سالوین دریا

سالوین دریا
لمبا‏ئی	2815 کلومیٹر
نقشہ	31.845°N 91.5347°E / 31.845; 91.5347 ،  16.150638888889°N 97.557194444444°E / 16.150638888889; 97.557194444444
انتظامی تقسیم
ملک	چین تھائی لینڈ میانمر
وقوع تھاں	تبت
ڈگدا	انڈمان سمندر
ڈسچارج	4876 cubic metre per second
طاس رقبہ	325000 مربع کلومیٹر
تقسیم اعلیٰ	تبت
متناسقات	31°50′42″N 91°32′05″E
جیو رمز	1298189
[مکمل اسکرین پر]

  

سالوین جنوب مشرقی ایشیاء دا اک دریا اے ، جس 3,289 کلومیٹر دے نیڑے لمبا ا‏‏ے۔ تبتی پٹھار توں دکھن ول انڈمان سمندر چ وگدا اے۔ سالوین بنیادی طور تے جنوب مغربی چین تے مشرقی میانمار دے اندر وگدا اے، جس دا اک چھوٹا حصہ میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد بناندا اے۔ اپنے زیادہ تر کورس دے دوران، ایہ ناہموار پہاڑی گھاٹیاں چوں تیزی نال لنگھدا اے۔ دریا دی وڈی لمبائی دے باوجود، صرف آخری 90 کلومیٹر (56 mi) جہاز رانی دے قابل ہن، جتھے ایہ ماولامین وچ اک معمولی مہانا تے ڈیلٹا تشکیل دیندا اے۔ اس دریا نو‏‏ں اپنے راستے دے نال نال مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں وچ میانمار وچ تھانلوین (جس دا ناں Elaeocarpus sp. دے ناں اُتے اے ، اک زیتون د‏‏ی طرح دا پودا جو اس دے کنارےآں اُتے اگدا اے ) تے چین وچ نو جیانگ (یا نو دریا ، جس دا ناں نو لوکاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تے استعمال ہون آلا ہجے "سالوین" 19ویں صدی دے برطانوی نقشیاں توں برمی ناں دا انگریزی روپ اے۔

جغرافیائی تنہائی دے نال مل کے بلندی تے عرض البلد دی وڈی رینج دی وجہ توں، سالوین بیسن نو دنیا دے سب توں زیادہ ماحولیاتی طور تے متنوع علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ لانکانگ تے جنشا دریاواں دے نال، ایہ تھری پیرالل ریورس ورلڈ ہیریٹیج سائٹ توں لنگھدا اے، جس دے بارے چ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ دنیا دی 25 فیصد توں ودھ جانوراں دی پرجاتیاں دی مدد کردا اپنے کورس دے دوران سالوین زراعت دے لیی پانی فراہم کردا اے تے پرچر ماہی گیری دی حمایت کردا اے، خاص طور تے ڈیلٹا دے علاقے چ۔ سالوین بیسن متعدد نسلی اقلیتی گروہاں دا گھر اے ، جنہاں دے آباؤ اجداد وڈی حد تک تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین تو ں پیدا ہوئے سن ۔ تقریباً 5,000 سال پہلے، لوکاں نے دریا دے نال جنوب دی طرف ہجرت کرنا شروع کر دتی، جس نے نکے بادشاہتاں تے شہر ریاستاں قائم کیتیاں۔

سالوین ایشیا دے سب توں گھٹ ٹوٹے ہوئے وڈے دریائی نظاماں چوں اک اے ، جس چ دریا دے ہیڈ واٹر تے معاون دریاواں تے صرف کجھ نکے ڈیم نیں ۔ دریا چ انتہائی زیادہ پن بجلی دی صلاحیت اے، جس چ 5,000 توں ودھ دی کمی اے اپنے وسیلے توں۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، میانمار تے تھائی حکومتاں نے دریا دے کنارے وڈے پیمانے اُتے پن بجلی ڈیم بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ چین نے اپر سالوین نو‏‏ں ڈیم کرنے دا وی منصوبہ بنایا سی ، لیکن 2016 وچ قومی پارک دے قیام دے حق وچ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ڈیم دے منصوبیاں دا مستقبل غیر یقینی اے۔

جغرافیہ تے نامکرن

سالوین بیسن چ تقریباً 283,500 کلومیٹر ، جس چوں 48 فیصد چین وچ اے، 44 میانمار چ فیصد، تے 8 تھائی لینڈ چ فیصد۔ طاس انتہائی لمبا تے تنگ اے ، جو مغرب وچ اراواڈی تے برہمپتر دریا دے نظام تے مشرق وچ میکونگ نظام دے درمیان واقع اے ، تے شمال وچ یانگسی نظام دے نال اک چھوٹی سرحد دا اشتراک کردا ا ے۔ 3,515 دی اوسط بلندی دے نال ، سالوین بیسن وچ متعدد برفانی پہاڑی سلسلےآں شامل نيں ، تے دریا اپنی لمبائی دے زیادہ تر حصے وچ بلندی اُتے وگدا ا ے۔ چین چ، سالوین بیسن تبت خود مختار علاقے تے یوننان چ واقع اے۔ میانمار چ سالوین شان ریاست ، کارینی ریاست ، کیرن ریاست تے مون ریاست توں لنگھدا اے۔ تھائی لینڈ چ سالوین صرف می ہانگ سون صوبے نال لگدی اے، جہدے معاون دریا چیانگ مائی ، تاک تے کانچانابوری صوبے تک پھیلے ہوئے ہن۔ 

چین میانمار دی سرحد تے اوسط بہاؤ دی شرح 68.74 اے۔ . میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد دے نال نال سالوین دا اوسط سالانہ بہاؤ 200 کلومیٹر . منہ تے اندازا بہاؤ دی شرح 6,600 اے . تقریباً 89 سالانہ بہاؤ دا فیصد مانسون دے موسم (مئی دے وسط توں نومبر تک) وچ ہوندا اے، تے صرف 11 باقی سال چ فیصد۔

سالوین ڈیلٹا چ تلچھٹ دا اوسط حجم تقریباً 180 ملین ٹن ہر سال اے۔

سالوین بیسن دی آبادی دا اندازہ 24 ملین اے، یا 76 بندے/کلومیٹر ² ۔ تقریباً 10 ملین لوک دریا دے نیڑے یا اس دے نیڑے رہندے ہن۔ سالوین بیسن دے لوک نسلی گروہاں دی اک وڈی تنوع دی نمائندگی کردے ہن۔ چین چ، سالوین بیسن بلانگ ، ڈیرونگ ، لیسو ، نو ، پلاؤنگ (ڈیانگ)، شان ، تبتی تے وا دا گھر اے۔ میانمار چ، وڈے نسلی گروہاں چ آکھا ، لاہو ، لیسو، ہمونگ ، کاچن ، کیرن ، کیرنی ، کوکانگ ، پاؤ ، شان تے یاؤ شامل ہن۔ سب توں ودھ آبادی دی کثافت مون ریاست (300 لوک/کلومیٹر ² ) تے یوننان (100 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے، جد کہ سب توں گھٹ آبادی دی کثافت تبت (5 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے۔

اپر سالوین (چین)

بنگژونگلو، یوننان دے نیڑے دریائے سالوین

سالوین وسطی تبت دے پٹھار چ تنگگولا پہاڑاں چوں نکلدا اے ۔ ہیڈ واٹر ڈینگکا چوٹی دے نیڑے، تانگگولا درے دے چڑھدے چ واقع اے۔ سب توں اچا وسیلہ جیانگمیئرگنگ گالو گلیشیر اے، 5,432 میٹر (17,822 فٹ) سمندر دی سطح توں اُپر اے۔ مختلف ہیڈ واٹر ندی اچیاں پہاڑی وادیاں دے ذریعے جنوب مغرب دی طرف وگدیاں نیں تے کونا جھیل چ جمع ہو جاندیاں نیں، 4,594 تے . جھیل دے تھلے، دریا دے تبتی حصے نو گیالمو ناگقو ، "سیاہ دریا" آکھیا جاندا اے۔ تبت چ دریا زیادہ تر ناگقو پریفیکچر دے اندر وگدا اے ۔

کونا جھیل توں، دریا جنوب ول وگدا اے تے ناگقو ٹاؤن دے نیڑے چڑھدے ول مڑدا اے، جتھے چالونگ پن بجلی سٹیشن واقع اے۔ اگے چڑھدے ول، دریا نوں نکے جیکوان ہائیڈرو الیکٹرک سٹیشن تے ڈیم کیتا گیا اے۔ 2017 تک، ایہ سالوین دریا تے صرف دو ڈیم ہن۔ چڑھدے ول اگے ودھدے ہوئے اسدے نال کا، سوؤ اتے گا دریا ملدے ہن، ایہہ سارے تنگگولا پہاڑاں دی دکھنی ڈھلوان توں وگدے ہن ۔ بیرو کاؤنٹی چ، دریا جنوب تے جنوب مشرق ول موڑاں دا اک سلسلہ شروع کردا اے، جو نینگچی پریفیکچر توں لنگھدا اے۔ یوننان وچ داخل ہون توں تھوڑی دیر پہلاں، ایہ چڑھدے توں یو دریا نال ملدا اے، جو چین دے اندر ایہدا سب توں لمبا معاون دریا اے۔

سالوین بیسن دا تبتی حصہ ہلکی آبادی والا اے، خاص طور تے سرد ہیڈ واٹر دے علاقیاں وچ جتھے بارش گھٹ ہوندی اے تے دریا دا بہاؤ تقریباً مکمل طور تے گلیشیر دے پگھلن تے منحصر اے۔ اپر سالوین بیسن چ 12,000 توں ودھ شامل نیں گلیشیراں دا۔

یوننان چ، سالوین نوں نوجیانگ یا نو دریا ، مقامی نو لوکاں دے بعد ، لیکن لفظی طور اُتے "غصے وچ دریا" دا وی ترجمہ کردا ا ے۔ (ایہ کردار صرف اک ہوموفون اے، کیونکہ چینی چ کوئی صوتیاتی لپی نئیں اے۔) 1,000 توں ودھ لئی سالوین میکونگ تے یانگسی دے سرے دے متوازی تے مغرب چ چلدا اے، جہڑا ہینگڈوان پہاڑاں دے اچے پہاڑی ڈھلواناں نال وکھرا اے۔ سالوین دے لہندے چ گاؤلیگونگ پہاڑ چین تے میانمار دی سرحد بناندے نیں ۔ تبت-یونان دی سرحد دے آسے پاسے سالوین تے میکونگ دریاواں دے وچکار میلی ژو شان اے، جس وچ کاواگاربو شامل اے، جو سالوین بیسن دی سب توں اچی چوٹی اے 6,740 میٹر (22,110 فٹ) .

