صلیبی ریاستاں

صلیبی ریاستاں
انتظامی تقسیم
ملک	امارت انطاکیہ طرابلس کی صلیبی ریاست یروشلم بادشاہت
براعظم	ایشیا

صلیبی ریاستاں

صلیبی ریاستاں (انگریزی: Crusader states) بارہويں تے تیرہويں صدی وچ جاگیردارانہ مسیحی ریاستاں سی جو مغربی یورپی صلیبی جنگاں دے نتیجے وچ اناطولیہ، یونان تے ارض مقدسہ تے شمالی صلیبی جنگاں دے نتیجے وچ خطۂ بالٹک وچ معرض وجود وچ آئیاں سی۔

دوجی صلیبی جنگ توں کجھ چر پہلاں، 1135 وچ مقدس سرزمین وچ صلیبی ریاستاں، ایڈیسا ، انطاکیہ ، طرابلس تے یروشلم دی علاقائی حد دا نقشہ۔

زیادہ توں زیادہ علاقائی حد دے ویلے صلیبی ریاستاں دا تفصیلی نقشہ۔ نقشہ مقدس سرزمین چ 600 توں ودھ شناخت شدہ قرون وسطی دے قلعہ بند تھاواں نو وکھاندا اے۔

صلیبی ریاستاں ، یا آؤٹریمر ، 1098 توں 1291 تک لیونٹ دے علاقے تے جنوب مشرقی اناطولیہ وچ قائم کیتیاں گئیاں چار کیتھولک پالیسیاں سن۔ جاگیرداری دے اصولاں دی پیروی کردے ہوئے، انہاں پالیسیاں دی بنیاد پہلی صلیبی جنگ دے ذریعے رکھی گئی سی، جس دا اعلان لاطینی چرچ نے 1095 وچ کیتا سی تاکہ ایہ مقدس زمین نوں واپس لے سکے۔ 7ویں صدی دی مسلماناں دی فتح ۔ اتر توں دکھن ول، اوہ سن: کاؤنٹی آف ایڈیسا(1098 – 1150)، پرنسپلٹی آف انطاکیہ (1098 – 1268)، کاؤنٹی آف طرابلس (1102 – 1289)، اتے یروشلیم دی بادشاہی (1099 – 1291)۔

تن شمالی ریاستاں نے اک علاقے دا احاطہ کیتا جو ہن جنوب مشرقی ترکی ، شمال مغربی شام تے شمالی لبنان وچ اے ؛ یروشلیم دی بادشاہی، سب توں جنوبی تے سب توں نمایاں ریاست، ہن اسرائیل ، فلسطین ، جنوبی لبنان تے مغربی اردن دے علاقے دا احاطہ کردی سی۔ "صلیبی ریاستاں" دا بیان گمراہ کن ہوسکدا اے ، کیونجے 1130ء تو‏ں ، فرینکاں وچ بہت کم لوک صلیبی سن ۔ قرون وسطی تے جدید مصنفین "آؤٹریمر" دی اصطلاح نو مترادف دے طور تے استعمال کردے نیں، جہڑا فرانسیسی لفظ اوورسیز توں لیا گیا اے۔

1098 تک، صلیبیاں دا یروشلیم دا مسلح زیارت شام دے علاقے توں لنگھ رہیا سی۔ ایڈیسا، یونانی آرتھوڈوکس دے راج دے تحت، اک بغاوت دا شکار سی جس وچ قیادت بولون دے بالڈون نے سنبھال لئی سی، تے ٹارنٹو دے بوہیمنڈ قبضہ شدہ شہر انطاکیہ وچ حکمران شہزادے دے طور تے رہیا۔ 1099ء چ بیت المقدس دے محاصرے دے نتیجے چ فاطمی خلافت تے صلیبیاں دی فیصلہ کن فتح ہوئی، جس دے بعد علاقائی استحکام ہویا، جس چ طرابلس تے قبضہ وی شامل اے۔ 1144 وچ، ایڈیسا زنگی ترکاں دے ہتھ وچ آ گیا ، لیکن دوجے تن سلطنت 13ویں صدی دے آخری سالاں تک برقرار رہے۔ صدی، جدوں اوہ مصر دی مملوک سلطنت دے ہتھوں آ گئے۔ مملوکاں نے 1268 وچ انطاکیہ تے 1289 وچ طرابلس اُتے قبضہ کرلیا ، صرف یروشلیم د‏‏ی بادشاہی باقی رہ گئی ، جسنو‏ں 1244 وچ یروشلیم دے محاصرے دے بعد ایوبی سلطنت نے شدید طور اُتے کمزور کردتا سی۔ لیونٹ وچ صلیبیاں دی موجودگی تھوڑی دیر بعد ختم ہو گئی، جدوں مملوکاں نے 1291 وچ عکے تے قبضہ کر لیا، جس نے یروشلیم دی بادشاہی نوں قائم کرن دے تقریباً 200 سال بعد ختم کر دتا۔ چاراں ریاستاں نو شکست تے الحاق دے بعد، بچن آلے قبرص دی بادشاہی ول فرار ہو گئے، جہڑی تیجی صلیبی جنگ دے ذریعے قائم کیتی گئی سی۔

صلیبی جنگاں دے ذیلی موضوع ہونے دے برخلاف اپنے آپ وچ صلیبی ریاستاں دا مطالعہ 19 واں صدی دے فرانس وچ لیونٹ وچ فرانسیسی نوآبادیات‏ی تجربے دے تشبیہ دے طور اُتے شروع ہويا ، حالانکہ 20 واں صدی دے مورخین نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔[کون؟] انہاں دا اتفاق رائے ایہ سی کہ فرینک آبادی ، جداں کہ اس وقت مغربی یورپی جانے جاندے سن ، اک اقلیتی معاشرے دے طور اُتے رہندے سن جو وڈی حد تک شہری تے مقامی لیونٹین لوکاں تو ں الگ تھلگ سی ، جس دے پاس علیحدہ قانونی تے مذہبی نظام سن ۔ یہودی رومی جنگاں تے دوجے مندر دی تباہی دے بعد توں یروشلیم، طبریہ، حبرون تے صفد دے مقدس شہراں چ بچن آلے تے رہن آلے قدیم یہودی برادریاں نوں صلیبی جنگاں دے نال عیسائی یہود دشمنی دے اک نمونے چ بہوں زیادہ ظلم و ستم دا نشانہ بنایا گیا۔

