دھولاویرا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
دھولاویرا
تاریخ
ویلے ہڑپا 2 توں ہڑپا 5
رہتل وادی سندھ دی رہتل
واقعات gcy
تھاں بارے چ
کھدائی دی تریخ 1990 توں ہن تک
حالت کھنڈر
ملکیت عوامی
عوامی رسائی ہاں

دھولاویرا (گجراتی : ધોળાવીર) بھارت دے صوبہ گجرات وچ ہڑپا تہذیب نال جڑی عالمی پدھر اتے مشہور تھاں اے،جتھوں دنیا دا سبھ توں پرانا سٹیڈیم ملیا اے۔

دھولاویرا وچ پانی دے بھنڈار لئی اساریا پوڑھیدار تلإ


دھولاویرا (گجراتی : ધોળાવીરા) بھارت دے گجرات دے کچھّ ضلعے دے بھچاؤ وچ ہڑپا رہتل نال جڑیا اک آثار قدیمہ ٹکانا اے،جتھوں دنیا دا سبھ توں پرانا سٹیڈیم ملیا اے۔ اسدا ناں اجکلھ دے پنڈ توں ہی لیا گیا اے، جہڑا اتھوں 1 کلومیٹر (3,280 فٹ 10 انچ) دوری تے دکھن وچ اے۔ ایہہ پنڈ ردھنپور توں 165 کلومیٹر (541,000 فٹ) دوری تے اے۔ اسنوں دیسی بولی وچ کوٹڑا ٹمبا وی کیہا جاندا اے۔ اس ٹکانے اتے وادی سندھ دی رہتل (ہڑپا رہتل) دے بہت سارے کھنڈر ملدے ہن۔[1] دھولاویرا دا قحل وقوع کرک ریکھا دے اپر اے۔ دھولاویرا ہڑپا رہتل دے پنج سبھ توں وڈے ٹکانیاں وچوں اک اے۔[2] اتے بھارت وچ ملن والے وادی سندھ دی رہتل (ہڑپا رہتل) دے ٹکانیاں وچوں سبھ توں مشہور اے۔[3] اسنوں اپنے ویلے دے وڈے شہراں وچوں اک منیا گیا اے۔[4] ایہہ کچھ دے رن وچ کچھ ماروتھل جنگلی جیون پناہ دے کھادر بیٹ جزیرے وچ واقع اے۔ ایہہ 47 ہیکٹیئر دا رقبہ دو موسمی نالیاں، شمال وچ منسار اتے دکھن وچ منہار دے وچالے اے۔[5] ایہہ شہر c.2650 ق م توں پوری طرحاں آبادی نال وسیا ہویا سی، جہڑا کہ لگبھگ 2100 ق م توں ہولی-ہولی ختم ہونا شروع ہو گیا۔ ایہہ شہر c.1450 ق م تک پوری طرحاں چھڈّ دتا گیا اتے پھر اس ویلے توں اتھے دوبارا وسیبا شروع ہویا۔[6]


حالت اتے کھوج[لکھو]

ایہہ کچھّ ضلعے وچ واقع اے۔ سبھ توں پہلاں جے۔ پی۔ جوشی نے اس دی کھوج کیتی تے پھیر اس تھاں تے 1990 وچ بھارتی آثار قدیمہ محکمے ولوں کھدائی دا کم شروع کیتا گیا۔

اس جگہ دی کھوج 1967–1968 وچ جے پی جوشی نے کیتی۔ ایہہ ہڑپا دے 8 مکھ ٹکانیاں وچوں اک اے۔ ایہہ جگہ 1990 توں بھارتی آثار قدیمہ ڈیپارٹمنٹ ولوں پھر کھدائی تحت اے، جناں دا مننا اے کہ "دھولاویرا نے ہڑپا رہتل دے وہار وچ نویں آیام جوڑے ہن۔"[7] سندھ گھاٹی دیاں ہور کھوجیاں گئیاں تھاواں ہن: ہڑپا، موہنجودڑو، گنیریوالا، راکھیگڑھی، کالیبنگن، روپنگر اتے لودھل۔

