د ډهلي لوټ
| دِہلی دی لوٹ | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بسلسلہ احمد شاہ درانی دیاں ہندوستانی مہمات | |||||||||
| |||||||||
| محارب | |||||||||
 درانی سلطنت | |||||||||
| کمانڈر تے رہنما | |||||||||
|
احمد شاہ درانی جہان خان  نجیب الدولہ |
عالمگیر دوم  عمادالملک انتظام الدولہ | ||||||||
| طاقت | |||||||||
| 80,000 فوجی[۲] | نامعلوم | ||||||||
| ہلاکتاں تے نقصانات | |||||||||
|
عام شہری: ہزاراں قتل[۳] | |||||||||
دہلی دی لوٹ 28 جنوری توں 22 فروری 1757 تک ہوئی، جو درانی سلطنت دے افغان بادشاہ احمد شاہ درانی دی قیادت وچ انجام دِتّی گئی۔ دہلی، جو مغلیہ سلطنت دی راجدھانی سی، اٹھارویں صدی وچ افغاناں دے کئی حملیاں دا نشانہ بنی۔ مغلیہ سلطنت دا زوال اورنگزیب دی وفات (3 مارچ 1707) توں بعد شروع ہویا۔ مغلاں نوں مرہٹہ کنفیڈریسی دیاں یلغاراں تے جانشینی دے اندرونی جھگڑے درپیش سن۔[۴]
محمد شاہ دے دور وچ ایہ کمزوری ہور ودھ گئی، جس نال نادر شاہ ورگے حملہ آوراں نوں موقع ملا کہ اوہ ہندوستان تے حملہ کرن تے دہلی نوں لوٹ سکن۔[۵] نادر شاہ دی موت دے بعد، اوہدی مشرقی علاقیاں احمد شاہ درانی دے قبضے وچ آ گئیاں، جنہاں نال درانی سلطنت قائم ہوئی، جیہدا مرکز قندھار سی۔[۶]
افغاناں دیاں تین حملیاں دے بعد مغلاں نوں کشمیر، پنجاب تے سندھ ورگے علاقیاں گنوانیاں پئیاں۔ 1756 وچ ہندوستان تے حملے دی دعوت ملن تے احمد شاہ نے 80 ہزار فوج نال پنجاب فتح کیتا۔ ہلکی مرہٹہ مزاحمت نوں ہٹا کے اوہ 28 جنوری نوں دہلی پہنچیا تے مغل بادشاہ عالمگیر دوم نوں اطاعت تے مجبور کیتا۔
بعد وچ دہلی دی لوٹ 22 فروری تک جاری رہی، جیہدے دوران 30 ملین توں 300 ملین روپے تک دی دولت لوٹی گئی۔ ایہ مغلیہ سلطنت لئی اک بہت وڈا دھچکا سی؛ چند مہینیاں بعد ہی بنگال صوبہ جنگ پلاسی وچ انگریزاں دے قبضے وچ چلا گیا۔
پس منظر
احمد شاہ درانی، درانی سلطنت دا حکمران، اپنے دور وچ کئی وار ہندوستان تے حملے کیتے۔ 1747 وچ اوہنے اپنی پہلی یلغار وچ کابل تے پشاور مغلاں توں چھین کے پنجاب ول ودھیا۔ لاہور وچ کامیابی دے بعد، اوہ منوپور وچ مغلاں توں ہار گیا۔[۷][۸]
بدلہ لین لئی احمد شاہ نے 1749 وچ دوسری یلغار کیتی۔ پنجاب دے گورنر معین الملک نے دہلی توں مدد منگی، پر مغل بادشاہ احمد شاہ بہادر نے فوج بھیجن دی بجائے افغاناں نال سمجھوتا کر لیا۔[۹][۱۰]
1751 وچ خراج نہ ملن تے احمد شاہ نے تیسری یلغار کیتی۔ اوہ نے لاہور دا چار مہینے محاصرہ کیتا، شہر لوٹیا گیا تے ہزاراں لوگ قتل ہوئے۔[۱۱][۱۲] اپریل 1752 وچ پنجاب تے کشمیر درانی سلطنت وچ شامل ہو گئے۔[۸]
1756 وچ مغل وزیر عمادالملک نے مغلانی بیگم نوں قید کر کے ہٹا دتا۔ مغلانی بیگم نے احمد شاہ نوں دولت دے وعدے نال دوبارہ حملے دی دعوت دتی۔[۱۳][۱۴]
حملہ
ظلم و ستم دے سبب، نجیب الدولہ تے خود مغل بادشاہ عالمگیر دوم نے وی احمد شاہ نوں بلایا۔ احمد شاہ نے نومبر 1756 وچ اپنی چوتھی یلغار شروع کیتی، 15 نومبر نوں پشاور توں روانہ ہویا تے 26 نومبر نوں اٹک پار کیتا۔[۲][۱۵]
اوہ 20 دسمبر نوں لاہور پہنچیا، اتھوں خراج وصول کیتا تے 10 جنوری نوں ستلج پار کیتا۔ جہان خان دی قیادت وچ اگلا دستہ سرہند، کرنال تے پانی پت فتح کر چکیا سی۔[۱۶][۱۷]
مرہٹہ فوج نوں نریلا وچ شکست ہوئی، نجیب الدولہ افغاناں نال مل گیا تے عمادالملک نے ہتھیار ڈال دِتّے۔ افغان فوج 28 جنوری نوں دہلی وچ داخل ہوئی۔[۱۸][۱۹]