یوننان دے اندر دریا دا زیادہ تر حصہ یوننان دے محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں دا حصہ اے، جو اک عالمی ورثہ سائٹ اے ۔ 4,500 تک گھاٹیاں بناندے ہوئے ڈوہنگا، اس حصے نو اکثر "گرینڈ کینیئن آف دی مشرق" آکھیا جاندا اے۔

جنوب د‏‏ی طرف جاری رہندے ہوئے ، دریا وسیع گھاٹیاں تو‏ں ٹوٹے ہوئے گہرے گھاٹیاں دے اک سلسلے دے ذریعے یونان-گوئیژو پٹھار نو ‏‏ں پار کردا ا‏‏ے۔ لانگنگ کاؤنٹی چ اس نال دریائے کوکے ملدا اے تے لہندے ول مڑ کے میانمار چ داخل ہوندا اے ۔ چین چ دریا دی کل لمبائی 1,948 اے, اک مختصر 25 شامل نئیں چین میانمار دی سرحد دے نال دا حصّہ۔ جدوں تک ایہ چین چھڈدا اے، سالوین 4,000 توں ودھ ہو گیا اے۔ اپنے وسیلے توں۔

میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد تے دریائے سالوین

میانمار وچ سالوین دریا نو سرکاری طور تے تھنلوین دے ناں توں جانڑیا جاندا اے; شان ریاست وچ، جس وچ دریا چین توں نکلن تے فوری طور تے داخل ہوندا اے، اس نوں نام کھون دے ناں توں وی جانیا جاندا اے۔ جنوب دی طرف مڑدے ہوئے، دریا شان پہاڑیاں دے ناں توں جانے جان آلے وسیع اپلینڈ خطے دے ذریعے اک گھماؤ دار راستے نو کٹدا اے۔ ایہ علاقہ چھوٹے پہاڑی سلسلےآں، پٹھاراں تے چٹاناں دی اک پیچیدہ، ٹٹی ہوئی ٹپوگرافی دی خصوصیت رکھدا اے، جس دے ذریعے سالوین نے گھاٹیاں دا اک وسیع سلسلہ کٹیا اے۔ جدوں سالوین جنوب ول وگدا اے تے بلندی چ اتردا اے، تے ایہ معتدل توں ذیلی اشنکٹبندیی تے آخر چ اشنکٹبندیی آب و ہوا دے زوناں چ سفر کردا اے، جس چ سالانہ بارش 1,200 to 2,000 ہوندی اے۔ شان پہاڑیاں دے علاقے وچ۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ دریا دی کل لمبائی 1,316 اے .

شان ریاست تے کارینی ریاست (کیاہ ریاست) وچ دریا کئی وڈے معاون دریاواں نال ملدا اے، جنہاں وچ مشرق توں دریائے ناندینگ تے دریائے ہکا ، تے مغرب توں دریائے پانگ ، ٹینگ تے پاؤن دریا شامل ہن۔ دریائے پانگ سالوین دے نال سنگم دے نیڑے اپنے وسیع چونے دے پتھر دے قیام دے لئی مشہور اے، جتھ ے ایہ بے شمار موتیابند، چینلاں تے جزیرےآں وچ ٹوٹ جاندا اے جنہاں نو ں کن ہینگ ، "ہزار جزیرے" دے ناں تو ں جانیا جاندا ا ے۔ انلے جھیل ، میانمار دی دوجی سب توں وڈی جھیل تے اک ورلڈ بائیوسفیئر ریزرو ، پاؤن دریا دے ذریعے سالوین چ وگدی اے۔

اگے دکھن چ، دریا کیرن ریاست (کائن ریاست) چ داخل ہوندا اے تے تقریباً 120 تک میانمار تے تھائی لینڈ دے وچکار سرحد بناندا اے۔ . تھائی لینڈ چ دریا نوں سلاوین آکھیا جاندا اے; سرحد دے تھائی پاسے دا بہتا حصہ سالاوین نیشنل پارک تے سالاوین وائلڈ لائف سینچوری دا حصہ اے۔ سرحدی حصے دے جنوبی سرے تے اس نال شمال مغرب چ وگدی ہوئی دریائے موئی شامل اے، جہڑی اس نقطے دے جنوب چ میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد بناندی اے۔ کیرن سٹیٹ وچ، دریا کارسٹ چونا پتھر دے پہاڑیاں وچوں وگدا اے جتھے بے شمار غاراں تے غیر معمولی چٹاناں دے کنارے، خاص طور تے ایچ پی اے-ان شہر دے آسے پاسے۔

سالوین پہاڑاں توں ہلائینگبوے ٹاؤنشپ دے نیڑے ساحلی میدان چ نکلدا اے۔ ساحل دے نیڑے، سالانہ بارش 4,000 to 5,000 ہوندی اے۔, گھنے اشنکٹبندیی برساتی جنگلات دے نال نال اک پیداواری چاول دی صنعت دی حمایت کردا اے۔ دریا ہور 100 وگدا اے مون ریاست دے ماولامائن چ اک معمولی سائز دے ڈیلٹا تے مہانا تے ختم ہون توں پہلاں۔ سالوین 75 تک سمندری اثر رکھدا اے اندرونی۔ ایتھ‏ے اس دے نال مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں گیانگ دریا تے جنوب مشرق تو‏ں دریائے اتران مل جاندا ا‏‏ے۔ تھنلوین پل ، میانمار دا دوجا سب توں لمبا پل، مولمین نوں متمہ نال جوڑدا اے۔ اس دے بعد مشترکہ دریا ڈیبوک (شمالی) تے مولامائن (جنوبی) چینلز وچ ٹوٹ جاندا اے، جو خلیج مارتابان وچ خالی ہونے تو ں پہلے بیلوگیون جزیرہ تشکیل دیندا ا ے۔

معاون دریاواں دی لسٹ

Tributaries of the Salween River
Name	Country	State/Province	Mouth coordinates	Length	Basin size
Ataran	Myanmar	Mon State	16 درجے 31 منٹ 12 N درجے 97 منٹ 39	249 km (155 mi)	5,930 km2 (2,288 mi2)
Gyaing	Myanmar	Mon State	16 درجے 33 منٹ 08 N درجے 97 منٹ 39	250 km (155 mi)	9,386 km2 (3,621 mi2)
Donthami	Myanmar	Mon State	16 درجے 41 منٹ 27 N درجے 97 منٹ 35	148 km (92 mi)	2,143 km2 (827 mi2)
Yunzalin	Myanmar	Karen State	17 درجے 22 منٹ 44 N درجے 97 منٹ 40	219 km (136 mi)	3,031 km2 (1,169 mi2)
Moei	Myanmar/Thailand	Karen State/ Mae Hong Son province	17 درجے 49 منٹ 57 N درجے 97 منٹ 41	332 km (206 mi)	14,978 km2 (5,778 mi2)
Pawn	Myanmar	Karenni State	18 درجے 52 منٹ 53 N درجے 97 منٹ 19	338 km (210 mi)	19,145 km2 (7,386 mi2)
Pai	Myanmar	Karenni State	19 درجے 08 منٹ 45 N درجے 97 منٹ 32	205 km (127 mi)	7,178 km2 (2,769 mi2)
Teng	Myanmar	Shan State	19 درجے 51 منٹ 42 N درجے 97 منٹ 44	449 km (279 mi)	15,340 km2 (5,918 mi2)
Hsim	Myanmar	Shan State	20 درجے 47 منٹ 37 N درجے 98 منٹ 30	243 km (151 mi)	5,221 km2 (2,014 mi2)
Pang	Myanmar	Shan State	20 درجے 57 منٹ 21 N درجے 98 منٹ 30	325 km (202 mi)	12,427 km2 (4,794 mi2)
Hka (Nanka)	Myanmar	Shan State	21 درجے 33 منٹ 09 N درجے 98 منٹ 37	278 km (173 mi)	10,326 km2 (3,984 mi2)
Nanding	Myanmar	Shan State	23 درجے 24 منٹ 43 N درجے 98 منٹ 40	266 km (165 mi)	8,322 km2 (3,211 mi2)
Kuke	China	Yunnan	24 درجے 19 منٹ 54 N درجے 99 منٹ 10	175 km (109 mi)	6,610 km2 (2,550 mi2)
Yu	China	Tibet	28 درجے 35 منٹ 49 N درجے 98 منٹ 21	453 km (281 mi)	9,389 km2 (3,622 mi2)
Leng	China	Tibet		133 km (83 mi)	3,113 km2 (1,201 mi2)
Ba	China	Tibet		111 km (69 mi)	3,792 km2 (1,463 mi2)
Ga	China	Tibet	31 درجے 09 منٹ 47 N درجے 95 منٹ 15	168 km (104 mi)	4,812 km2 (1,856 mi2)
Suo	China	Tibet	31 درجے 45 منٹ 37 N درجے 93 منٹ 44	264 km (164 mi)	13,939 km2 (5,377 mi2)
Ka	China	Tibet		214 km (133 mi)	8,489 km2 (3,275 mi2)

اوسط بہاؤ دے لحاظ نال وڈے معاون دریاواں (1971–2000):