دھولاویرا دا خاکہ[لکھو]

دھولاویرا دا خاکہ

آر۔ ایس۔ بشت، جہڑے کہ دھولاویرا کھدائی دے ڈریکٹر ہن، نے اس جگہ دے وسیبے دے ستّ پڑاؤ واضع کیتے ہن۔[8]

پڑاؤ تریخاں
پہلا پڑاؤ 2650–2550 ق م شروعاتی ہڑپا – پکا ہڑپا بدلاء A
دوجا پڑاؤ 2550–2500 ق م شروعاتی ہڑپا – پکا ہڑپا بدلاء B
تیجا پڑاؤ 2500–2200 ق م پکا ہڑپا بدلاء A
چوتھا پڑاؤ 2200–2000 ق م پکا ہڑپا بدلاء B
پنجواں پڑاؤ 2000–1900 ق م پکا ہڑپا بدلاء C
1900–1850 ق م چھڈن دا سماں
چھیواں پڑاؤ 1850–1750 ق م بعد دا ہڑپا A
1750–1650 ق م چھڈن دا سماں
ستواں پڑاؤ 1650–1450 ق م بعد دا ہڑپا B

کھدائیاں[لکھو]

کھدائی دا کم بھارتی آثآر قدیمہ ڈیپارٹمنٹ ولوں 1989 وچ شروع کیتا گیا سی، جسدے مکھی آر۔ ایس۔ بشت سن۔ 1990 توں 2005 تک 13 وار کھدائی کیتی گئی۔[2] کھدائی وچ سائنسداناں نوں ہڑپا رہتل دیاں شہری سکیماں اتے آرکیٹیکچر بارے پتہ لگا۔ اس توں علاوہ بہت وڈی گنتی وچ موہراں، موتی، پسوآں دیاں ہڈیاں، سونا، چاندی، ٹیریکوٹا دے گہنے، پوٹری اتے پتل دے بھانڈے ملے۔ آثار قدیمہ سائنسدان مندے ہنسانچہ:Vague کہ دھولاویرا دکھنی گجرات، سندھ، پنجاب اتے مغربی ایشیا دیاں رہتلاں دا اک اہم وپار مرکز سی۔[9][10]

آرکیٹیکچر اتے عام چیزاں[لکھو]

اس شہر نوں بندرگاہی شہر لوتھل نالوں پرانا دسیا گیا اے،[11] اس شہر دی بنتر آئتاکار اتے ایہہ 22 ہیکٹیئر وچ پھیلیا ہویا اے۔ رقبہ وچ لمبائی 771.1 میٹر (2,530 فٹ) اتے چوڑائی 616.85 میٹر (2,023.8 فٹ) اے۔[7] ایہہ شہر بنتر وچ ہڑپا اتے موہنجودڑو توں الگ اے کیونکہ پہلاں متھی گئی سکیم دے حساب نال بنایا گیا سی، جس وچ تن درجے سن - اک گڑھی، اک وچکارلا قصبہ اتے اک ہیٹھلا قصبہ سن۔۔[12] قلعے اتے وچکارلے قصبے وچ اپنا دفاعی نظام سی۔ اس توں علاوہ دروازے، گلیاں، کھوہ اتے ہور کھلیاں تھانواں سن۔ قلعے دے دوآلے خاص کرکے چاردیواری ہندی سی۔[7] میناراں والے محلاں نوں دوہریاں کندھاں نال تحفظ دتا ہویا سی۔۔[13] قلعہ بندی دے اندر شہر دا رقبہ 48 ha (120 acre) اے۔ قلعہ بندی توں باہر وی ایہو جہی ہی بنتر والیاں عمارتاں ملدیاں ہن۔ کندھاں توں باہر اک ہور وسیبا وی ملیا اے۔[7] اس شہر دی سبھ توں خاص گل ایہہ اے کہ اسدیاں ساریاں عمارتاں، جتھوں تک ہن تک سمبھالیاں ہوئیاں عمارتاں دا سوال اے، پتھر دیاں بنیاں ہوئیاں سن، جدکہ ہڑپا اتے اتھوں تک کہ موہنجودڑو وچ وی عمارتاں اٹاں دیاں بنیاں ہوئیاں سن۔[14] دھولاویرا پانی دے دو موسمی سومیاں، منسار اتے منہار نال گھریا ہویا سی۔