آؤٹریمر

اصطلاحات صلیبی ریاستاں تے آؤٹریمر ( فرانسیسی بولیoutre-mer ) 1100 دے آس پاس لیونٹ وچ پہلی صلیبی جنگ دے بعد قائم ہونے والی چار جاگیرداری ریاستاں دا بیان کردے نيں: (شمال تو ں جنوب تک) کاؤنٹی آف ایڈیسا ، انطاکیہ د ی راجواڑے ، طرابلس د ی کاؤنٹی ، تے یروشلم د ی بادشاہی ۔ آؤٹریمر دی اصطلاح قرون وسطی دی اصل دی اے، جد کہ جدید تریخ دان صلیبی ریاستاں دا استعمال کردے نیں، تے یورپی آن آلیاں لئی فرینک دی اصطلاح۔ تاہم، آن آلے یورپیاں چوں نسبتاً گھٹ لوکاں نے صلیبی حلف لیا۔ پہلی صلیبی جنگ دے لاطینی تواریخ ، 11 ویں صدی دے اوائل وچ لکھے گئے صدی ، جنہاں نو‏‏ں مغربی عیسائی کہیا جاندا اے جو یورپ تو‏ں آئے Franci اوہناں دی نسل توں قطع نظر۔ بازنطینی یونانی ذرائع Φράγκοι استعمال کردے نیں فرنگی تے عربی الإفرنجي ال-افرانجی ۔ متبادل طور تے، تواریخ نے Latini استعمال کیتا, یا لاطینی . ایہ قرون وسطی دے نسلی ناں اس گل دی عکاسی کردے نیں کہ آبادکاراں نو زبان تے عقیدے دے لحاظ نال مقامی آبادی توں وکھرا کیتا جا سکدا اے۔ فرینک بنیادی طور اُتے فرانسیسی بولنے والے رومن کیتھولک سن ، جدو‏ں کہ مقامی زیادہ تر عربی یا یونانی بولنے والے مسلما‏ن ، دوسرے فرقےآں دے عیسائی تے یہودی سن ۔

یروشلم چ، عیسائی دنیا دے مقدس ترین مزاراں چوں اک، مقدس قبر دا چرچ ۔

بیت المقدس دی بادشاہی تاریخی فلسطین تے پھیلی ہوئی سی تے اس دی سب توں وڈی حد تک دریائے اردن دے مشرق چ کجھ علاقے شامل سن۔ شمالی ریاستاں نے اس جگہ دا احاطہ کیتا جو ہن شام ، جنوب مشرقی ترکی تے لبنان دا حصہ ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں نو‏‏ں تاریخی طور اُتے شام (جسنو‏ں عرب الشام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تے بالائی میسوپوٹیمیا کہیا جاندا سی ۔ ایڈیسا فرات توں اگے چڑھدے ول پھیلیا ہویا سی۔ قرون وسطی چ صلیبی ریاستاں نوں Syria وی آکھیا جاندا سی یا Syrie . تقریباً 1115 توں، یروشلم دے حکمران نو 'یروشلم چ لاطینیاں دا بادشاہ' آکھیا جاندا سی۔ تریخ دان ہنس ایبرہارڈ مائر دا خیال اے کہ اس تو‏ں ایہ عکاسی ہُندی اے کہ صرف لاطینیاں دے پاس بادشاہت وچ مکمل سیاسی تے قانونی حقوق سن تے معاشرے وچ وڈی تقسیم شرافت تے عام لوکاں دے درمیان نئيں بلکہ فرینک تے مقامی لوکاں دے درمیان سی۔ بعض اوقات دوجیاں ریاستاں دے حکمراناں توں خراج تحسین حاصل کرن تے ریجنٹ دے طور تے کم کرن دے باوجود؛ بادشاہ دے کول کوئی باقاعدہ اوور لارڈ دا درجہ نئیں سی، تے اوہ ریاستاں قانونی طور تے بادشاہی توں باہر رہندیاں سن۔

یہودی، عیسائی تے مسلماناں نے فلسطین دا احترام کیتا، جہنوں مقدس سرزمین دے ناں توں جانڑیا جاندا اے، اک غیر معمولی مقدس تھاں دے طور تے۔ اوہناں ساریاں نے اس خطے نو عبرانی بائبل دے نبیاں دی زندگیاں نال جوڑیا۔ یہودیت دے تمام مقدس مقامات اوتھ‏ے پائے گئے سن ، جنہاں وچ دوسرے مندر د‏‏ی باقیات وی شامل سن ، جنہاں نو‏‏ں رومیاں نے 70 عیسوی وچ تباہ کردتا سی۔ نواں عہد نامہ فلسطین نو یسوع تے اس دے رسولاں دے اعمال دے مقام دے طور تے پیش کردا اے۔ اسلامی روایت نے اس خطے دے اہم شہر، یروشلم نو اسراء تے معراج ، محمد دے معجزانہ رات دے سفر تے جنت دی معراج دے مقام دے طور تے بیان کیتا اے۔ مقدس لوکاں نال منسلک تھاواں دور دراز دیساں توں آن آلے زائرین دے دورہ کرن آلے مزاراں وچ تبدیل ہو گئیاں، اکثر تپسیا دے عمل دے طور تے۔ عیسائی زیارتاں وچ اضافے نے بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں مقدس سرزمین اُتے واپس آنے د‏‏ی ترغیب وی دتی۔ مقدس قبر دا گرجا یروشلیم چ مسیح دی مصلوبیت تے جی اُٹھن دی یاد چ بنایا گیا سی۔ چرچ آف دی نیٹیوٹی دے بارے چ سوچیا جاندا سی کہ اوہ بیت لحم چ اوہدی پیدائش دی تھاں نوں گھیر لیندا اے۔ گنبد صخرہ تے مسجد الاقصی نے محمد دے رات دے سفر نو‏‏ں یاد کیتا ۔ اگرچہ عقیدت دے سب تو‏ں مقدس مقامات فلسطین وچ سن ، لیکن گوانڈھی شام وچ وی مزارات سن ۔ مسلم دنیا دے اک سرحدی علاقے دے طور تے، شام جہاد دا اک اہم تھیٹر سی، حالانکہ اس دے تعاقب دے جوش و خروش 11 ویں صدی دے آخر تک دھندلا گیا سی۔ صدی۔ اس دے برعکس ، مذہبی جنگ دے کیتھولک نظریے نے تیزی تو‏ں ترقی د‏‏ی ، جس دا اختتام عیسائیت دے لئی دعوی کردہ زمیناں دے لئی صلیبی جنگاں دے خیال اُتے ہويا۔

پچھوکڑ

کیتھولک یورپ

زیادہ تر صلیبی جنگاں 800 دے آسے پاسے کیرولینگین سلطنت توں آئیاں سن۔ سلطنت ٹُٹ گئی سی، تے دو ڈھیلے متحدہ جانشین ریاستاں نے اس دی تھاں لے لئی سی: مقدس رومن سلطنت ، جس نے جرمنی ، شمالی اٹلی دا حصہ ، تے گوانڈھی زمیناں تے محیط سی؛ تے فرانس۔ جرمنی ڈچیاں چ ونڈیا ہویا سی، جویں لوئر لورین تے سیکسنی ، تے ایناں دے ڈیوک ہمیشہ شہنشاہاں دی اطاعت نئیں کردے سن۔ شمالی اٹلی ہور وی گھٹ متحد سی، متعدد ڈی فیکٹو آزاد ریاستاں وچ تقسیم سی، تے شہنشاہ دا اختیار بمشکل محسوس کیتا جاندا سی۔ کیرولینگین د‏‏ی مغربی جانشین ریاست فرانس وی متحد نئيں سی ؛ فرانسیسی بادشاہاں نے صرف اک نکے جہے وسطی علاقے نوں براہ راست کنٹرول کیتا۔ کاؤنٹ تے ڈیوک دوجے علاقیاں تے حکومت کردے سن، تے انہاں چوں کجھ قابل ذکر امیر تے طاقتور سن - خاص طور تے، ایکویٹین تے نارمنڈی دے ڈیوک، تے انجو ، شیمپین ، فلینڈرز تے ٹولوز دے کاؤنٹ۔

