شہید اول

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
شہید اول
کوائف
مکمل نام شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی
نسب محمد بن جمال الدین مکی بن شمس الدین محمد بن حامد
آبائی شہر جزّین، جبل عامل
تاریخ وفات 786ھ ق
مدفن شہادت دے بعد انہاں دی میت نو‏‏ں نذر آتش کیتا گیا۔
نامور اقرباء شہید ثانی
علمی معلومات
اساتذہ فخر المحققین بن علامہ حلی، اسد الدین صائغ جزینی، عبد الحمید بن فخار موسوی، نجم الدین جعفر بن نما حلی، سید مہنا بن سنیا مدنی، سید عمید الدین بن عبد المطلب حلی، سید ضیاء الدین عبداللہ حلی، سید تاج الدین بن زہرہ حسینی، سید علاء الدین بن زہرہ حسینی، شیخ علی بن طران مطارآبادی، شیخ رضی الدین علی بن احمد مزیدی، شیخ جلال الدین محمد حارثی، ابن المشہدی تے شیخ قطب الدین محمد بوایہی رازی۔
شاگرد شہید دے تن فرزند "شیخ محمد، شیخ على تے شیخ حسن"، زوجہ "ام على" تے بیٹی "ست المشائخ"، سید ابو طالب احمد بن قاسم بن زہرہ حسینی، شیخ عبد الرحمن عتائقی، فاضل مقداد، ابن نجدہ، شیخ حسن بن سلیمان حلی، سید بدر الدین حسن بن ایوب، على بن خازن حائرى۔
تالیفات اللمعۃ الدمشقیۃ، الدروس، الذکری، النفلیہ، البیان، الاربعون حدیثا، مسائل ابن مکی، العقیدۃ الاسلامیہ، اختصار الجعفریات، جواز ابداع السفر فی شہر رمضان، جامع البین من فوائد الشرحین، غایۃ المراد، القواعد الکلیۃ فی الأصول و الفروع، حاشیۂ شرح ارشاد، حاشیۂ قواعد علامہ، خلاصۃ الاعتبار فی الحج و الاعتمار، المزار، الدرۃ الباہرہ۔
خدمات

ابو عبد اللہ شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی جزینی (734۔786 ھ)، شہید اول یا شیخ شہید دے نام تو‏ں مشہور اٹھويں صدی ہجری دے شیعہ فقہاء وچو‏ں نيں۔ اوہ مذاہب اہل سنت دی فقہ وچ وی استاد مسلّم سن تے انہاں نے مختلف اسلامی سرزمیناں دا سفر اختیار کرکے متعدد اجازے حاصل کيتے سن ۔ اوہ کتاب لمعہ دمشقیہ دے مصنف نيں۔ اوہ 786 ہجری قمری وچ تشیع دے مخالفین دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔

تعارف[لکھو]

ولادت تے نسب[لکھو]

شہید اول سنہ 734 ہجری قمری لبنان دے علاقے جبل عامل دے اک قریہ "جزین" وچ پیدا ہوئے۔

ان دے والد دا نام جمال الدین مکی بن شمس الدین محمد بن حامد سی ۔[1]

القاب[لکھو]

مآخذ و مصادر دے مطابق اوہ ابن مکی، امام الفقیہ، شہید یا "شہید اول"[2] تے شیخ شہید جداں القاب تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔

خاندان[لکھو]

شہید اول دے افراد خاندان سب اہل علم و فضل تے اپنے زمانے دے علماء وچو‏ں سن ۔ شہید دے تیناں بیٹے "شیخ رضی الدین"، "شیخ ضیاء الدین" تے "شیخ جمال الدین" علماء تے فقہاء دے زمرے وچ آندے نيں۔[3] شہید اول دی زوجہ مکرمہ وی خود فقہاء تے معارف و تعلیمات اہل بیت دے مروجین و مبلغین وچو‏ں سن۔[4] شہید اول دی بیٹی "امّ حسن" ـ جنہاں دا نام "فاطمہ" سی، جبل عامل دے علماء وچ شمار ہُندی سن جنہاں نو‏ں "‌ست المشائخ‌" دا لقب دتا گیا ا‏‏ے۔[5]