پانی دے تلاب[لکھو]

دھولاویرا وچ پانی دا تلاب جس وچ پوڑیاں وی ہن۔

آر۔ ایس۔ بشت دا کہنا اے کہ اج توں 5 ہزار پہلاں دے حساب نال دھولاویرا وچ جنے ودھیا طریقے نال پانی دی سنبھال اتے پربندھ کیتا گیا اے، اس توں اوہناں دے علم دا اندازہ باخوبی لایا جا سکدا اے۔[2] اس شہر دی سبھ توں وڈی خاصیت پانی دی سنبھال دا جدید اتے بہت بہتر طریقہ سی۔[15] اس طرحاں دا انتظام دنیا وچ سبھ توں پہلاں اتھے ہی ملی اے۔

موہراں بناؤنا[لکھو]

دھولاویرا وچ ملیاں کجھ موہراں، تیجے پڑاؤ نال متعلق ہن، جس وچ صرف پسوآں دیاں آکرتیاں ہن اتے کسے وی طرحاں دی لپی دا استعمال نہیں کیتا گیا۔ اس توں ایہہ اندازہ لایا گیا اے کہ سندھو گھاٹی وچ سبھ توں پہلاں اس طرحاں دیاں موہراں دا ہی استعمال کیتا گیا سی۔

سائین بورڈ[لکھو]

دس وادی سندھ دی لپی دے اکھر جہڑے دھولاویرا دے شمالی دروازے کول ملے سن۔

دھولاویرا دیاں سبھ توں مکھ کھوجاں وچوں اک دھولاویرا دا سائینبورڈ اے، جس اتے اس لپی دے دس اکھر لکھے ملدے ہن۔ ایہہ سائینبورڈ شہر دے شمالی دروازے کول ملیا سی۔ ہڑپا واسیاں نے جپسم دھات نال دس اکھراں جاں لپی جاں آکرتیاں دے چنہ بنائے اتے ایہناں نوں لکڑ دی تختی اپر لایا سی۔[16] کسے ویلے ایہہ بورڈ جاں تختی ہیٹھاں ڈگّ پئی اتے لکڑ گل گئی، پر اکھراں دی شکل کسے طرحاں بچی رہِ گئی۔ ایہہ اکھر وڈیاں اٹاں جڈے ہن جہڑیاں کہ نیڑلیاں کندھاں بناؤن لئی ورتیاں گئیاں سن۔ ہریک چنہ لگبھگ 37 سینٹی میٹر (1.21 فٹ) اچا اے اتے بورڈ جس اتے ایہہ چنہ بنے ہوئے سن، 3 میٹر لمبا اے۔[17] ایہہ کتبہ سندھو گھاٹی رہتل وچ ملیا سبھ توں لما کتبہ اے، جس وچ اک چنہ چار وار دوہرایا گیا اے۔ اسدی عوامی طور تے ورتوں اتے اسدے وڈے سائز کرکے ودوان ایہہ اندازہ لاؤندے ہن کہ سندھو گھاٹی دی لپی پورن سی اتے سارے لوک اسنوں سمجھ سکدے سن۔ اک وڈے سائز دے چار چنھاں دا کتبہ جہڑا کہ اک پتھر اتے اکریا اے، وی دھولاویرا وچ ملدا اے، جہڑا کہ ریتلے پتھر اتے ملیا کسے وی ہڑپا رہتل وچ، سبھ توں پہلا کتبہ اے۔[2]