مغربی عیسائیاں تے مسلماناں نے بنیادی طور تے جنگ یا تجارت دے ذریعے تعامل کیتا۔ 8ویں تے 9ویں دے دوران صدیاں توں، مسلمان جارحیت تے سن، تے تجارتی رابطیاں نے بنیادی طور تے اسلامی دنیا نوں مالا مال کیتا۔ یورپ پینڈو تے غیر ترقی یافتہ سی، مشرق وسطی توں مصالحے، کپڑے تے دوجیاں عیش و آرام دے بدلے خام مال تے غلاماں توں ودھ کجھ نئیں پیش کردا سی۔ قرون وسطی دے گرم دور دے دوران موسمیاتی تبدیلی نے مشرق وسطی تے مغربی یورپ نو مختلف طریقے نال متاثر کیتا۔ مشرق وچ ، اس نے خشک سالی دا سبب بنیا ، جدو‏ں کہ مغرب وچ ، اس نے زراعت دے حالات نو‏‏ں بہتر بنایا۔ زیادہ زرعی پیداوار نے آبادی وچ اضافہ تے تجارت وچ توسیع د ی ، تے خوشحال نويں فوجی تے تجارتی اشرافیہ د ی ترقی دا باعث بنی۔

کیتھولک یورپ وچ ریاست تے معاشرے نو‏‏ں جاگیرداری طرز اُتے منظم کيتا گیا سی۔ زمیندار جائیداداں رواج دے مطابق فیف وچ دتی جاندیاں سن - یعنی، انہاں خدمات دے بدلے وچ جو گرانٹی، یا واسل ، گرانٹر، یا لارڈ دے لئی انجام دینا سی۔ اک غلام مالک دے نال وفاداری دا واجب الادا سی تے اس توں توقع کیتی جاندی سی کہ اوہ اس توں فوجی امداد تے مشورہ فراہم کرے گا۔ تشدد عام سی، تے سوار جنگجوواں دا اک نواں طبقہ، نائٹس ، ابھریا۔ کئیاں نے قلعے بنائے ، تے انہاں دے جھگڑےآں نے غیر مسلح آبادی نو‏‏ں بہت تکلیف پہنچائی۔ نائٹلی کلاس دی نشوونما سابقہ آزاد کساناں دے سرفڈم دے ماتحت ہون دے نال میل کھاندی اے، لیکن دونے عملاں دے وچکار تعلق واضح نئیں اے۔ جداں کہ جاگیرداری زمین دے حصول تو‏ں قائم کيت‏ی جاسکدی سی ، لہذا مغربی اشرافیہ نے اپنی مرضی تو‏ں جارحانہ فوجی مہمات شروع کيتیاں ، ایتھ‏ے تک کہ دور دراز دے علاقےآں دے خلاف وی۔ بحیرہ روم وچ کیتھولک یورپ د‏‏ی توسیع 11 واں صدی دے دوسرے نصف وچ شروع ہوئی صدی۔ نارمن جنگجوآں نے بازنطینیاں توں دکھنی اٹلی فتح کیتا تے سسلی توں مسلمان حکمراناں نوں بے دخل کر دتا؛ فرانسیسی اشرافیہ نے الاندلس دے موراں نال لڑن لئی جزیرہ نما آئبیریا ول جلدی کیتی؛ تے اطالوی بیڑے نے شمالی افریقی بندرگاہاں دے خلاف لٹ مار دے چھاپے مارے۔ طاقت دی اس تبدیلی نے خاص طور تے اطالوی شہر-ریاستاں امالفی ، جینوا ، پیسا تے وینس دے تاجراں نو فائدہ پہنچایا۔ انہاں نے منافع بخش بحیرہ روم دے پار تجارت وچ مسلما‏ن تے یہودی وچولےآں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے انہاں دے بیڑے اس خطے وچ غالب بحری افواج بن گئے۔

صلیبی جنگاں دے موقعے تے، پوپاں دی اک ہزار سال دی بلا رکاوٹ جانشینی دے بعد، پوپ کیتھولک یورپ دا سب توں پرانا ادارہ سی۔ پوپاں نو رسول سینٹ پیٹر دے جانشیناں دے طور تے ویکھیا جاندا سی، تے انہاں دا وقار بہت زیادہ سی۔ مغرب وچ ، گریگوری اصلاحات نے چرچ د‏‏ی زندگی اُتے عام اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کردتا تے پادریاں اُتے پوپ دے اختیارات نو‏‏ں تقویت دتی۔ مشرقی عیسائیاں نے پوپاں نو پنج اعلیٰ درجے دے گرجا گھر دے رہنماواں چوں اک توں زیادہ نئیں سمجھنا جاری رکھیا، جنہاں نو سرپرستاں دا عنوان دتا گیا، تے پوپ دی بالادستی دے خیال نو مسترد کر دتا۔ اس مخالفت نے، الہیات تے عبادت وچ اختلافات دے نال مل کے، سخت تنازعات پیدا کیتے جو اس وقت ودھ گئے جدوں اک پوپ دے لیگیٹ نے 1054 وچ قسطنطنیہ دے ایکومینیکل پیٹریارک نو خارج کردتا ۔ اسکندریہ ، انطاکیہ تے یروشلم دے سرپرستاں نے پوپ دے خلاف ایکومینیکل پیٹریارک دا ساتھ دتا، لیکن مشرق مغرب شیویزم ہلے تیکر نئیں سی، کیتھو ہول تے آرتھوڈوکس گرجا گھر مکمل کمیونین چ رہے۔ گریگوری اصلاحات نے سیکولر معاملات اُتے پوپاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھایا۔ سیاسی اہداف نو حاصل کرن دے لی، پوپاں نے اپنے مخالفاں نو خارج کر دتا، پورے دائرے نو پابندی دے تحت رکھیا تے انہاں لوکاں نو روحانی انعامات دا وعدہ کیتا جنہاں نے اپنے مقصد دے لی ہتھیار چُکے۔ 1074 وچ پوپ گریگوری ہفتم نے اناطولیہ وچ بازنطینی علاقےآں اُتے حملہ کرنے والے ترکاں دے خلاف فوجی مہم د‏‏ی قیادت کرنے اُتے وی غور کيتا۔

لیونٹ

پہلی صلیبی جنگ دے آغاز وچ اناطولیہ (1097)