Name	Average discharge	Name	Average discharge
Gyaing	672.3 m3/s (23,740 cu ft/s)	Kuke	111.5 m3/s (3,940 cu ft/s)
Ataran	501.7 m3/s (17,720 cu ft/s)	Hsim	94.2 m3/s (3,330 cu ft/s)
Pawn	402.4 m3/s (14,210 cu ft/s)	Pai	91.5 m3/s (3,230 cu ft/s)
Moei	382.5 m3/s (13,510 cu ft/s)	Ba	90.5 m3/s (3,200 cu ft/s)
Teng	334.7 m3/s (11,820 cu ft/s)	Yu	89.7 m3/s (3,170 cu ft/s)
Pang	226.5 m3/s (8,000 cu ft/s)	Suo	88.6 m3/s (3,130 cu ft/s)
Donthami	213.7 m3/s (7,550 cu ft/s)	Ga	84.6 m3/s (2,990 cu ft/s)
Hka	202 m3/s (7,100 cu ft/s)	Ka	61.8 m3/s (2,180 cu ft/s)
Nanding	165.1 m3/s (5,830 cu ft/s)	Leng	60.3 m3/s (2,130 cu ft/s)
Yunzalin	128.6 m3/s (4,540 cu ft/s)

سالوین دا موجودہ رستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے جنوبی چین دے سمندر وچ وگدے سن۔ زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔

ڈسچارج

تھنلوین دریا دے ایچ پی اے-ان سٹیشن تے بہاؤ دا نظام:

سال	ڈسچارج (m 3 /s)
	من	ذریعہ	زیادہ توں زیادہ
2009	2,090	4,938	11,937
2010	1,743	4,836	11,140
2011	1,927	6,014	17,080
2012	2,145	5,312	16,227
2013	1,827	5,302	16,077
ذریعہ	1,946	5,280	14,492

2009 توں 2013 دے دوران Hpa-an چ تھانلوین دریا دا ماہانہ بہاؤ دا نمونہ:

ماہ	ڈسچارج (m 3 /s)
	من	ذریعہ	زیادہ توں زیادہ
جنوری	2,007	2,833	3,580
فروری	1,803	2,643	3,483
مارچ	1,743	2,506	3,451
اے پی آر	1,913	2,630	4,016
ہو سکدا اے	2,068	2,954	4,096
جون	2,660	5,172	12,243
جولائی	4,656	8,497	15,550
اگست	7,685	11,959	17,080
ستمبر	7,760	10,000	13,913
اکتوبر	3,747	6,808	12,203
نومبر	2,684	4,063	6,938
دسمبر	2,271	3,085	4,287

ارضیات

سالوین دا موجودہ رستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے جنوبی چین دے سمندر وچ وگدے سن۔ زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔

تبت وچ سالوین (گیالمو ناققو) دریا

بالائی سالوین، میکونگ تے یانگسی دے متوازی جدید کورسز اوتھے واقع ہن جتھے مشرقی تبتی پٹھار یونان-گوئژو پٹھار دے اپلینڈز نو کٹدا اے۔ ایہناں دریاواں نوں وکھ کرن آلے پہاڑی سلسلے انفرادی خطے (کرسٹل ٹکڑے) نیں جہڑے ایشیائی براعظم چ وکھرے طور تے جمع ہوئے نیں - شمال توں جنوب ول نکاسی آب دے نال اک بیسن تے رینج لینڈ اسکیپ تشکیل دیندے نیں - فیر اکٹھے کمپریس ہو جاندے نیں تاکہ دریاواں صرف 20 کلومیٹر (12 mi) تھاواں تے الگ۔ جدوں پہاڑ چڑھدے رہے، دریاواں نے متوازی فالٹ زوناں دے نال نال زمین دی تزئین وچ کٹ دتا، جس نال موجودہ دور دیاں ڈونگھیاں گھاٹیاں بن گئیاں۔ نوجیانگ فالٹ زون 600 توں ودھ پھیلیا ہویا اےیوننان چ دریا دے نال ۔ 

ہمالیہ دے بنن نال تبتی پٹھار توں دکھن ولوں بحر ہند ول نکاسی آب نوں روک دتا گیا، جس نال پہاڑاں دے اتر وچ مشرق ول یانگسی دریا ول نکاسی آب نوں مجبور کیتا گیا۔ ایہ مشرق د‏‏ی طرف وگنے والا دریا ، جو جدید یارلونگ تسانگپو دریا دا پیشرو اے ، بار بار جنوب وچ نکاسی آب وچ قبضہ کرلیا گیا ، جس تو‏ں ریڈ ، میکونگ ، سالوین تے اراواڈی دریاواں دے ذریعے سمندر تک مختلف راستے مل گئے۔ مشترکہ سالوین-یارلونگ تسانگپو نکاسی آب جدید سالوین توں بہوں لمی ہووے گی، جہڑی 1,500 ہور پھیلی ہوئی ہووے گی۔ پٹھار دے پار مغرب ول۔ آخر کار یارلونگ تسانگپو نو‏‏ں موجودہ ہندوستان وچ دریائے برہمپتر نے قبضہ ک‏ر ليا۔ ہو سکدا اے کہ سالوین دے موجودہ ماخذ توں اُتے کدی ہور معاون دریاواں ہون، لیکن بحر ہند توں نمی نو روکن آلے ہمالیہ دے عروج دی وجہ توں، ایہ معاون دریاواں خشک ہو گئیاں، جس دی وجہ توں اج ناگقو دے پار بے شمار ٹرمینل جھیلاں بکھریاں ہوئیاں نیں۔

سالوین اک اندازے دے مطابق 108 توں 237 ملین ٹن تلچھٹ ہر سال لے جاندا اے۔ تقریباً 92 مون سون دے موسم چ تلچھٹ دا فیصد سمندر چ پہنچایا جاندا اے۔ سالوین ڈیلٹا جسمانی طور تے اراواڈی تے سیٹاانگ ڈیلٹا نال ملحق اے۔ اراواڈی-سیٹاانگ-سالوین ڈیلٹا نسبتاً مستحکم اے، جس دی ساحلی پٹی اوسطاً 3.4 میٹر (11 فٹّ) سالانہ 1925 توں 2006 دے وچکار۔ تلچھٹ دا جمع ہونا وڈی حد تک سمندری دھاراں دے ذریعے ڈوبن تے نقل و حمل دے ذریعے متوازن ہوندا اے۔ تاہم، سالوین دے نال مجوزہ ڈیم ساحلی کٹاؤ دے ممکنہ نقصان دہ اثرات دے نال زیادہ تر تلچھٹ نو پھنسان گے۔

ایکولوجی

سالوین بیسن ہزاراں پودےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے ، جس وچ سب تو‏ں زیادہ پودےآں د‏‏ی تنوع یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں چ گاؤلیگونگشان نیشنل نیچر ریزرو تے سالوین بیسن دے اندر نو جیانگ ریزرو شامل ہن; گاؤلیگونگشان ریزرو چ 4,300 توں ودھ بوٹیاں دیاں پرجاتیاں ہن۔ مغربی یونان چ دریائے نو دے نال واقع نوجیانگ لانکانگ گھاٹی الپائن شنکدر تے مخلوط جنگلات ، 1,000 to 6,000 دی بلندیاں تے محیط ہن۔ تے ذیلی اشنکٹبندیی چوڑے پتے آلے سدا بہار توں لے کے سب الپائن شنکدر جنگلات تک۔ نایاب تائیوانیا ، ایشیا دے سب توں وڈے شنکدر درختاں چوں اک، ایتھے ویہہ توں ودھ ہور شنکدر پرجاتیاں دے نال پایا جاندا اے۔ اس دے ناہموار تے ناقابل رسائی خطے دی وجہ توں، اس نوں چین دے سب توں زیادہ برقرار وڈے جنگلات دے علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ میکونگ-سالوین ونڈ اک اہم پھولاں تے جانوراں دی رکاوٹ دے نال نال بارش دا سائے وی بناندی اے، تے اس خطے وچ پودےآں دی پرجاتیاں دا اک وڈا ڈرائیور سمجھیا جاندا اے۔

تھائی لینڈ چ سالاوین نیشنل پارک

میانمار-چین دی سرحد دے آلے-دوآلے، سالوین اتری ہند چینی سب-ٹراپیکل جنگلاں دے ماحولیاتی کھیتر وچوں لنگھدا اے، جو وڈے پدھر تے سب-ٹراپیکل چوڑے پتے والے سدا بہار جنگلاں اتے مشتمل اے، جس وچ اچے اچائیاں اتے پائن دے جنگل اتے تھلویں حاشیے تے اشنکٹبندیی جنگل ہن۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ہور جنوب چ، سالوین بیسن چ کیاہ-کیرن پہاڑی بارش دے جنگلات شامل ہن، جتھے چٹاناں، سنکھولاں تے غاراں دا کارسٹ چونا پتھر دا منظر نامہ اپنے آپ نو جنگلات دی اک بھیڑ لئی قرضہ دیندا اے۔ چونا پتھر دی مٹی خشک سالی دے پرنپاتی جنگلات دی میزبانی کردی اے، جد کہ ڈپٹیروکارپ - غالب اشنکٹبندیی جنگل گرینائٹک مٹی تے پائے جاندے ہن۔ پہاڑی پرنپاتی جنگلات شان پہاڑیاں چ وڈے پیمانے تے پھیلے ہوئے ہن۔ مینگرو دے جنگلات سالوین ڈیلٹا چ پائے جاندے نیں، خاص طور تے بیلوگیون جزیرے تے۔

