کامن ویلتھ ممالک وچ رہائش پذیر کامن ویلتھ شہریاں نوں انتخابات وچ ووٹ پاون دا حق حاصل اے۔
ایہ حیثیت سب توں زیادہ اہم برطانیہ وچ اے، جتھے برطانوی قانون دے تحت انہاں نوں غیر ملکی شہری نئیں سمجھیا جاندا۔ اوہ انتخابات وچ ووٹ پا سکدے نیں، عوامی عہدیاں لئی کھڑے ہو سکدے نیں، تے کچھ سرکاری سہولتاں تک رسائی حاصل کر سکدے نیں، بشرطیکہ انہاں دا حقِ رہائش موجود ہووے (مثال دے طور تے مستقل رہائش دی اجازت، یعنی انڈیفِنٹ لیو ٹو ریمین)۔
پس منظر
[سودھو]کامن ویلتھ شہریت برطانوی سلطنت دے خاتمے دے نال نال بتدریج سامنے آئی۔ 1949 توں پہلاں، سلطنت دے سارے باشندے برطانوی سبجیکٹ کہلاندے سن تے تاجِ برطانیہ نال وفاداری دے پابند سن۔ پہلی جنگِ عظیم دے بعد، ڈومینین ممالک—جنہاں وچ آسٹریلیا، کینیڈا، آئرلینڈ، نیو فاؤنڈ لینڈ، نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ شامل سن—نے اپنے اپنے شہریت دے قوانین نافذ کیتے، پر برطانیہ تے اوہدی نوآبادیات دے نال مشترکہ حیثیت دے طور تے برطانوی سبجیکٹ ہون نوں تسلیم کردے رہے۔
تاہم، قانون سازی وچ ودھدی ہوئی تفریق تے ڈومینین ممالک دی خودمختاری دے بڑھنے نال 1946 وچ کینیڈین شہریت قائم ہوئی، جس نال برطانوی سبجیکٹ دی حیثیت توں باقاعدہ علیحدگی ہو گئی۔ ایہ پیش رفت، تے 1947 وچ بھارت تے پاکستان دی آئندہ آزادی دے نال مل کے، شہریت دے قانون وچ جامع اصلاحات دا باعث بنی۔
برٹش نیشنلٹی ایکٹ 1948 نے برطانوی سبجیکٹ دی نئی تعریف کیتی، جس مطابق برطانیہ، اوہدی نوآبادیات، یا ہور کامن ویلتھ ممالک دا کوئی وی شہری برطانوی سبجیکٹ ہو سکدا سی۔ اس ایکٹ وچ کامن ویلتھ شہری دی تعریف نوں وی اوہی معنی دِتّے گئے۔ ناں وچ ایہ تبدیلی برطانوی شہریت دی بنیادی سوچ وچ تبدیلی دا اشارہ سی، کیوں جو تاجِ برطانیہ نال وفاداری ہن برطانوی سبجیکٹ ہون لئی لازمی شرط نئیں رہی۔ ایہ تبدیلی اوہناں نو آزاد ملکاں نوں برقرار رکھن لئی وی ضروری سی جو بادشاہ نوں سربراہِ مملکت رکھن دی بجائے جمہوریہ بننا چاندے سن۔ اس طرح کامن ویلتھ شہریت دی مشترکہ حیثیت کامن ویلتھ دے مختلف رکن ممالک دی مرضی نال برقرار رکھی گئی۔ آسٹریلین شہریت 1949 وچ قائم ہوئی۔
ابتدائی طور تے سارے کامن ویلتھ شہریاں نوں برطانیہ وچ آباد ہون دا خودکار حق حاصل سی۔ پارلیمنٹ نے ایہ حق سب توں پہلے کامن ویلتھ امیگرنٹس ایکٹ 1962 دے ذریعے محدود کیتا، جس نے برطانوی جزائر توں باہر توں آون والے افراد اُتے امیگریشن کنٹرول لاگو کیتے۔ امیگریشن ایکٹ 1971 نے “پیٹریلز” لئی پابندیاں نرم کیتیاں—اوہ افراد جنہاں دے ماں باپ یا دادا دادی/نانا نانی برطانیہ وچ پیدا ہوئے سن—تے عملی طور تے سفید فام اکثریت والے ممالک توں آون والے کامن ویلتھ شہریاں نوں ترجیحی سلوک دِتّا گیا۔
برطانیہ توں باہر، کچھ رکن ممالک وچ شروع وچ کامن ویلتھ شہریاں نوں انتخابات وچ ووٹ پاون، شہریت حاصل کرن دے ترجیحی راستے، تے فلاحی سہولتاں دا حق حاصل رہا۔ زیادہ تر ممالک وچ آزادی دے نال ایہ مراعات ختم کر دِتّیاں گئیاں، پر کچھ وچ برقرار رہیں۔ برطانوی سبجیکٹس/کامن ویلتھ شہری نیوزی لینڈ وچ 1975 تک ووٹ پا سکدے سن، کینیڈا وچ وفاقی سطح اُتے 1975 تک (صوبیاں وچ مکمل طور تے 2006 تک مرحلہ وار ختم کیتا گیا)، تے آسٹریلیا وچ 1984 تک (تاہم اوہ سال ووٹر لسٹ وچ درج افراد ہن وی اہل نیں)۔
1980 دیاں دہائیاں تک، سلطنت دیاں زیادہ تر نوآبادیات آزاد ریاستاں بن چکیاں سن۔ پارلیمنٹ نے برطانیہ تے اوہدی باقی ماندہ علاقائی حدود دی نسبت نال شہریت دے قانون نوں اپڈیٹ کیتا۔ برٹش نیشنلٹی ایکٹ 1981 نے برطانوی سبجیکٹ دی ایسی نئی تعریف کیتی جس وچ ایہ حیثیت ہن کامن ویلتھ شہری دے برابر معنی نئیں رکھدی رہی۔