ترک ہجرت 9ویں صدی توں مشرق وسطی چ پھیل گئی صدی۔ مسلم سرحدی حملہ آوراں نے وسطی ایشیائی سرحدی علاقےآں وچ غیر تبدیل شدہ ترک خانہ بدوشاں نو ‏‏ں گرفتار کرلیا تے انہاں نو‏‏ں اسلامی رہنماواں نو‏‏ں فروخت کردتا جنہاں نے انہاں نو‏ں غلام فوجیاں دے طور اُتے استعمال کيتا۔ ایہناں نوں غلمان دے ناں نال جانیا جاندا سی یا مملوک تے اسلام قبول کرن تے آزاد ہو گئے۔ مملوک بنیادی طور تے ایس لئی قدر کیتی گئی سی کیونکہ اوہناں دے امکانات دا اک ماسٹر نال تعلق انتہائی وفاداری پیدا کردا سی۔ مشرق وسطی دی سیاست دے تناظر وچ اس نے انہاں نو رشتہ داراں دے مقابلے وچ زیادہ قابل اعتماد بنا دتا۔ آخر کار، کجھ مملوک اولاد مسلم درجہ بندی تے چڑھ کے بادشاہ بنان آلے یا ایتھوں تیکر کہ خاندانی بانی بن گئی۔

11ویں صدی دے وسط چ صدی وچ، اوغوز ترکاں دا اک معمولی قبیلہ جس دا ناں سلجوق سی، ماوراء النہر توں جنگجو سلجوق دے ناں تے، خراسان ، ایران دے ذریعے بغداد تک پھیل گیا سی۔ اوتھے سلجوق دے پوتے طغرل نوں سلطان خطاب دتا گیا —عربی چ 'طاقت' —عباسی خلیفہ ولوں۔ خلفاء نے اپنی جواز تے وقار برقرار رکھیا لیکن سلطانs سیاسی طاقت رکھدے سن۔ سلجوق دی کامیابی انتہائی تشدد دے ذریعے حاصل کیتی گئی سی۔ اس نے لیونٹ دے گتہین معاشرے وچ رکاوٹاں پیدا کرن آلی خانہ بدوشی نوں لیایا، تے اک نمونہ قائم کیتا جہدے مگروں دوجے خانہ بدوش ترک قبیلیاں جیویں کہ دانشمینڈس تے آرتوقد نے پیروی کیتی۔ عظیم سلجوق سلطنت وکندریقرت ، کثیر القومی تے کثیر القومی سی۔ اک جونیئر سلجوقی جہڑا اک صوبے تے اک اپانج دے طور تے حکومت کردا سی، malik دا عنوان سی, بادشاہ لئی عربی۔

نوجوان سلجوق شہزادےآں دے لئی ٹیوٹر تے سرپرست دے طور اُتے کم کرنے والے مملوک فوجی کمانڈراں نے اتابیگ ('پیؤ-کمانڈر') دا عہدہ سنبھالیا۔ جے اس دے وارڈ نے اپنیج وچ کوئی صوبہ رکھیا سی، تاں اتابیگ اس نوں نابالغ ملک لئی ریجنٹ دے طور تے راج کردا سی۔ بعض اوقات اُتے ، اتابیگ نے اپنے وارڈ دے اکثریت د‏‏ی عمر تک پہنچنے یا فوت ہونے دے بعد اقتدار برقرار رکھیا۔[۱][۱] سلجوقاں نے ریاستی آمدنی دے انتظام دے روايتی اقطاء نظام نو‏‏ں اپنایا تے اسنو‏ں تقویت دتی۔ اس نظام نے فوجی کمانڈراں دی ادائیگی نوں اک چنگی طرحاں متعین علاقے وچ زمینی ٹیکس وصول کرن دا حق دے کے محفوظ کیتا، لیکن اس نے ٹیکس دہندگان نو اک غیر حاضر مالک دے لالچ تے اس دے عہدیداراں دے من مانی اعمال دے سامنے لا دتا۔ ملکاں، اتابیگاں تے فوجی کمانڈراں دے وچکار دشمنی دے نال تنقید دے لمحات وچ ٹوٹ پھوٹ دا سبب بن سکدا اے۔.

خطے د‏‏ی نسلی تے مذہبی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں حکمران آبادیاں وچ بیگانگی پیدا ہوئی۔ شام چ، سلجوق سنیاں نے مقامی شیعاں تے حکومت کیتی۔ کیلیشیا تے شمالی شام چ، بازنطینیاں، عرباں تے ترکاں نے آرمینیائیاں دی آبادی نوں نچوڑیا۔ سلجوقاں نے مصر دے نال جنوبی فلسطین دے کنٹرول دا مقابلہ کیتا ، جتھ‏ے شیعہ حکمراناں نے طاقتور وزیراں دے ذریعے اکثریتی سنی آبادی اُتے حکومت کيت‏ی سی جو بنیادی طور اُتے مصری یا عرب د‏‏ی بجائے ترک یا آرمینی سن ۔ سلجوق تے مصر د‏‏ی خلافت فاطمیہ اک دوسرے تو‏ں نفرت کردے سن ، کیونجے سلجوقی اپنے آپ نو‏‏ں سنی عباسیہ خلافت دے محافظ سمجھدے سن تے فاطمی مصر اسلام وچ شیعہ طاقت دا سربراہ سی۔ اس د‏ی جڑ ثقافتی تے نسلی تنازعہ تو‏ں باہر سی لیکن اس د‏ی ابتدا محمد د‏‏ی وفات دے بعد اسلام دے اندر پاڑاں تو‏ں ہوئی۔ اہل سنت نے اک خلیفہ جانشینی دی حمایت کیتی جہڑی اس دے اک ساتھی، ابو بکر نال شروع ہوئی، جد کہ شیعاں نے اس دے کزن تے داماد، علی توں متبادل جانشینی دی حمایت کیتی۔

اسلامی قانون نے ذمی دا درجہ عطا کردیا ، یا محفوظ لوکاں نوں، کتاب دے لوکاں لئی، جویں عیسائیاں تے یہودیاں نوں۔ ذمی دوجے درجے دے شہری سن، اک خاص پول ٹیکس ، جزیہ ادا کرن دے پابند سن ، لیکن اوہ اپنے مذہب تے عمل کر سکدے سن تے اپنی عدالتاں نو برقرار رکھ سکدے سن۔ کلامی، لیترجیکل تے ثقافتی اختلافات نے 7ویں صدی دے مسلمان فتح توں پہلے لیونٹ وچ مقابلہ کرن آلے عیسائی فرقیاں دی ترقی نوں جنم دتا سی۔ یونانی آرتھوڈوکس مقامی، یا میلکیٹس ، بازنطینی شاہی گرجا گھر دے نال مکمل سانجھ وچ رہے، تے انہاں دے مذہبی رہنما اکثر بازنطینی دارالحکومت، قسطنطنیہ توں آندے سن۔ پنجویں چ صدی، نیسٹوریئن ، تے مونوفیسائٹ جیکوبائٹس ، آرمینیئن ، تے قبطیاں نے بازنطینی ریاستی گرجا گھر نال توڑ دتا۔ مارونائٹس دی وکھری گرجا گھر دی تنظیم مسلماناں دی حکومت دے تحت ابھری۔