بیسن تقریباً 151 مچھلیاں دی پرجاتیاں دی حمایت کردا اے، جہناں چوں 77 بالائی سالوین چ پائے جاندے ہن۔ سالوین چ بے شمار سائپرینڈ پرجاتیاں ہن، جنہاں چ خطرے توں دوچار گاررا کرپٹونیما تے ایکروکولیوپلاکس بائیکورنیس شامل نیں جہڑے بیسن دے مقامی ہن۔ شان ریاست وچ انلے جھیل ، جسنوں 2015 وچ یونیسکو بائیوسفیئر ریزرو نامزد کیتا گیا سی، متعدد مقامی مچھلیاں دی پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ سالوین-پانگ سنگم تے ہزار جزیرے دے علاقے، دے نال نال سالوین تے موئی دریاواں دے سنگم، نوں وی اہم مچھی دے رہائش گاہ دے طور تے شناخت کیتا جاندا اے۔  سالوین اپنی مچھی دی زیادہ تر پرجاتیاں نو نیڑے دے ایراواڈی تے سیٹاانگ دریاواں دے نال سانجھا کردا اے۔ دریا چ کئی ناگوار غیر ملکی مچھیاں وی رہندیاں نیں جہڑیاں تجارتی مقاصد لئی متعارف کروائیاں گئیاں سن۔ مچھیاں دے علاوہ، سالوین 92 دوپاسی پرجاتیاں لئی رہائش فراہم کردا اے۔ سالوین چ دنیا دے کسے وی دریا چ کچھو کمے دی سب توں وڈی ونڈ اے۔ خطرے توں دوچار دیوہیکل ایشیائی تالاب دا کچھوا تے وڈے سر والا کچھوا ایتھے پایا جاندا اے۔

سالوین طاس چ دنیا دے 25٪ تک زمینی جانوراں دی پرجاتیاں شامل نیں ۔ چین چ جانوراں دی تقریباً ادھی پرجاتیاں بالائی سالوین چ پائی جاندیاں نیں، جہڑی برف دے چیتے تے کالے نک آلے باندر سمیت خطرے توں دوچار پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین بیسن دے دور دراز دے جنگلات، خاص طور تے کیئن تے شان ریاستاں چ، درجناں وڈیاں ددپلانیاں دیاں پرجاتیاں دا گھر ہن جنہاں چ ہند چینی شیر ، بادل چیتا ، ایشیائی کالا ریچھ ، سورج ریچھ ، مشرقی ہولوک گبن ، تے سنڈا پینگولن شامل ہن۔ تھائی لینڈ چ سالوین دے نال چونے دے پتھر دے گفاواں چ چمگادڑاں دی بے شمار پرجاتیاں رہندیاں نیں، جنہاں چ مقامی کٹی دے ہاگ-نوس چمگادڑ وی شامل نیں، جہڑا دنیا دی سب توں نکی جانی جان آلی چمگادڑ دی پرجاتی اے۔   دریا دے شان پہنچ دے نال نال نام سان وادی انتہائی خطرے توں دوچار چٹے رمپڈ گدھ تے پتلے بلڈ گدھ لئی رہائش فراہم کردی اے۔ سالوین ڈیلٹا وچ، گیلے علاقے مچھی پھڑن آلی بلی ، ایشیائی نکے پنجے آلے اوٹر تے سیامی مگرمچھ ، تے دوجیاں پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردے ہن۔

معاشی استعمال

اپنے تھلویں راہ دے نال سالوین سیلاب تے آبپاشی آلی کھیتی باڑی دوناں نو برقرار رکھدا اے۔ سالوین ڈیلٹا چاولاں دی اگائی دا اک وڈا علاقہ اے; ایہ سالوین بیسن دا واحد سب توں زیادہ پیداواری زرعی علاقہ اے تے 500,000 توں ودھ لوکاں دا گھر اے۔ چاول دے کھیت دریا دے سالانہ سیلاب تے بہوں زیادہ انحصار کردے نیں، جس نال بھرپور تلچھٹ دے ذخائر آندے نیں۔ سالوین طاس وچ اگائی جانے والی دوسری فصلاں وچ مکئی، کنک، مرچ، کپاہ، آلو، مونگ پھلی، تل، دالاں، پان، چاء تے مختلف سبزیاں شامل نيں۔ سیلابی میدان دے بعض علاقے کھیتی باڑی تے مچھی پھڑن دوناں دے لی موزوں ہن، جوں کہ ایچ پی اے آن دے اپ سٹریم موسمی ڈاؤ لار جھیل، جتھے خشک موسم دے دوران جھیل دے جزیرےآں تے فصلاں اگائیاں جاندیاں ہن۔ سالانہ فصل دے بعد، زمین نوں ڈنگراں نوں چران لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ برسات دے موسم وچ مچھلیاں جھیل وچ انڈجنن کرن لئی سالوین دریا توں ہجرت کردیاں ہن، اتے موسم دے انت وچ پانی دی پدھر گھٹن نال وڈی گنتی وچ پھڑیاں جاندیاں ہن۔ سالوین عام طور تے جولائی-ستمبر چ سیلاب آندا اے تے اکتوبر-دسمبر دے آسے پاسے اپنے سب توں گھٹ پدھر تے پہنچ جاندا اے۔ میانمار دے پرنسپل چاول اگانے آلے علاقے، اراواڈی ڈیلٹا دے مقابلے چ، سالوین ڈیلٹا زیادہ بے ترتیب طور تے سیلاب آندا اے، تے پنج چوں 1–2 سال خشک سالی دا شکار ہوندا اے۔

میانمار دے شہر میانگ کا لیا وچ دریائے سالوین

تقریباً 380,000 ہیکٹر (940,000 ایکڑ) زمین سالوین بیسن چ آبپاشی کیتی جاندی اے، جس چ 50 میانمار وچ فیصد، 42 چین وچ فیصد تے 8 تھائی لینڈ چ فیصد۔ تقریباً 97 فیصد سطحی پانی نال آبپاشی کیتی جاندی اے، تے باقی زمینی پانی نال۔ کل پانی کڈھن دی رقم 3 توں وی گھٹ اے۔ دریا دے بہاؤ دا فیصد 5.1 کلومیٹر ۔ حالیہ برساں وچ ربڑ، گنے تے مکئی د‏‏ی وڈی نقد فصلاں بن گئیاں نيں، جس د‏‏ی زیادہ تر پیداوا‏‏ر چین نو‏‏ں برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 1998 توں 2010 تک، مون سٹیٹ چ ربڑ لئی کاشت کیتا جان آلا علاقہ پنج گنا ودھ گیا، جس دے نال جنگلات دی نمایاں کٹائی وی ہوئی۔

ہور اپ سٹریم، دریا متعدد دور دراز دے پنڈاں لئی پانی دا ذریعہ فراہم کردا اے۔ پہاڑی خطےآں دی وجہ توں قابل کاشت زمین دے نال، کاشتکاری بنیادی طور تے موسمی طور تے سیلاب آلے دریا دے کناریاں تے جزیرےآں تے ہوندی اے۔ تاہم، جنگل دی زمین نو تیزی نال زراعت چ تبدیل کیتا گیا اے، جس دی وجہ توں تلچھٹ تے پانی دے معیار دے دوجے مسائل پیدا ہوئے ہن۔ اچیاں وادیاں نوں چراؤن لئی ورتیا جاندا اے، خاص طور تے تبت وچ، جتھے یاک، بھیڈاں، بکریاں، گھوڑے اتے ڈنگر پالے جاندے ہن۔ مشرقی میانمار چ سالوین دے نال دے جنگلات درجناں دوائیاں دے بوٹیاں دا گھر نیں جہڑے روایتی جڑی بوٹیاں دی دوائیاں دی پیداوار لئی اہم ہن۔ کجھ دوائیاں دے بوٹے اگائے جاندے نیں، جد کہ کجھ جنگل چ جنگلی طور تے کٹے جاندے نیں۔ جنگلات دی کٹائی تے زرعی تبدیلی نال کئی جنگلی پرجاتیاں نوں خطرہ اے۔

مچھی پھڑنا

سالوین دریا، ایچ پی اے این چ مچھی پھڑن آلیاں کشتیاں

سالوین مہانا تے ڈیلٹا اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے، جس چ سمندری چینلاں دا پیچیدہ نیٹ ورک میٹھے پانی، کھارے تے سمندری مچھیاں لئی رہائش گاہواں دی تنوع فراہم کردا اے۔ اندرونی چینلاں تے خلیجاں دے نال گزارا کرن لئی ماہی گیری غالب اے، جد کہ اک وڈی تجارتی ماہی گیری نوں سمندر توں دور حمایت دتی جاندی اے۔ سب توں اہم تجارتی پرجاتیاں چ نگا پونے نا ( پیراڈائز تھریڈفن ) تے نگا پیات (کوئٹر کروکر) شامل ہن۔ مقامی خوراک چ جھینگے تے کیکڑے اہم ہن۔ ہور اپ سٹریم دے پنڈ وی سالوین مچھی تے انحصار کردے نیں، جس چ انلے جھیل اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے۔

ریگولیشن دی کمی دے نال مل کے زیادہ مچھی پھڑنا 21ویں صدی وچ اک مسئلہ بن گیا اے، جس وچ تھلویں سالوین وچ پکڑن وچ 60 تک کمی آئی اے۔ کجھ پنڈاں چ فیصد۔ وڈے "بیگ نیٹ" دا استعمال جس دے نتیجے اچ ضرورت توں زیادہ بائی کیچ ہوندا اے، اس دے نال نال تجارتی ماہی گیراں دے ذریعہ غیر قانونی زہراں دا استعمال، نے وی کمی اچ حصہ پایا اے۔ اپ سٹریم لاگنگ توں ودھدی ہوئی تلچھٹ نے مہانا نوں اتلا بنا دتا اے تے اس دی پیداواری صلاحیت نوں گھٹا دتا اے، جس دے نتیجے وچ مچھیاں دی ہجرت تے انڈجنن دی شرح وچ کمی آئی اے۔ میانمار دی حکومت نے ایہناں مسئلیاں نوں حل کرن لئی کوششاں کیتیاں نیں، جس وچ موسمی ماہی گیری دی پابندی وی شامل اے جیہڑی پہلی وار 2012 وچ لاگو کیتی گئی سی، پر ایہناں قنوناں نوں بہت گھٹ نافذ کیتا گیا اے۔ اک متبادل نقطہ نظر، نکے، خود نافذ شدہ کمیونٹی-بیسڈ ذخائر دا استعمال کردے ہوئے جتھے مچھی پھڑن دی اجازت نئیں اے، نے شمالی تھائی لینڈ چ مچھی دی آبادی تے پرجاتیاں دی تنوع نو کامیابی نال محفوظ کیتا اے۔