علمی شخصیت[لکھو]

شہید اول علامہ حلی دے فرزند فخر المحققین دے شاگرد سن ۔

فقہ وچ انہاں دی معروف کتب وچو‏ں اک دا نام لمعہ دمشقیہ (کتاب) اے جو انھاں نے بہت مختصر مدت وچ تصنیف کيتی ا‏‏ے۔ کتاب دی تالیف دے دو صدیاں بعد اک مشہور تے عظیم شیعہ فقیہ نے اس اُتے شرح لکھی تے اوہ وی شہید اول دے انجام تو‏ں دوچار ہوکر شہید ہوئے تے شہید ثانی اکھوائے۔

شہید اول دی تمام کتاباں گراں قدر فقہی تالیفات وچ شمار ہُندی نيں۔ محقق حلی، علامہ حلی وغیرہ جداں فقہاء تے علماء دی کاوشاں دی طرح، شہید اول دی کتاباں اُتے مختلف اداوار دے علماء تے فقہاء نے شرحاں تے حاشیے لکھنے دا اہتمام کیتا ا‏‏ے۔

ستويں اٹھويں صدی ہجری دے محقق حلی، انہاں دے بھانجے علامہ حلی ہور شہید اول دی فقہی کتب شیعہ فقہاء دے درمیان فقہی متون دی صورت اختیار کر گئی نيں تے بعد دے علماء نے انہاں اُتے شروح تے حواشی لکھے نيں تے ایہ موضوع اس زمانے تک بے مثل سی تے صرف حالیہ اک صدی دے دوران شیخ مرتضی انصاری (جو تقریبا 140 سال قبل دنیا تو‏ں رخصت ہوئے نيں) دی دو کتاباں فرائد الاصول تے مکاسب دی حالت ایہی رہی ا‏‏ے۔

مشاہیر دے کلام وچ[لکھو]

علامہ امینی انہاں نو‏ں شیعیان اہل بیت دا ملجا تے شریعت دا پرچمدار قرار دیندے نيں تے لکھدے نيں: انہاں دے علمی تے فقہی نظریات علماء دی فقہی آراء دا سرچشمہ تے انہاں دے عقائد دا نقطہ استناد اے تے فقہ و اصول وچ انہاں دی شہرت ہور علوم دی ترقی وچ انہاں دا کردار، اس تو‏ں کنيں زیادہ روشن و آشکار اے کہ اس دے لئے شرح و بیان کيتی ضرورت ہوئے۔[6]

محمد باقر خوانساری کہندے نيں: فقہ تے قواعد احکم وچ شہید اول دا مقام و مرتبہ نقل احادیث اہل بیت وچ شیخ صدوق جداں تے اصول عقائد تے کلام تے مباحثے تے مناظرے ہور انحرافی افکار اُتے تنقید وچ شیخ مفید تے سید مرتضی دی مانند اے جدو‏ں کہ نامی گرامی شاگرداں دی کثرت دے لحاظ تو‏ں شیخ طوسی دی طرح تے فقہی مباحث دی تشریح و توضیح وچ ابن ادریس حلی جداں، تے شرعی اسرار و آداب دی ترویج تے انحرافی تفکرات، اوہام تے خرافات دے خاتمے وچ علامہ مجلسی تے وحید بہبہانی دی مانند نيں۔[7]

شیعہ علم رجال دے ماہر مصطفیٰ بن حسین تفرشی لکھدے نيں: محمد بن مکی بن حامد عاملی معروف بنام شہید اول، اہل تشیع دے شیخ، استاد، اپنے زمانے دے علامہ فہامہ تے صاحب تحقیق و تدقیق سن ۔ اوہ مذہب امامیہ دے عالی رتبہ علماء تے انہاں دے موثقین تے معتمدین وچو‏ں نيں تے انہاں دی تالیفات پاکیزہ تے تصنیفات عمدہ ہيں۔[8]

اساتذہ[لکھو]

شہید اول نے متعدد اکابرین تو‏ں فیض حاصل کیتا اے جنہاں وچو‏ں بعض دے نام حسب ذیل نيں:

شاگرد[لکھو]

شہید اول دے سامنے زانوئے تلمذ تہہ کرنے والے مكتب علم و اجتہاد دے پرورش یافتگان دی تعداد کثیر اے جنہاں وچو‏ں صرف بعض دا تذکرہ اس مختصر مضمون وچ کیتا جا سکدا اے:

تألیفات[لکھو]

  1. اللمعۃ الدمشقیۃ
  2. الدروس
  3. الذکری
  4. النفلیہ
  5. البیان
  6. الاربعون حدیثا
  7. مسائل ابن مکی
  8. العقیدۃ الاسلامیہ
  9. اختصار الجعفریات؛
  10. جواز ابداع السفر فی شہر رمضان
  11. جامع البین من فوائد الشرحین
  12. غایۃ المراد
  13. القواعد الکلیۃ فی الأصول و الفروع
  14. حاشیۂ شرح ارشاد
  15. حاشیۂ قواعد علامہ؛
  16. خلاصۃ الاعتبار فی الحج و الاعتمار
  17. المزار
  18. الدرۃ الباہرہ جو شہید اول تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔[11]

شہادت[لکھو]

شہید اول نو‏‏ں 9 جمادی الاول بروز پنج شنبہ سنہ 786 ہجری قمری وچ برقوق دی بادشاہت دے دور وچ قاضی برہان الدین مالکی تے عباد بن جماعہ شافعی دے فتوے دے تحت قلعۂ شام دے قید خانے وچ اک سال تک قید و بند دی صعوبتاں جھیلنے دے بعد شہید کیتا گیا۔[12] شیخ حر عاملی انہاں دی شہادت دی کیفیت دے بارے وچ لکھدے نيں: شہید اول نو‏‏ں تلوار تو‏ں وار کرکے شہید کیتا گیا، پھر پھانسی اُتے لٹکایا گیا پھر سنگسار کیتا گیا تے انہاں دی میت نو‏‏ں نذر آتش کیتا گیا۔[13]

حوالے[لکھو]

  1. شهید اول، الالفیہ والنفلیہ، ص23۔
  2. امین عاملی، اعیان الشیعہ، ج2، ص273۔
  3. حر عاملی، امل الآمل، ج1، ص134 و 179۔
  4. حر عاملی، اوہی ماخذ، ج1، ص193۔
  5. شہید اول، الدروس الشرعیہ، ج1، ص140۔
  6. امینی، شهیدان راه فضیلت، ص154۔
  7. خوانساری، روضات الجنات، ج7، ص4۔
  8. تفرشی، نقدالرجال، ج4، ص329۔
  9. شہید اول، الالفیہ والنفلیہ، ص25۔
  10. شہید اول، الالفیہ والنفلیہ، ص25۔
  11. امین عاملی، اعیان الشیعہ، ج10، ص62۔
  12. شہید اول، اللمعہ الدمشقیہ، ص6۔
  13. حر عاملی، امل الآمل، ج1، ص182۔

مآخذ[لکھو]

  • امینی نجفی، عبد الحسین [صاحب الغدیر]، شہیدان راہ فضیلت، ناشر: نجف، 1355 ہجری قمری/1936عیسوی۔
  • تفرشی، مصطفیٰ بن حسین، نقد الرجال، محقق و ناشر: مؤسسہ آل البیت علیہم السلام لاحیاء التراث، قم، 1418 ہجری قمری۔
  • شہید اول، محمد، الالفیہ والنفلیہ، مکتب الإعلام الإسلامی، 1408 ہجری قمری
  • شہید اول، محمد، اللمعہ الدمشقیہ، قم، دار الفکر، 1411 ہجری قمری
  • شہید اول، محمد، الدروس الشرعیہ فی فقہ الامامیہ، قم، یونیورسٹی مدرسین.
  • امین عاملی، محسن، اعیان الشیعہ، بیروت، دار التعارف.
  • خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، امل الآمل، بغداد، مکتبہ الأندلس.

سانچہ:شیعہ فقہا (اٹھويں صدی ہجری)