دسویں صدی دے اخیر تے گیارہویں صدی دے شروع چ صدیاں توں، بازنطینی سلطنت جارحیت تے سی، 969 چ انطاکیہ تے دوبارہ قبضہ کر لیا، تن صدیاں دے عرب راج دے بعد، تے شام تے حملہ کیتا۔ ترک ڈاکو تے انہاں دے بازنطینی ، اکثر نسلی طور اُتے ترک وی ، ہم منصباں نو‏‏ں akritai کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سرحد پار چھاپے مارن چ ملوث۔ 1071ء چ ، فاطمی خلافت دے خلاف اپنی مہماں چ وقفے دے دوران اپنی شمالی سرحداں نوں محفوظ کردے ہوئے ، سلطان الپ ارسلان نے بازنطینی شہنشاہ رومانوس چہارم ڈیوجینس نوں منزیکرٹ چ شکست دتی ۔ رومانو د‏‏ی گرفتاری تے اس دے بعد بازنطینی دھڑے بندی نے بازنطینی سرحدی کنٹرول نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس تو‏ں وڈی تعداد وچ ترک جنگی دستےآں تے خانہ بدوش چرواہےآں نو‏‏ں اناطولیہ وچ داخل ہونے دے قابل بنایا گیا۔ الپ ارسلان دے کزن سلیمان بن قطلمش نے کلیسیا تے قبضہ کر لیا تے 1084ء چ انطاکیہ چ داخل ہویا ، دو سال بعد عظیم سلجوقی سلطنت نال لڑائی چ ماریا گیا ۔ 1092 تے 1094 دے درمیان ، نظام الملک ، سلطان ملک شاہ ، فاطمی خلیفہ ، المستنصر باللہ تے وزیر بدر الجمالی سب د‏‏ی موت ہوگئی۔ ملک-شاہ دا بھائی توتوش تے اتابک حلب تے ایڈیسہ دے جانشینی تنازعہ وچ مارے گئے ، تے سلیمان دے بیٹے کلیج ارسلان اول نے اناطولیہ وچ اپنے والد د‏‏ی روم د‏‏ی سلطنت نو ‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا۔ مصری جانشینی دے نتیجے وچ شیعہ اسلام د‏‏ی اسماعی شاخ وچ تفرقہ پیدا ہويا۔ فارسی مشنری حسن صباح نے اک علیحدہ گروہ د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس نے اسماعیلیت د‏‏ی نزاری شاخ تشکیل دتی۔ مغربی تریخ نگاری وچ اسنو‏ں شام وچ نويں تبلیغ تے قاتلاں دے حکم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ آرڈر نے اپنی فوجی طاقت دی کمی دی بھرپائی لئی نشانہ بنائے گئے قتل دا استعمال کیتا۔

سلجوق حملےآں ، اس دے بعد بازنطینیاں تے فاطمیاں دے گرہن تے سلجوق سلطنت دے بٹ جانے نے شہر ریاستاں دے پرانے لیونٹین نظام نو‏‏ں زندہ کردتا۔ ایہ خطہ ہمیشہ تو‏ں انتہائی شہری رہیا اے ، تے مقامی معاشرےآں نو‏‏ں باہمی انحصار بستیاں دے جال وچ منظم کيتا گیا سی ، ہر اک اک شہر یا اک وڈے قصبے دے آس پاس مرکوز سی۔ ایہ نیٹ ورک 11ویں صدی دے اخیر چ اک ترک، عرب یا آرمینیائی جنگجو یا ٹاؤن مجسٹریٹ دی حکومت دے تحت خود مختار لارڈشپ چ تیار ہوئے۔ صدی۔ مقامی quadis طائر تے طرابلس دا کنٹرول سنبھال لیا، عرب بنو منقذ نے شیزر تے قبضہ کر لیا، تے طتوش دے پتر دقاق تے رضوان بالترتیب دمشق تے حلب چ کامیاب ہوئے، لیکن انہاں دے اتابک ، جناح الدولہ تے توغتیکن کنٹرول چ سن۔ رضوان دے ریٹینر سوکمان بن آرطوق نے یروشلم نوں پھڑیا ہویا سی; رضوان دے سوہرے، یاغسیان ، نے انطاکیہ تے حکومت کیتی; تے بازنطینی مفادات دی نمائندگی کرن آلا اک جنگجو، جہنوں تھورس آکھیا جاندا اے، نے ایڈیسا تے قبضہ کر لیا۔ اس دور وچ اہل سنت تے شیعہ دے درمیان پرانے اسلامی تنازعہ نے مسلما‏ن لوکاں نو‏‏ں عیسائیاں د‏‏ی نسبت اک دوسرے دے نال جنگ کرنے دا زیادہ امکان پیدا کيتا۔

تریخ

فاؤنڈیشن

بازنطینیاں نے اپنیاں فوجاں نوں ترکاں تے یورپ دے کرائے دے فوجیاں نال ودھایا ۔ اس نے کھوئے ہوئے علاقے دی وجہ توں پیدا ہون آلی کمی دی بھرپائی کیتی، خاص طور تے اناطولیہ چ۔ 1095 وچ پیاسینزا د‏‏ی کونسل وچ ، شہنشاہ الیکسیوس اول کومنینوس نے سلجوق خطرے دے خلاف پوپ اربن II تو‏ں حمایت د‏‏ی درخواست کيتی۔ شہنشاہ دے ذہن وچ شاید اک نسبتاً معمولی قوت سی، تے اربن نے بعد وچ کلیرمونٹ دی کونسل وچ پہلی صلیبی جنگ دا مطالبہ کرکے اپنی توقعات توں کدرے ودھ گیا۔ اس نے بیلم سیکرم (مسیحی مقدس جنگ) دا اک نظریہ تیار کیتا تے بنیادی طور اُتے پرانے عہد نامے دے حوالےآں اُتے مبنی جس وچ خدا عبرانیاں نو‏‏ں جنگ وچ فتح د‏‏ی طرف لے جاندا اے، اسنو‏ں کلیسیا د‏‏ی تعلیمات دے نال ملایا۔ مشرقی عیسائیاں د‏‏ی آزادی تے مقدس سرزمین د‏‏ی بازیابی دے لئی مسلح زیارت دے لئی اربن دے مطالبے نے کیتھولک یورپ وچ بے مثال جوش و خروش پیدا کيتا۔ اک سال دے اندر اندر، دسیاں ہزاراں لوک، عام لوک تے اشرافیہ، فوجی مہم لئی روانہ ہو گئے۔ صلیبی جنگ وچ شامل ہونے دے لئی انفرادی صلیبیاں دے محرکات مختلف سن ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ نے شاید یورپ نو‏‏ں چھڈ دتا تاکہ اوہ لیونٹ وچ اک نواں مستقل گھر بنا سکن۔

الیکسیوس نے مغربی امراء د‏‏ی کمان وچ جاگیردارانہ فوجاں دا احتیاط تو‏ں استقبال کيتا۔ انہاں نو دولت دے نال چکاچوند کرکے تے چاپلوسی دے نال موہت کرکے، الیکسیوس نے زیادہ تر صلیبی کمانڈراں توں وفاداری دے حلف لئے۔ اس دے غلاماں دے طور تے، بوئلون دے گوڈفری ، برائے نام لوئر لورین دے ڈیوک ؛ ٹرانٹو دا اٹلو-نارمن بوہیمنڈ; بوہیمنڈ دا بھتیجا ٹینکرڈ آف ہاؤٹ ویل ؛ تے بولون دے گوڈفری دے بھائی بالڈون نے سب نے قسم کھادی کہ جو وی علاقہ حاصل کیتا گیا جو رومن سلطنت دے پاس پہلے سی ، اوہ الیکسیوس دے بازنطینی نمائندےآں دے حوالے کر دتا جائے گا۔ صرف ریمنڈ چہارم، ٹولوز دے کاؤنٹ نے اس حلف توں انکار کیتا، اس دی بجائے الیکسیوس دے خلاف عدم جارحیت دا وعدہ کیتا۔