لکڑی کٹنا تے کان کنی

سالوین دے نال دے جنگلات اشنکٹبندیی سخت لکڑی دے اہم ذرائع ہن، جنہاں چ ساگوان، پینکاڈو (لال لوہے دی لکڑی) تے پڈوک (برمی گلاب دی لکڑی) شامل ہن۔ طاس دے میانمار حصے وچ لکڑی کٹن پہلی وار 19ویں صدی وچ برطانوی نوآبادیاتی دور وچ وڈے پیمانے تے ہوئی ۔ کلیئر کٹنگ نے دریا دے نال مٹی نو غیر مستحکم کر دتا اے تے تلچھٹ دا بوجھ ودھا دتا اے۔ زیادہ تر طاس دے پار چنگیاں سڑکاں دی کمی دی وجہ توں، برسات دے موسم دے دوران زیادہ تر لکڑی آبی گزرگاہاں دے ذریعے پہنچائی جاندی اے۔ چین وچ، مغربی یوننان دے کجھ جنگلات نو 1990 دی دہائی تک شدت نال لاگ کیتا گیا سی، جدوں ماحولیاتی اثرات دی وجہ توں اوتھے لاگنگ تے پابندی عائد کر دتی گئی سی۔

21ویں صدی وچ جنگلات دی کٹائی دی شرح وچ تیزی نال وادھا ہویا اے، خاص طور تے شان، کیرنی تے کیرن ریاستاں وچ۔ 2010 توں پہلے، مسلح تنازعات نے لاگنگ کمپنیاں لئی ایہناں چوں بوہت سارے علاقیاں تک رسائی حاصل کرنا مشکل بنا دتا سی۔ نسلی ملیشیا تے میانمار یونین حکومت دے وچکار 2010 دے امن معاہدے دے بعد، کارینی ریاست وچ تجارتی لاگنگ ڈرامائی طور تے ودھن وچ کامیاب رہی۔ میانمار دی حکومت نے ساگوان دی کٹائی تے پابندی لا دتی اے، پر ساگوان دی غیر قانونی کٹائی جاری اے، جس دی وجہ بیرون ملک سخت مانگ اے۔ دریا دے تھائی پاسے، سلاوین نیشنل پارک چ 1990 دی دہائی توں غیر قانونی لکڑی دی کٹائی جاری اے۔

کیرن سٹیٹ وچ، 21ویں صدی وچ دریا دے نال سیمنٹ دی پیداوار لئی چونے دے پتھر دی کان کنی وچ وادھا ہویا اے۔ تھلویں دریا چ ریت تے بجری دی کان کنی وی ودھ رئی اے۔ 2015 تک میانمار دی حکومت کان کنی دے شعبے وچ بین الاقوامی سرمایہ کاری دی کوشش کر رئی سی، تے نویاں پالیسیاں دریا دے نال کان کنی دی سرگرمی وچ کافی وادھا کر سکدیاں سن۔ ایہناں کاناں توں سنکھیا اتے ہور آلودگیاں نال دریا آلودہ ہو گیا ہے ۔

تریخ

سالوین ڈیلٹا دا فضائی نظارہ (شمال سجے پاسے اے)۔ ایہہ علاقہ گھٹ توں گھٹ 5000 سال توں مون لوکاں دا گھر رہیا اے۔

بالائی سالوین دریا دے نال انسانی موجودگی گھٹ توں گھٹ 31,000–39,000 سال پہلے دی اے۔ آثار قدیمہ دے شواہد وچ جنوب مشرقی تبتی پٹھار وچ دریا دے کنارے دریافت ہونے والے پتھر دے اوزار تے جانوراں د‏‏ی باقیات شامل ني‏‏‏‏ں۔

مون میانمار دے اندر سالوین طاس دے کچھ ابتدائی باشندے نيں ، جو 3000 قبل مسیح دے آس پاس چین تو ں جنوب د ی طرف ہجرت کردے سن ، تے سالوین ڈیلٹا تے ملحقہ ساحلی علاقےآں وچ آباد ہوئے سن ۔ پہلی صدی قبل مسیح دے آس پاس سالوین تے ایراواڈی بیسن وچ زراعت سب تو‏ں پہلے شروع ہوئی سی۔ کیرن دے آباؤ اجداد نے 1000 قبل مسیح دے آسے پاسے تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین توں سالوین دریا دے علاقے دے تھلے ہجرت کیتی۔ تائی لوکاں ، شان دے آباؤ اجداد، نے 1000 عیسوی دے آسے پاسے یوننان توں وسط سالوین دے شان پہاڑیاں دے علاقے وچ منتقل ہونا شروع کیتا تے متعدد آزاد بادشاہتاں قائم کیتیاں، جنہاں نو اکثر شان ریاستاں دے ناں توں جانا جاندا اے۔

تبتی پٹھار توں شروع ہون آلے نو لوک ، 2000 قبل مسیح دے شروع چ جدید دور دے چین چ سالوین (نو) تے میکونگ (لانکانگ) دے علاقیاں چ آباد ہو سکدے نیں۔   وا لوک ، جہڑے اج چین-برما دی سرحد دے دوہاں پاسے سالوین طاس دے کجھ حصیاں وچ رہندے ہن، 500-300 قبل مسیح دے آس-پاس تبت توں دریا دے نال دکھن ولّ ہجرت کر گئے۔ لیسو لوک ، جو تبت توں وی نکلے سن، 1000 عیسوی توں پہلاں یوننان پہنچے سن۔ چینی ریکارڈاں چ لیسو دا ذکر تانگ راجٹبر (618–907 عیسوی) دے اخیر چ شروع ہوندا اے۔ لیسو اصل وچ یوننان دے ہور مشرق دے علاقےآں وچ آباد سن ، لیکن صدیاں دے دوران انہاں نو ں شمال تے مغرب د ی طرف سالوین د ی طرف دھکیل دتا گیا کیونجے زیادہ ہان لوک یوننان وچ آباد ہوئے گئے۔

سلطنتاں دی توسیع

سالوین ڈیلٹا چ مرتبان (ہن متمہ ) 200 قبل مسیح چ میری ٹائم سلک روڈ تے اک وڈی تجارتی بندرگاہ سی۔  چھیویں صدی عیسوی تک، تھیٹن بادشاہت (ابتدائی مون بادشاہتاں چوں اک) نے تھیٹن دے دارالحکومت توں سالوین ڈیلٹا تے آسے پاسے دے ساحلاں تے حکومت کیتی۔ 738–902 عیسوی توں، نانزہاؤ دی بادشاہی نے یوننان تے شمالی برما دے کجھ حصےآں تے قابو پایا، سالوین نے برمی پیو شہر-ریاستاں دے نال اپنی جنوب مغربی سرحد بنائی۔  تانگ چین دے کول نانزہاؤ دے ذریعے برما دے نال کئی زمینی تجارتی راستے سن، جس دے نال اوہ بعض اوقات اتحادی وی سی۔ اک رستہ ینشینگ (موجودہ جینگڈونگ ، یوننان دے آسے پاسے) توں شروع ہویا تے مغرب دی طرف جاندا سی، فیر جنوب دی طرف دریائے سالوین دے نال، مارتابان دے مقام تے بحر ہند تک پہنچدا سی۔ اک ہور نے اج دے باؤشان دے آسے پاسے سالوین پار کیتا، تے مغرب دی طرف ہندوستان ول ٹر پیا۔

1060ء د‏‏ی دہائی وچ بادشاہ انورہتا نے کافر بادشاہت (پہلی برمی سلطنت) د‏‏ی حدود نو‏‏ں اراواڈی وادی وچ اس دے ابتدا تو‏ں ودھایا تے سالوین ڈیلٹا وچ تھیٹن تے دوسری مون بادشاہتاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ 1100 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، بادشاہ نراپتیستھو (سیتھو II) نے زیادہ تر شان ریاستاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے برمی حکمرانی نو‏‏ں ڈیلٹا تو‏ں لے ک‏ے شمال وچ یوننان تک سالوین دریا دے مغربی کنارے تک پھیلا دتا۔ تقریباً 500 سال تک، تھلویں سالوین نے برما تے ایوتھایا بادشاہت (سیام) دے وچکار سرحد دی تعریف کیتی۔

1200 دی دہائی دے اخیر چ، منگول سلطنت دے حملیاں دے بعد کافر بادشاہت دا خاتمہ ہو گیا۔ منگولاں نے ڈالی بادشاہت ( نان زاؤ دا جانشین ) وی فتح کر لیا سی ۔ 1287ء چ سالوین تے ایراواڈی ڈیلٹا چ ہنتھاواڈی بادشاہت ابھری ۔ مرتبان نے 1287ء تے 1364ء دے درمیان ہنتھاواڈی دا راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  سالوین دریا دے پہاڑی وسطی علاقیاں دے نال نال، سابقہ شان واسل ریاستاں نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کر لئی۔ منگ چین نے 1380 دے آسے پاسے شروع ہوکے یوننان نوں اپنے قبضے وچ لے لیا تے چڑھدے شان دیاں کجھ ریاستاں نوں فتح کر لیا۔ 1436-49 توں، چینی فوجاں مونگ ماؤ دی شان ریاست دے خلاف لوچوان-پنگمین مہماں چلان لئی سالوین پار کیتیاں۔ ایہ جنگاں منگ دے لئی اک مہنگی ناکامی سن ، تے اس نے قبائلی بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا جس نے خطے وچ چینی طاقت نو‏‏ں ٹوٹے ٹوٹے کر دتا۔