قدیمیت[لکھو]

دھولاویرا پہلی وار 2650 ق م نوں وسایا گیا تے ہولی ہولی 2100 ق۔م توں بعد نگھار ول جاندا گیا۔ کجھ ویلے لئی ویران رہن دے بعد ایہہ پھیر وسیا تے 1450 ق۔م تک وسیا رہا۔

اہمیت دی وجہ[لکھو]

دھولاویرا دی قلعہ بندی دے شمال وچ موجود دوار نیڑے ملی لکھت ۔

1.ایہہ پرانے (پرانا) شہر ہڑپہ رہتل دا چوتھا وڈا شہر اے۔
2.اتھے دنیا دا سبھ توں پرانا سٹیڈیم ملیا اے۔
3.اتھے عامَ شہریاں دی جانکاری لئی اک اطلاع بورڈ وی ملیا اے،اس نوں پڑھن وچ اجے کامیابی نہیں ملی اے۔

حوالے[لکھو]

  1. "Ruins on the Tropic of Cancer". http://www.thehindu.com/society/ruins-on-the-tropic-of-cancer/article19284214.ece. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Subramanian, T. "The rise and fall of a Harappan city". https://archaeologynewsnetwork.blogspot.in/2010/06/rise-and-fall-of-harappan-city.html. Retrieved on 3 جون 2016. 
  3. "Where does history begin?". https://www.cntraveller.in/story/india-via-gujarat/. 
  4. Kenoyer & Heuston, Jonathan Mark & Kimberley (2005). The Ancient South Asian World. New York: Oxford University Press, 55. ISBN 978-0-19-522243-2. 
  5. Centre, UNESCO World Heritage. "Dholavira: A Harappan City – UNESCO World Heritage Centre" (in en). http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5892/. Retrieved on 3 جون 2016. 
  6. The Indus Civilization: A Contemporary Perspective (in en). Rowman Altamira, 17. ISBN 978-0-7591-0172-2. Retrieved on 3 جون 2016. 
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 "Excavations-Dholavira". Archaeological Survey of India. http://asi.nic.in/asi_exca_2007_dholavira.asp. Retrieved on 30 جون 2012. 
  8. Possehl, Gregory۔ (2004)۔ The Indus Civilization: A contemporary perspective، New Delhi: Vistaar Publications, ISBN 81-7829-291-2، p.67.
  9. Aqua Dholavira – Archaeology Magazine Archive۔ Archaeology.org. Retrieved on 2013-07-28.
  10. The Ancient Indus Valley: New Perspectives (in en). ABC-CLIO, 177. ISBN 978-1-57607-907-2. Retrieved on 3 جون 2016. 
  11. Suman, Saket. "When history meets development". http://www.thestatesman.com/news/section-ii/when-history-meets-development/116415.html. Retrieved on 3 جون 2016. 
  12. The Ancient Indus Valley: New Perspectives, 2008 (in en), ABC-CLIO, 174. ISBN 978-1-57607-907-2. Retrieved on 3 جون 2016. 
  13. The Ancient Indus Valley: New Perspectives (in en). ABC-CLIO, 224. ISBN 978-1-57607-907-2. Retrieved on 3 جون 2016. 
  14. The Indus Civilization: Supplementary Volume to the Cambridge History of India, 1968 (in en), CUP Archive, 33. ISBN 978-0-521-06958-8. Retrieved on 3 جون 2016. 
  15. "Dholavira excavations throw light on Harappan civilisation". United News of India (Indian Express). 25 جون 1997. http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19970625/17650493.html. Retrieved on 15 جون 2012. 
  16. Kenoyer, Jonathan Mark. Ancient Cities of the Indus Valley Civilisation. Oxford University Press. 1998
  17. Possehl, Gregory۔ (2004)۔ The Indus Civilization: A contemporary perspective، New Delhi: Vistaar Publications, ISBN 81-7829-291-2، p.70.

باہری لنک[لکھو]