دہلی دی لوٹ
فتحپوری مسجد وچ عالمگیر نال ملاقات توں بعد احمد شاہ شاندار جلوس نال دہلی وچ داخل ہویا۔[۲۰] شہر دے اکثر رہائشی پہلے ہی بھج چکے سن۔ ابتدا وچ لوٹ مار دی ممانعت سی، پر جلد ہی بازاراں تے گھراں نوں لوٹیا گیا۔[۳]
غیر مسلماناں اُتے سخت پابندیاں لگائیاں گئیاں، بھاری ٹیکس لگے، تے دولت چھپاؤن دے شک وچ لوگاں نوں تشدد دا نشانہ بنایا گیا، جنہاں وچ پاؤں کوڑے مارنا وی شامل سی۔ ہزاراں لوگ مارے گئے یا معذور ہو گئے۔[۳]
عمادالملک توں 10 ملین روپے دی دولت ضبط کیتی گئی۔ انتظام الدولہ دیاں وی وڈیاں دولتیاں ضبط ہوئیاں۔ شولاپوری بیگم نوں تشدد دی دھمکی نال خزانیاں دا پتا لیا گیا، جتھوں 15 ملین روپے، ہیرے، لعل، موتی تے زمرد برآمد ہوئے۔[۲][۲۱]
بعد ازاں
لوٹ مار توں بعد احمد شاہ اپریل 1757 تک مرہٹیاں تے جاٹاں نال لڑدا رہا۔ مارچ وچ دہلی دوبارہ لوٹیا گیا۔[۲۲]
ایس افغان یلغار نال مغلیہ سلطنت سخت کمزور ہو گئی۔ بنگال دی فوج، جو افغان جنگ وچ الجھی رہی، جنگ پلاسی وچ انگریزاں توں مکمل شکست کھا گئی۔[۲۳]
لوٹی گئی دولت دی مقدار متنازع ہے، پر اندازہ 30 توں 300 ملین روپے تک لگایا جاندا ہے۔[۲۴][۲۵] 28,000 توں ودھ ہاتھی، اونٹ تے خچر ایہ دولت افغانستان لے جان لئی ورتے گئے۔ افغان قتل عام دے سبب جمنا ندی دو ہفتے تک لہو نال لال رہی۔[۲۶]
حوالہ جات
- ↑ Noelle-Karimi 2014, p. 101.
- 1 2 3 Gupta 1961, p. 81.
- 1 2 3 Lee 2019, p. 124.
- ↑ Bonakdarian 2004.
- ↑ Tucker 2006.
- ↑ Balland 1983.
- ↑ Lee 2019, p. 118-122.
- 1 2 Noelle-Karimi 2014, p. 111.
- ↑ Gupta 1944, p. 166.
- ↑ Lee 2019, p. 122-123.
- ↑ Gupta 1944, p. 167-168.
- ↑ Lee 2019, p. 123.
- ↑ Gupta 1944, p. 169.
- ↑ Gupta 1978, p. 123-128.
- ↑ Singh 1959, p. 148-151.
- ↑ Gupta 1961, p. 80.
- ↑ Singh 1959, p. 153.
- ↑ Singh 1959, p. 163.
- ↑ Gupta 1978, p. 129.
- ↑ Singh 1959, p. 164.
- ↑ Singh 1959, p. 166.
- ↑ Gupta 1961, p. 326-328.
- ↑ Lee 2019, p. 130.
- ↑ Singh 1959, p. 186.
- ↑ Lee 2019, p. 126.
- ↑ Barua 2005, p. 55.
مآخذ
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1 at line 4446: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Barua, Pradeep (2005). The State at War in South Asia.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1 at line 4446: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Burnard, Trevor (2024). The Oxford Handbook of the Seven Years' War.
- Gommans, Jos (1995). Indian Warfare and Afghan Innovation During the Eighteenth Century.
- Gupta, Hari Ram (1944). Studies in Later Mughal History of the Panjab.
- Gupta, Hari Ram (1961). Marathas and Panipat.
- Gupta, Hari Ram (1978). History of the Sikhs.
- Lee, Jonathan L. (2019). Afghanistan: A History from 1260 to the Present.
- Mehta, Jaswant Lal (2005). Advanced Study in the History of Modern India.
- Noelle-Karimi, Christine (2014). The Pearl in Its Midst.
- Singh, Ganda (1959). Ahmad Shah Durrani.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1 at line 4446: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).