ٹونگو خاندان 1500ء دے دوران برما وچ ابھریا ، جس نے 1565ء تک جنوب مشرقی ایشیا دے زیادہ تر علاقےآں نو‏‏ں فتح کرکے پہلی ٹونگو سلطنت ( دوسری برمی سلطنت) تشکیل دتی۔ بادشاہ تبینشوہتی نے 1541ء چ مرتبان تے قبضہ کر کے تباہ کر دتا ۔ بایننانگ دے بعد دے راج دے تحت، اک 800,000 مضبوط فوج نے 1548 وچ سالوین پار کیتا تے سیام تے حملہ کیتا۔ ایہہ پہلی وار سی جدوں دریائے سالوین دے چڑھدے ولّ برمی راج نوں ودھایا گیا سی۔ اس دے بعد، بایننانگ 1557 تک تمام آزاد شان ریاستاں نو اپنے ماتحت کر کے، سالوین دے شمال دی طرف منتقل ہو گیا ایہ فتوحات جزوی طور تے ڈچ تے پرتگالی تاجراں توں آتشیں اسلحہ دے حصول دے ذریعے ممکن ہوئیاں جہڑے پہلی وار 1511 دے آسے پاسے انہاں ساحلاں تے پہنچے سن۔ ایہناں وچوں کجھ لڑائیاں وچ یورپی کرائے دے فوجی وی لڑے سن۔ مارتابان چ ، پرتگالیاں نے اک تجارتی چوکی قائم کیتی ، جہڑی اس علاقے چ پہلیاں یورپی بستیاں چوں اک سی ۔

بیرو کاؤنٹی ، تبت چ سالوین (ناگقو)

1640 د‏‏ی دہائی وچ ، جو منگ خاندان دے آخری سالاں وچ ، جغرافیہ دان سو شیاکے نے سالوین دریا دے ملک د‏‏ی کھوج د‏‏ی تے ایہ طے کيتا کہ بالائی سالوین ، میکونگ تے ریڈ دریا (جو پہلے اک ہی دریائی نظام دا حصہ سمجھیا جاندا سی ) حقیقت وچ الگ الگ سن ۔ چنگ راجٹبر دے عروج دے بعد چین مغربی توسیع دے اک نویں دور چ داخل ہویا ۔ 1717ء چ خانان ژونگر نے تبت تے قبضہ کرلئیا ، تے چین نے اینہاں نوں اس علاقے توں کڈنے دی کوشش کیتی ۔ 1718 وچ ، چنگ نے اک فوج بھیجی لیکن تبت پہنچنے وچ ناکام رہے ، صرف دریائے سالوین تک پہنچے جتھ ے انہاں نو ں دریائے سالوین د ی جنگ وچ ژونگر فوجیاں نے شکست دتی۔ جواب چ، چنگ نے 1720 چ تبت چ اک وڈی فوج گھلی ، جس نے ژونگراں نو کڈ دتا تے تبت تے چنگ حکومت قائم کیتی۔

جداں ہی چنگ نے یوننان وچ دھکیل دتا، مقامی لیسو لوکاں نو ہور مغرب دی طرف دھکیل دتا گیا، آخر کار نوجیانگ پریفیکچر وچ تے اس دے آس پاس سالوین دے نال آباد ہوئے گئے۔ اگرچہ چین منگ دور تو‏ں ہی اس علاقے وچ توسیع کر رہیا سی ، آبادکاراں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آمد 1700 تو‏ں 1850 دے آس پاس سی۔ اس دے نال ہی تبت اپنا اثر و رسوخ مغربی یوننان تک ودھا رہیا سی ۔ تبتی جماعتاں نے سالوین وادی تے چھاپہ ماریا تے دیسی نو تے ڈیرونگ آبادیاں توں غلام لے لئے، جہڑے سیاسی طور تے چنگی طرحاں منظم نئیں سن تے زیادہ مزاحمت پیش کرن توں قاصر سن۔ دوجے پاسے، لیسو نے غلاماں تے زمین لین دی کوششاں دی شدید مزاحمت کیتی۔

1590ء دی دہائی چ سیام نے ٹیناسیریم ساحل تے قبضہ کر لیا سی ، تے سالوین ڈیلٹا فیر برما نال سرحد بن گیا ۔ سو سال توں زیادہ عرصے تک ایہ اک متنازعہ علاقہ رہیا، جس نے برمی تے سیامی دے وچکار کئی وار ہتھ بدلے۔ برمی راج 1750 دی دہائی چ کونبانگ خاندان دے توسیع دے نال سالوین ڈیلٹا چ واپس آیا۔ سنہ 1759ء تو‏ں شروع ہونے والے مرتبان نے سیام اُتے کئی حملےآں دے آغاز دے مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایوتھیا بادشاہت دا خاتمہ ہويا۔ برمی لوک دریا دے مشرق دے علاقےآں اُتے پائیدار کنٹرول برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہے ، حالانکہ برما نے 1793 دے معاہدے وچ سیام تو‏ں ٹیناسیریم ساحل واپس حاصل کيتا۔

برطانوی راج تے دوجی جنگ عظیم

مولمین برطانوی راج دے دوران، 1870 دے آسے پاسے۔ دور دریائے سالوین دا نظارہ۔

1824 وچ پہلی اینگلو برمی جنگ دے بعد ، کونبانگ خاندان نے برما دے ساحلی علاقے برطانوی سلطنت نو‏‏ں دے دتے ، جس وچ دریائے سالوین دے جنوب وچ پورے ٹیناسیریم ساحل شامل سن ۔ اسٹریٹجک مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مولمین (انگریزی بولی وچ مولمین) نے 1826ء تو‏ں 1852ء تک برطانوی برما دے دارالحکومت د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے یوننان وچ زمینی تجارت دے لئی اک دروازے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ ایہ اک منافع بخش لکڑی دی صنعت دا مرکز بن گیا، خاص طور تے ساگوان چ۔ مولمین بندرگاہ تے سمندری جہازاں نال ملن لئی دریائے سالوین دے تھلے لاگاں نوں تیرایا گیا سی۔ تھلویں سالوین بیسن دے جنگلات 1890 دی دہائی تک وڈے پیمانے تے لاگ کیتے گئے سن۔   عصری برطانوی نقشیاں نے دریا نو "سالوین" دے طور تے لیبل کیتا، جو برمی ناں تھنلوین دا انگریزیائزیشن اے۔

چینی فوجاں نے برما چ دریائے سالوین دے نال جاپانیاں نال لڑائی کیتی، 1944

دوجی جنگ عظیم دے دوران جاپانی سلطنت نے برما تے حملہ کیتا ، جنوری 1942 چ ماولمین توں شروع ہویا۔ جاپانی فوج ، جس د‏‏ی تعداد 7،000 برطانوی مدافعین دے مقابلے وچ 18،000 سی ، نے جلدی تو‏ں مولامائن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سالوین پار مارتابان تک پِچھے ہٹنا پيا۔ 10–11 فروری نو‏‏ں جاپانیاں نے سالوین پار کیتا تے انگریز محاصرے دے لئی تیار نہ ہوئے ک‏ے فرار ہوگئے۔ جاپانیاں نے دوجی چین-جاپانی جنگ دے دوران 1938 وچ تعمیر کردہ برما روڈ نو ناکہ بندی کر دتی، جس دی وجہ توں انگریزاں نو مشرقی ہمالیہ دے پار ہوائی جہاز دے ذریعے چین تک فوجی سامان دی نقل و حمل کرن تے مجبور کیتا گیا (" دی ہمپ ")۔ پچھے ہٹن آلی اتحادی فوج (بنیادی طور تے چینی) نے 5 مئی 1942 نوں سالوین دریا تے جاپانی پیش قدمی نوں روک دتا ( سالوین دریا دا دفاع )۔ دریا پار کرن آلے سارے پلاں نو اڑا دین دے بعد، چینیاں نے ۱۰۰-میل (۱۶۰ کلومیٹر) دے سامنے، جس مقام تے لڑائی اک تعطل تے پہنچ گئی۔

1944–1945 تک ، اتحادی افواج نے برما نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تے برما روڈ نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دے لئی سالوین مہم دا آغاز کيتا۔ 11 مئی 1944ء نو‏‏ں ابتدائی جارحیت دے دوران ، امریکی جنرل جوزف اسٹیلویل د‏‏ی سربراہی وچ تے امریکی فوج د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی مدد تو‏ں چینی ایکسپیڈیشنری فورس (سی ای ایف) دے تقریبا 40،000 فوجیاں نے ربڑ دے بیڑے اُتے سالوین نو‏‏ں پار کیتا تے دریا دے مغرب وچ جاپانی پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والی لڑائی وچ تقریبا 17،000–19،000 چینی تے 15،000 جاپانی مارے گئے ، جس وچ چینی فاتح نکلے۔ اگلے دناں چ، وادھو سی ای ایف فوجیاں نے دریا پار کیتا جہدے نال کل تعداد 100,000 ہو گئی، جاپانی زیر قبضہ علاقے چ مغرب ول دھکیل دین توں پہلاں۔ سالوین مہم 20 جنوری 1945 نوں وانڈنگ دے زوال دے نال ختم ہوئی۔ اگست 1945 تک اتحادیاں نے برما نو‏‏ں جاپانیاں تو‏ں واپس لے لیا۔

1948–ہن تک

1948ء چ برما نے برطانوی سلطنت توں ازادی دا اعلان کر دتا ۔ اس دے فورا بعد ، سالوین دریا دے علاقے وچ نسلی اقلیتاں ، جنہاں وچ کاچن ، کیرن ، مون تے شان شامل نيں ، نے آزادی حاصل کيتی ، انہاں گروہاں تے برمی فوج دے وچکار مسلح تنازعات اج تک جاری ني‏‏‏‏ں۔ کیرن نیشنل یونین تے مون نیشنل ڈیفنس آرگنائزیشن نے ستمبر 1948 وچ دریائے سالوین د‏‏ی نچلی وادی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس وچ ماولمین تے تھٹن وی شامل سن ۔ تاہم، انہاں نو جلدی ای باہر دھکیل دتا گیا، جس دی وجہ توں چار سال دی الجھن آلی لڑائی ہوئی۔ 1952 وچ ، اک نويں کیرن ریاست (اج د‏‏ی کاین ریاست) تشکیل دتی گئی ، جس دا دارالحکومت سالوین ۵۰ کلومیٹر (۳۱ میل) ماولمین دے شمال چ، لیکن بغاوت جاری رہی۔