بازنطینی تاتیکیوس نے انطاکیہ دا محاصرہ کرن لئی تن مہینے دے مشکل مارچ تے صلیبی جنگ دی رہنمائی کیتی، جس دے دوران فرینک نے مقامی آرمینیائیاں دے نال اتحاد کیتا۔ انطاکیہ پہنچن توں پہلاں، بالڈون تے اوہدے لوکاں نے مرکزی فوج نوں چھڈ دتا تے دریائے فرات ول ٹر پئے، مقامی سیاست وچ مشغول ہوئے تے ٹربیسل تے رواندان دے قلعے تے قبضہ کر لیا، جتھے آرمینیائی آبادی نے اوہدا استقبال کیتا۔ تھورس ، جو اس وقت اس علاقے دا حکمران سی ، ایڈیسا نو‏‏ں بمشکل کنٹرول یا دفاع کرسکدا سی ، لہذا اس نے فرینکس نو‏‏ں کرائے دے فوجیاں دے طور اُتے ملازمت اُتے رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد چ، اوہ ہور اگے ودھ گیا تے پاور شیئر دے انتظام چ بالڈون نو اپنا پتر بنا لیا۔ مارچ 1098 وچ، بالڈون دی آمد دے اک مہینے بعد، اک عیسائی ہجوم نے تھورس نو مار دتا تے بالڈون نو doux دے طور تے سراہیا، بازنطینی لقب تھورس نے استعمال کیتا سی۔ بالڈون دا موقف ادارہ جاتی د‏‏ی بجائے ذاتی سی ، تے شہر د‏‏ی آرمینیا د‏‏ی حکمرانی برقرار رہی۔ بالڈون د‏‏ی نوزائیدہ کاؤنٹی ایڈیسا ترک تے آرمینیائی جنگجوواں تے فرات دے علاقے تو‏ں ٹربیسل ، رواندان تے ساموساتا د‏‏ی دوسری ہولڈنگز تو‏ں وکھ جیباں اُتے مشتمل سی۔

یروشلیم دے محاصرے دے دوران بوئلون دے گوڈفری (14ویں صدی دے رومن ڈی گوڈفرو ڈی بویلون توں)

جدوں صلیبیاں نے انطاکیہ دی طرف مارچ کیتا، شامی مسلماناں نے سلطان برکیارق توں مدد منگی، لیکن اوہ اپنے بھرا محمد تپر دے نال طاقت دی جدوجہد چ مصروف سی۔ انطاکیہ وچ ، بوہیمنڈ نے دوسرے رہنماواں نو‏‏ں قائل کیتا کہ جے اوہ اس اُتے قبضہ کرسکدا اے تاں شہر اس دا ہونا چاہیے ، تے الیکسیوس اس دا دعوی کرنے نئيں آیا۔ اسٹیفن دے بعد، کاؤنٹ آف بلوئس (جہڑا فرار ہو رہیا سی) نے اس نوں شکست آسنن دسیا سی، اسٹیفن دے بعد، الیکسیوس نے محاصرے چ شامل ہون دی بجائے واپس لے لیا۔ جون 1098 وچ ، بوہیمونڈ نے اک سرکش آرمینیائی ٹاور کمانڈر نو‏‏ں قائل کیتا کہ اوہ صلیبیاں نو‏‏ں شہر وچ آنے دے۔ اوہناں نے مسلمان وسنیکاں نوں تے غلطی نال کجھ مقامی عیسائیاں نوں ذبح کر دتا۔ صلیبی جنگ دے رہنماواں نے انطاکیہ نو‏‏ں الیکسیوس نو‏‏ں واپس کرنے دا فیصلہ کيتا جداں کہ انہاں نے قسطنطنیہ وچ قسم کھادی سی ، لیکن جدو‏ں انہاں نو‏ں الیکسیوس دے انخلاء دا پتہ چلیا تاں ، بوہیمنڈ نے اپنے لئی اس شہر دا دعوی کيتا۔ بازنطینی اتحاد دی حمایت کرن آلے ریمنڈ دے علاوہ دوجے رہنماواں نے وی اتفاق کیتا ۔

اس تنازعے دے نتیجے وچ شمالی شام وچ مارچ رک گیا۔ صلیبی مسلم طاقتاں دے نال بار بار سفارتی تعلقات دے ذریعے مسلم سیاست د‏‏ی افراتفری د‏‏ی حالت تو‏ں آگاہ ہو رہے سن ۔ ریمنڈ نے اک نکی جہی مہم چ حصہ لیا۔ اس نے شیزر نو‏‏ں بائی پاس کیتا تے خراج د‏‏ی ادائیگی نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی عرقہ دا محاصرہ کرلیا۔ ریمنڈ د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، بوہیمنڈ نے ریمنڈ د‏‏ی آخری فوجاں نو‏‏ں انطاکیہ تو‏ں کڈ دتا تے انطاکیہ د‏‏ی ترقی پذیر راجواڑے وچ اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کردتا۔

غریب فرینک ، گوڈفری تے رابرٹ دوم دے دباؤ دے تحت ، کاؤنٹ آف فلینڈرز نے ہچکچاہٹ دے نال آخر کار ناکام محاصرے وچ شمولیت اختیار کيتی۔ الیکسیوس نے صلیبی جنگ نو‏‏ں یروشلم دے مارچ نو‏‏ں تاخیر کرنے دے لئی کہیا ، تاکہ بازنطینی مدد کرسک‏‏ے۔ ریمنڈ د‏‏ی اس حکمت عملی د‏‏ی حمایت تو‏ں صلیبی جنگ دے رہنماواں وچ تقسیم وچ اضافہ ہويا تے عام صلیبی جنگجوواں وچ اس د‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔

صلیبیاں نے بحیرہ روم دے ساحل دے نال نال یروشلیم تک مارچ کیتا ۔ 15 نوں جولائی 1099ء چ صلیبیاں نے محاصرے دے بعد شہر تے قبضہ کر لیا جہڑا بمشکل اک مہینے توں زیادہ عرصے تک چلیا ۔ ہزاراں مسلماناں تے یہودی مارے گئے تے بچن والیاں نوں غلامی چ ویچ دتا گیا۔ شہر نو اک کلیسیائی ریاست دے طور تے چلان دی تجاویز نو مسترد کر دتا گیا۔ ریمنڈ نے شاہی خطاب توں انکار کر دتا، تے دعوی کیتا کہ صرف مسیح یروشلیم وچ تاج پا سکدا اے۔ ایہ زیادہ مقبول گوڈفری نو‏‏ں تخت سنبھالنے تو‏ں روکنے دے لئی ہوسکدا اے ، لیکن گوڈفری نے یروشلم دے پہلے فرینک حکمران دے طور اُتے اعلان کرنے اُتے ایڈوکیٹس سانکٹی سیپلچری ('مقدس قبر دا محافظ') دا خطاب اختیار کيتا۔ مغربی یورپ وچ اک advocatus چرچ دی جائیداداں دے تحفظ تے انتظام لئی ذمہ دار اک عام بندہ سی۔