1950 وچ چینی قوم پرست فوجیاں نے چینی خانہ جنگی وچ کمیونسٹاں توں شکست کھان دے بعد شان ریاست تے حملہ کیتا، جس دا مقصد اک آزاد ریاست بنانا سی جس توں چین نوں دوبارہ حاصل کیتا جا سکدا سی۔ امریکی فوجاں دی مدد نال چینیاں نے دریائے سالوین دے لہندے پاسے زمین لین دی کئی واری کوشش کیتی پر برمی فوج نے اوہناں نوں پچھے دھکیل دتا ۔ اگرچہ کے ایم ٹی مہم ناکام رہی ، لیکن چینی نسل دے بوہت سارے لوک دریا دے مشرق وچ واقع علاقے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہناں واقعات نے شان ریاست چ سیاسی عدم استحکام پیدا کیتا۔ 1958ء تک مشرقی شان ریاست وچ متعدد بغاوتاں قائم ہوگئياں سن ، جنہاں وچ برما د‏‏ی جلاوطن کمیونسٹ پارٹی (سی پی بی ، یا "وائٹ فلیگ کمیونسٹ") د‏‏ی سربراہی وچ وی شامل سی۔ ایہ علاقہ، جو گولڈن ٹرائینگل دا حصہ اے، 1960 دی دہائی دے دوران غیر قانونی افیم دی پیداوار دا مرکز بن گیا۔ افیم دی اسمگلنگ باغیاں لئی فنڈز دا اک وڈا وسیلہ بنی ہوئی اے۔

برما تے تھائی لینڈ دی سرحد تے سالوین

1970 د‏‏ی دہائی وچ برمی تے تھائی حکومتاں نے دریائے سالوین اُتے پن بجلی دے ڈیماں د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کيتی ، جو زیادہ تر شان تے کیرن اکثریتی علاقےآں دے اندر سن ۔ 1979 توں شروع ہو کے تھائی لینڈ دی الیکٹرک جنریٹنگ اتھارٹی نے دریا تے پن بجلی تے آبپاشی دے ڈائیورژن لئی فزیبلٹی سٹڈیز کیتیاں۔ سالوین ترقی دے منصوبےآں نے 1988 وچ تیزی حاصل کيتی ، جدو‏ں ایس پی ڈی سی نے برما وچ اقتدار اُتے قبضہ کيتا تے تھائی لینڈ تے چین دے نال سرحد پار معاشی ترقی د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسی سال، تھائی لینڈ دے وزیر اعظم چٹیچائی چونہوان نے سالوین سرحدی علاقے لئی اک معاشی وژن پیش کیتا - اک "میدان جنگ توں اک بازار وچ"۔

بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں ہونے والی آمدنی دے علاوہ ، ایس پی ڈی سی نے ڈیم د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں "نسلی مسلح گروہاں نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی حکمت عملی دا حصہ" سمجھیا۔ آن آلے سالاں چ، فوجی جنتا نے خطے چ اپنے حملے تیز کر دتے، پنڈاں نو تباہ کر دتا تے 500,000 توں ودھ شان، کاچن تے کیرن پناہ گزیناں نو ملک چھڈن تے مجبور کیتا، جنہاں چوں زیادہ تر تھائی لینڈ چلا گیا۔ سالوین پناہ گزیناں دے لیی اک زبردست رکاوٹ پیدا کردا اے، کیونکہ اس دی تیز دھار اے، تے اس نو پار کرن دے لیی صرف نکی نکی لکڑی دی کشتیاں دستیاب ہن۔ تھائی لینڈ وچ تقریباً ڈیڑھ لکھ پناہ گزیناں نو سرکاری کیمپاں وچ رکھیا گیا اے، جد کہ سینکڑاں ہزاراں ہور غیر قانونی کیمپاں وچ رہندے ہن۔

تھائی لینڈ دا سلاوین نیشنل پارک 1994ء چ بنایا گیا ۔ اس توں پہلاں، ہزاراں پناہ گزین پہلے ای اس علاقے تے ملحقہ سالوین وائلڈ لائف سینچوری چ آباد ہو چکے سن، تے آن آلے سالاں چ ہور وی ایتھے آ گئے۔ تھائی حکومت نے ایہناں نو ہٹان لئی کجھ کوششاں کیتیاں نیں، لیکن پارک دے وسیع سائز دی وجہ توں، عمل درآمد مشکل رہیا اے۔ 1997ء وچ اک اسکینڈل دا انکشاف ہويا جس وچ دریا دے تھائی طرف تو‏ں کٹے گئے لاگاں نو‏‏ں دریا دے اس پار میانمار پہنچایا گیا ، اس اُتے "برما تو‏ں برآمد شدہ" مہر لگائی گئی تے تھائی طرف واپس تیرا دتا گیا ، جتھ‏ے حکام نے "درآمد شدہ" لکڑی دا معائنہ کیتا تے انہاں د‏‏ی فروخت د‏‏ی منظوری دے دتی۔ پارکاں دے اندر کیمپاں وچ پناہ گزیناں نو اس اسکینڈل وچ ملوث کیتا گیا سی تے انہاں نو منتقل کرن تے مجبور کیتا گیا سی۔ تاہم، "جبری بے دخلی دے مبصرین نے بیان کیتا اے کہ جنگلات دے ذخائر توں تھائی کیرن پنڈ دے لوکاں نو بے دخلی جنگلات دی حفاظت دے لیی نئیں کیتی جاندی بلکہ اس لئی کیتی جاندی اے کہ [غیر قانونی] لاگنگ سرگرمیاں بغیر کسی رکاوٹ دے تے گھٹ گواہاں دے نال جاری رہ سکن۔"

2011 چ فوجی حکومت دے خاتمے دے بعد برما دی حکومت نے 14 نسلی ملیشیا دے نال جنگ بندی دے معاہدے کیتے۔ تاہم، مجوزہ ڈیماں دی تھاواں دے آسے پاسے، خاص طور تے شان ریاست چ مونگ ٹون ( تاسنگ ڈیم ) تے کیرن ریاست چ ہاٹگی ڈیم تے جلدی ای مسلح تصادم دے بعد احتجاج شروع ہو گیا۔ دریائے سالوین دے نال دے رہائشیاں دا دعوی اے کہ ڈیماں نال مقامی طور تے کوئی معاشی فائدہ نئیں ہووے گا - کیونکہ زیادہ تر بجلی بیرون ملک برآمد کیتی جائے گی - جد کہ اوہناں دے گھراں تے روایتی زمیناں نوں بہت گھٹ یا کوئی معاوضہ نئیں ملے گا۔   کیرن انوائرمینٹل اینڈ سوشل ایکشن نیٹ ورک (کے ایس اے این) سمیت مقامی تنظیماں نے "سالوین پیس پارک" دے قیام لئی زور دتا اے جہڑا کمیونٹی جنگلات، جنگلی جانوراں دی پناہ گاہاں، ماہی گیری دے تحفظ تے محفوظ دیسی زمیناں دے ذریعے دریا دے قدرتی وسائل دا پائیدار انتظام کرے گا۔ ایہہ پارک ۵٬۰۰۰ کلومربع میٹر (۱٬۹۰۰ مربع میل) میانمار چ دریائے سالوین تے اس دیاں معاون دریاواں دے نال نال۔ اس تجویز دا افتتاح دسمبر 2018 وچ کیتا گیا سی۔

ڈیم

میانمار تے تھائی لینڈ

میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین دے مرکزی تنا دے نال ست ڈیم تجویز کیتے گئے ہن، جہناں دی مشترکہ صلاحیت 20,000 میگاواٹ بجلی توں ودھ اے - جو چین دے تھری گورجس ڈیم دے مقابلے چ اے۔ ذخائر ۶۹۱ کلومیٹر (۴۲۹ میل)۱٬۲۰۰ کلومیٹر (۷۵۰ میل) دےمیانمار چ کل دریا دی لمبائی اس دے نال نال کئی معاون دریاواں دے بہاؤ دے سرے۔ ایہناں ڈیماں توں پیدا ہون آلی بجلی بنیادی طور تے چین تے تھائی لینڈ نوں برآمد کیتی جائے گی۔ مئی 2005 وچ ، میانمار تے تھائی لینڈ دے درمیان دریائے سالوین دے کنارے پن بجلی دے منصوبےآں نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے ترقی دینے دے لئی اک باضابطہ مفاہمت نامے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔ اودوں توں، کئی چینی تے تھائی کمپنیاں نے ایہناں منصوبیاں نو تیار کرن لئی شراکت داری کیتی اے۔ 2015 وچ، نویں چنی گئی نیشنل لیگ فار ڈیموکریسی (این ایل ڈی) دی سرکار توں ڈیم پراجیکٹاں نوں گھٹ کرن جاں منسوخ کرن دی امید کیتی گئی سی۔ تاہم، این ایل ڈی نے جلدی ای اعلان کیتا کہ منصوبے اگے ودھن گے۔

مونگ ٹون یا تاسنگ ڈیم منصوبہ بند ڈیماں چوں سب توں وڈا اے ۔ ڈیم ۲۲۸ میٹر (۷۴۸ فٹ) ہووے گا۔ اچا، تے 7,110 میگاواٹ تک پیدا کردا اے۔ ذخائر ۸۷۰ کلومیٹر² (۲۱۰٬۰۰۰ acre) سیلاب آ جائے گا ، شان ریاست نو تقریباً دو حصیاں چ تقسیم کردا اے۔ کاین ریاست دے تھلے آلے حصے چ ہٹگی ڈیم چھوٹا ہووے گا، لیکن دریا دے بہاؤ تے زیادہ اہم اثر پائے گا۔ بجلی پیدا کرن دے علاوہ، ہاٹگی ڈیم بعض موسماں دے دوران سالوین دے کجھ بہاؤ نو پنگ دریا چ موڑ دیوے گا، جہڑا تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا بیسن دا حصہ اے، تاکہ وسطی تھائی لینڈ چ زراعت نو فائدہ پہنچایا جا سکے۔ سالوین ڈائیورژن دا اک چھوٹا متبادل دریائے یوام ( دریائے موئی دے ذریعے سالوین دا اک معاون دریا) دا پنگ تک ڈائیورژن ہوئے گا۔

کنلون ڈیم شمالی شان ریاست ، میانمار چ تعمیر کرن دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ دریائے سالوین جنوب مشرقی ایشیا دا آخری غیر بند وڈا دریا اے ۔ ایہ منصوبہ چینی فرم یوننان مشینری اینڈ ایکوئپمنٹ امپورٹ اینڈ ایکسپورٹ کمپنی (وائی ایم ای سی) نے شروع کیتا سی تے ہائیڈروچینا کارپوریشن دے ذریعے چینی ریاست ولوں شریک مالی اعانت کیتی گئی اے۔ ڈیم لئی اک شرط، جس دا اثر 1200-1400 میگاواٹ رینج وچ ہون دی امید اے، بجلی دی پیداوار دا گھٹو-گھٹو 50% چین نوں ٹرانسفر کرنا اے۔

ڈیماں دے ممکنہ اثرات دے بارے چ بے شمار خدشات ہن، خاص طور تے سالانہ سیلاب تے تلچھٹ دی فراہمی چ کمی دی وجہ توں سالوین ڈیلٹا چ زراعت تے اثر جہڑا مٹی دی زرخیزی نو برقرار رکھدا اے۔ زرعی لوڑاں دی بجائے بجلی دی طلب دی بنیاد تے پانی جاری کیتا جائے گا، جس دی وجہ توں ممکنہ طور تے ڈیلٹا وچ پانی دی قلت تے نمکین مداخلت ہووے گی۔ اس دے علاوہ، بے شمار ماحولیاتی اثرات ہون گے، کیونکہ ڈیم مچھلیاں دی ہجرت نو روک دین گے، تے سیلاب آون آلے علاقیاں نو صاف کرن دے لی کافی جنگلات دی کٹائی دی لوڑ ہووے گی۔ ایہ ڈیم اک اجہے علاقے وچ وی واقع ہون گے جہدے وچ زلزلے دا خطرہ بہتا ہووے گا۔

2016ء وچ میانمار د‏‏ی حکومت نے باقی ڈیماں نو‏‏ں 2031ء تک مکمل کرنے دے ارادے دا اعلان کیتا۔ تعمیراتی منصوبیاں نے سماجی اثرات، انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے بے گھری دے حوالے نال بہت سارے خدشات پیدا کیتے ہن۔

Proposed dams on the Salween in Myanmar
Name	Location	Height	Flooding area	Generating capacity	Annual production	Status
Hatgyi Dam	Hlaingbwe Township, Karen State	33 m (108 ft)		1,365 MW	7,325 GWh	Pre-construction
Dagwin Dam	Karen State/Mae Hong Son province	56 m (184 ft)		792 MW		Suspended
Weigyi Dam	Karen State and Karenni State/Mae Hong Son province	168 m (551 ft)	640 km2 (247 mi2)	4,540 MW		Suspended
Ywathit Dam	Karenni State			4,500 MW	21,789 GWh	Planned
Mong Ton Dam (Tasang Dam)	Mong Ton Township, Shan State	228 m (748 ft)	870 km2 (335 mi2)	7,110 MW	35,446 GWh	Pre-construction
Noung Pha Dam	Tangyan Township, Shan State	90 m (295 ft)		1,200 MW		Planned
Kunlong Dam	Kunlong Township, Shan State			1,400 MW		Planned

چین

یوننان چ دریائے سالوین دے نال نکا پن بجلی پلانٹ

2000 وچ، چین نے اپنے مغربی دریاواں تے وڈے پیمانے تے ہائیڈرو پاور ڈیم تیار کرن لئی، ویسٹ ایسٹ پاور ٹرانسفر ڈویلپمنٹ سکیم دا آغاز کیتا۔ چین دے اندر دریائے سالوین (Nu) دے طاس وچ اک اندازے دے مطابق 36,400 میگاواٹ پن بجلی دی صلاحیت اے۔ بجلی جنوب مشرقی چین، خاص طور تے گوانگجو میگالوپولیس نوں برآمد کیتی جائے گی۔ اس وچ نیو دے مین سٹیم اُتے تیرہ ڈیم شامل سن ، جنہاں د ی کل صلاحیت 21،320 میگاواٹ سی ، تے معاون دریاواں اُتے متعدد چھوٹے تو ں درمیانے سائز دے منصوبے شامل سن ۔ سب توں اچا مین سٹیم ڈیم، سونگٹا، ۳۰۷ میٹر (۱٬۰۰۷ فٹ) ہووے گا۔ اچا۔ 2003 وچ یوننان صوبائی حکومت تے ہوادیان گروپ دے وچکار اک معاہدے دے بعد یوننان ہوادیان نو ریور ہائیڈرو پاور کمپنی تشکیل دتی گئی سی۔

چین دے آخری آزاد وگنے والے دریاواں وچو‏ں اک دریائے نو نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مقامی باشندےآں دے نال نال بین الاقوامی ماحولیاتی تنظیماں دے وڈے احتجاج دا سامنا کرنا پيا۔ جے ایہناں ڈیماں دی اساری کیتی جاندی تاں لگبھگ 56,000 لوکاں نوں بے گھر کر دتا جاندا۔ اس دے علاوہ ، 2003 وچ یونیسکو عالمی ورثہ کمیٹی نے یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے نو‏‏ں عالمی ورثہ سائٹ دے طور اُتے درج کرنے دے لئی ووٹ دتا سی۔ بہت سارے مجوزہ ڈیم اس علاقے دے اندر آندے سن ۔ 2004 وچ وزیر اعظم وین جیاباؤ نے دریا دے مرکزی تنا اُتے ڈیم بنانے دے منصوبےآں نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کردتا ، حالانکہ معاون دریاواں اُتے متعدد پن بجلی دے منصوبے بالآخر تعمیر کیتے گئے سن ۔ اس دے علاوہ تبت وچ سالوین دے سب تو‏ں اُتے والے حصے اُتے چالونگ تے جیکوان پن بجلی دے منصوبے تعمیر کیتے گئے سن ۔ 2013 وچ وین دے عہدے دے خاتمے دے بعد، بجلی کمپنیاں نے نو دریا دے ڈیماں دی تعمیر لئی اک نواں زور دتا۔

یوننان صوبائی حکومت نے سب تو‏ں پہلے 2007 وچ نو ریور گرینڈ کینیئن نیشنل پارک د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، لیکن 2014 تک اس تجویز د‏‏ی ترقی دا آغاز نئيں کيت‏‏ا۔ جنوری 2016 وچ ، یوننان نے دریائے نو دے کنارے چھوٹی پن بجلی د‏‏ی ترقی دے نال نال کان کنی نو‏‏ں وی معطل کردتا تے مئی وچ قومی پارک دے قیام د‏‏ی منظوری دے دتی۔ دسمبر 2016 وچ ، چین د‏‏ی ریاستی توانائی انتظامیہ نے باضابطہ طور اُتے نو دریا دے ڈیماں نو‏‏ں اپنے پن بجلی د‏‏ی ترقی دے منصوبےآں تو‏ں خارج کردتا۔ ڈیماں دے منسوخ ہون دا اک وڈا کارن دریائے نو دے فالٹ زون دے نال زلزلے دا خطرہ سی ۔  Ethnic minority leaders and human rights activists say a pattern they call "damming at gunpoint" has been repeated across eastern Myanmar: proposed dam sites are forcefully depopulated by the military without compensation and the region is militarized through the expansion of army camps, helicopter pads, access roads and other facilities.

ایہہ وی ویکھو

• ایشیا دے دریاواں دی لسٹ
• چین دے دریاواں دی لسٹ
• میانمار دے دریاواں دی لسٹ
• تھائی لینڈ دے دریاواں دی لسٹ
• لمبائی دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ
• ڈسچارج دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ
• پائی دریا
• دریائے جنشا
• وانگ یونگچن
• بوگیوک آنگ سان پل

باہرلے جوڑ

• بونگژونگلو ژین چ نوجیانگ دا منظر نامہ

 

ذرائع

حوالہ دتے گئے کم

ہور پڑھو

• یوننان دے تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں تے whc.unesco.org
• تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ www.eoearth.org تے
• نیچر کنزروینسی: گونگشان نیچر ریزرو دی نیچر کنزروینسی
• دریاواں دا مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیا ویکھو Archived 2019-10-22 at the وے بیک مشین تے Archived
• نوجیانگ دریا دا منصوبہ
• اپر سالوین دریا (یو ایس آر بی) لئی ہائیڈرومیٹورولوجیکل اپروچ Archived 2016-03-03 at the وے بیک مشین تے Archived - کاپی رائٹ ڈاکٹر کرسٹوف لینرٹ، برن یونیورسٹی دے جغرافیائی انسٹی ٹیوٹ تے کنمنگ انسٹی ٹیوٹ آف بوٹنی
• چین دریاواں دا منصوبہ
• آخری اترائی دریائی مہمات
• A history of first raft and kayak descents of the Salween in Tibet and Yunnan, China.

• فول، سنتھیا ایم، "بارگیننگ پاور"، آکسفیم ایکسچینج وچ، فال 2004۔
• سالوین ریور واچ این جی او
• یوننان محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں
• تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ
• نوجیانگ دریا دا منصوبہ
• سالوین پہلا نزول
• سالوین توں چاؤفریا دریا تک پانی دا موڑ Archived 2021-12-08 at the وے بیک مشین
• Joint Statement of Concern by Shan Civil Society Organizations Regarding Public Meeting by Burmese Government and Hydrochina to Promote Dams on the Salween and Nam Ma Rivers