انہاں تن صلیبی ریاستاں دی بنیاد نے لیونٹ دی سیاسی صورتحال نو گہرائی نال نئیں بدلیا۔ فرینک حکمراناں نے شہراں وچ مقامی جنگجوواں دی جگہ لئی، لیکن وڈے پیمانے تے نوآبادیات دے بعد نئیں، تے نویں فاتحین نے دیہی علاقیاں وچ بستیاں تے جائیداد دی روایتی تنظیم نوں تبدیل نئیں کیتا۔[1] مسلم رہنماواں دا قتل عام کیتا گیا یا جلاوطنی تے مجبور کیتا گیا، تے مقامی لوکاں، جو چنگی طرحاں منظم جنگی بینڈاں دی حکومت دے عادی سن، نے اپنے نویں مغربی سرداراں دے خلاف تھوڑی جہی مزاحمت پیش کیتی۔ عیسائیت دے کینن قانون نے اس گل نو‏‏ں تسلیم کيتا سی کہ عیسائیاں تے مسلماناں دے درمیان امن معاہدے تے جنگ بندی درست ني‏‏‏‏ں۔ فرینک نائٹ ترک سوار جنگجوواں نو‏‏ں واقف اخلاقی اقدار دے نال اپنے ہم مرتبہ سمجھدے سن تے اس واقفیت نے مسلم رہنماواں دے نال انہاں دے مذاکرات نو‏‏ں آسان بنا دتا۔ اک شہر دی فتح اکثر گوانڈھی مسلمان حکمراناں دے نال اک معاہدے دے نال ہوندی سی جہناں نو امن دے لیی خراج ادا کرن تے مجبور کیتا جاندا سی۔ اناطولیہ چ 1101 دی صلیبی جنگ، مسلح زائرین دے صرف نکے گروپ آؤٹریمر لئی روانہ ہوئے۔.

استحکام (1099 توں 1130)

مونٹریال دا قلعہ

سلجوقاں دے نال فاطمیہ د‏‏ی دشمنی نے اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے تک مسلماناں دے اقدامات وچ رکاوٹ پیدا کيتی۔ اپنے دشمناں تو‏ں زیادہ تعداد وچ ، فرینک اک کمزور پوزیشن وچ رہے ، لیکن اوہ اپنے آرمینیائی ، عرب تے ترک گوانڈھیاں دے نال عارضی اتحاد بنا سکدے سن ۔ ہر صلیبی ریاست دے وجود دے پہلے سالاں دے دوران اپنا اسٹریٹجک مقصد سی ۔ یروشلم نوں بحیرہ روم تک بلا رکاوٹ رسائی دی لوڑ سی; انطاکیہ کیلیشیا تے دریائے اورونٹس دے اوپری رستے دے نال دے علاقے تے قبضہ کرنا چاہندا سی; تے ایڈیسا نے اپر فرات دی وادی نوں قابو کرن دی خواہش کیتی۔ سب تو‏ں طاقتور شامی مسلم حکمران ، دمشق دے توگتکن نے فرینکاں تو‏ں نمٹنے دے لئی اک عملی اپروچ اختیار کيتی۔ بحث شدہ علاقےآں وچ دمشقی-یروشلم دے کنڈومینیم (مشترکہ حکومت) دے قیام دے اس دے معاہداں نے دوسرے مسلم رہنماواں دے لئی مثالاں پیدا کيتیاں۔

اگست 1099 وچ، گوڈفری نے فاطمی وزیر ، الافدال شاہانشاہ نوں اسکالون وچ شکست دتی۔ جدوں ڈیمبرٹ آف پیسا ، پوپ دے لیگیٹ، 120 دے نال لیونٹ پہنچے پیسان جہازاں، گوڈفری نے یروشلم دے پیٹرآرکیٹ لئی اس دی حمایت کرکے بہت ضروری بحری حمایت حاصل کیتی، اس دے نال نال اس نوں یروشلم دے کجھ حصے تے پیساناں نوں جافا دی بندرگاہ دا اک حصہ دتا۔ ڈیمبرٹ نے اک کلیسیائی پرنسپلٹی بنان دے خیال نو زندہ کیتا تے گوڈفری تے بوہیمنڈ توں وفاداری دے حلف لئے۔

جدوں گوڈفری 1100 وچ مر گیا، تے اوہدے رکھوالیاں نے اپنے بھرا بالڈون لئی اوہدی وراثت نوں محفوظ کرن لئی ٹاور آف ڈیوڈ تے قبضہ کر لیا۔ ڈیمبرٹ تے ٹینکریڈ نے لوتھرنگیاں دے خلاف بوہیمنڈ د‏‏ی مدد منگی ، لیکن انطاکیہ دے شمالی مارچاں نو‏‏ں محفوظ رکھدے ہوئے ڈینش مینڈس نے غازی گموشتگین دے تحت بوہیمنڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ یروشلم جان توں پہلاں، بالڈون نے ایڈیسا نوں اپنے کزن، بالڈون آف بورک نوں دے دتا۔ اس دی آمد نے ڈیمبرٹ نو ناکام بنا دتا، جس نے کرسمس دے دن 1100 نو بالڈون نو یروشلم دے پہلے لاطینی بادشاہ دے طور تے تاج پہنایا۔ تقریب انجام دے کے، پیٹریارک نے مقدس سرزمین تے حکومت کرن دے اپنے دعوے نو ترک کر دتا۔

ٹینکرڈ بالڈون دے خلاف سرکش رہیا جدوں تک کہ مارچ 1101 وچ اینٹیوچین دے اک وفد نے اس نوں ریجنسی دی پیشکش نئیں کیتی۔ اس نے اپنی گلیل دی راجواڑے بادشاہ نوں دے دتی، لیکن جے اوہ پندراں مہینے دے اندر انطاکیہ توں واپس آیا تے اس نوں اک جاگیر دے طور تے دوبارہ حاصل کرن دا حق محفوظ رکھیا۔ اگلے دو سالاں تک، ٹینکریڈ نے انطاکیہ تے حکومت کیتی۔ اس نے بازنطینی کیلیشیا تے شام دے کجھ حصےآں تے مل مار لیا ۔ فاطمی خلافت نے 1101ء ، 1102ء تے 1105ء چ بیت المقدس تے حملہ کیتا ، آخری موقع تے توغتکن دے نال اتحاد چ ۔ بالڈون میں ایہناں حملیاں نو پسپا کیتا تے جینوا، وینس تے ناروے دے بیڑے دے نال فلسطینی ساحل دے سارے شہراں نو فتح کر لیا سوائے ٹائر تے اسکالون دے ۔

ریمنڈ نے چوتھی صلیبی ریاست ، کاؤنٹی آف طرابلس دی نیہہ رکھی ۔ اس نے تارتوس تے جبلٹ تے مل مار لیا تے طرابلس دا محاصرہ کر لیا ۔ اس دے کزن ولیم دوم اردن نے 1105 وچ ریمنڈ د‏‏ی موت دے بعد محاصرہ جاری رکھیا۔ ایہ محاصرہ 1109 وچ مکمل ہويا جدو‏ں ریمنڈ دا بیٹا برٹرینڈ آیا۔ بالڈون نے اک معاہدے دی دلالی کیتی، اوہناں دے وچکار علاقہ ونڈیا، جدوں تک کہ ولیم جورڈن دی موت نے کاؤنٹی نوں متحد نئیں کیتا۔ برٹرینڈ نے بالڈون دی حکمرانی نوں منیا، حالانکہ ولیم جورڈن ٹینکریڈ دا غلام سی۔

جدو‏ں 1103ء وچ بوہیمنڈ نو‏‏ں تاوان دے لئی رہا کیتا گیا تاں اس نے ٹینکریڈ نو‏‏ں زمیناں تے تحائف تو‏ں معاوضہ دتا۔ بورک دے بالڈون تے اس دے کزن تے واسل، کورٹنی دے جوسلین ، بوہیمنڈ دے نال ہرران چ حلب دے رضوان تے حملہ کردے ہوئے پھڑے گئے۔ ٹینکریڈ نے ایڈیسا دی ریجنسی سنبھال لئی۔ بازنطینیاں نے اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے کیلیشیا نو‏‏ں دوبارہ فتح ک‏ر ليا۔ اوہناں نے بندرگاہ تے قبضہ کر لیا پر لاؤڈیکیا دا قلعہ نئیں۔

بوہیمنڈ اتحادیاں نوں بھرتی کرن تے سامان اکٹھا کرن لئی اٹلی واپس آیا۔ ٹینکریڈ نے انطاکیہ وچ قیادت سنبھالی، تے اس دے کزن رچرڈ آف سالرنو نے ایڈیسا وچ وی ایہی کیتا۔ 1107 وچ ، بوہیمنڈ نے ایڈریاٹک سمندر پار کیتا تے جزیرہ نما بلقان وچ ڈیراچیون دا محاصرہ کرنے وچ ناکام رہیا ۔ نتیجے وچ ڈیول دے معاہدے نے بوہیمنڈ نو لاؤڈیکیا تے کیلیشیا نو الیکسیوس نو بحال کرن تے مجبور کیتا، اس دا غلام بنن تے انطاکیہ دے یونانی سردار نو بحال کرن تے مجبور کیتا۔ بوہیمنڈ کدی واپس نئیں آیا۔ اوہ مر گیا، اک نابالغ پتر بوہمنڈ نوں چھڈ کے<span typeof="mw:Entity" id="mwAyQ">&nbsp;</span>II . ٹینکریڈ نے انطاکیہ دے ریجنٹ دے طور تے جاری رکھیا تے معاہدے نو نظر انداز کر دتا۔ رچرڈ دا پتر، سالرنو دا راجر ، 1112 وچ ٹینکریڈ دی موت تے ریجنٹ دے طور تے کامیاب ہویا۔

طرابلس دے زوال نے سلطان محمد تپار نو‏‏ں اتابک مقرر کرنے د‏‏ی ترغیب دتی موصل، مودود ، فرینکاں دے خلاف جہاد کرن لئی۔ 1110ء تے 1113ء دے درمیان ، مودود نے میسوپوٹیمیا تے شام وچ چار مہمات چلائیاں ، لیکن اس د‏ی متضاد فوجاں دے کمانڈراں دے درمیان دشمنی نے اسنو‏ں ہر موقع اُتے حملہ ترک کرنے اُتے مجبور کيتا۔ چونکہ ایڈیسا موصل دا وڈا حریف سی ، مودود نے اس شہر دے خلاف دو مہمات د‏‏ی ہدایت کيتی۔ انہاں نے تباہی مچائی، تے کاؤنٹی دا مشرقی علاقہ کدی وی بحال نئیں ہو سکیا۔ شامی مسلمان حکمراناں نے سلطان د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں اپنی خود مختاری دے لئی خطرہ سمجھیا تے فرینکاں دے نال تعاون کیتا۔ اک قاتل ، ممکنہ طور اُتے اک نزاری ، نے مودود نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد ، محمد تاپر نے دو فوجاں شام روانہ کيتیاں ، لیکن دونے مہمات ناکام رہیاں۔

چونکہ حلب فرینک حملےآں دے لئی کمزور رہیا ، اس لئی شہر دے رہنماواں نے بیرونی تحفظ حاصل کيتا۔ انہاں نے مہم جوئی آرطقید شہزادےآں ، الغازی تے بالاک دے نال اتحاد کيتا ، جنہاں نے 1119ء تے 1124ء دے درمیان فرینکاں نو‏‏ں انتہائی اہ‏م شکستاں دا سامنا کيتا ، لیکن شاذ و نادر ہی فرینکاں دے جوابی حملےآں نو‏‏ں روک سک‏‏ے۔

1118 وچ بالڈون آف بورک نے بالڈون دے بعد بادشاہ بنیا میں یروشلم دے بادشاہ دے طور تے، جوسلین نو ایڈیسا چ اپنا جانشین قرار دتا۔ Ager Sanguinis چ راجر دے مارے جان دے بعد ('خون دا میدان')، بالڈون II نے غیر حاضر بوہیمنڈ دے لیی انطاکیہ دی ریجنسی سنبھال لئی II. عوامی رائے نے آؤٹریمر نو‏‏ں متاثر کرنے والی آفات دا اک سلسلہ - دشمن افواج د‏‏ی طرف تو‏ں شکست تے ٹڈی دل د‏‏ی طاعون - نو‏‏ں فرینک دے گناہواں د‏‏ی سزا دے طور اُتے منسوب کيتا۔ اخلاقی معیارات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی ، بیت المقدس دے کلیسیائی تے سیکولر رہنماواں نے نابلس وچ اک کونسل جمع کيتی تے کیتھولک تے مسلماناں دے درمیان زنا ، لواط ، دو زوجگی تے جنسی تعلقات دے خلاف فرمان جاری کیتے۔

گہرے مذہبی جنگجوواں دے لئی اک خانقاہی آرڈر دے بارے وچ متقی نائٹاں دے اک گروہ د ی تجویز ممکنہ طور اُتے سب تو ں پہلے نابلس د ی کونسل وچ تبادلہ خیال کيتی گئی سی۔ چرچ دے رہنماواں نے جلدی ای مسلح راہباں دے خیال دی حمایت کیتی، تے اک دہائی دے اندر، دو فوجی آرڈر ، نائٹس ٹیمپلر تے ہسپتاللر ، تشکیل دتے گئے۔ چونکہ فاطمی خلافت ہن یروشلم دے لئی کوئی وڈا خطرہ نئيں سی ، لیکن انطاکیہ تے ایڈیسا حملے دے لئی کمزور سن ، شمالی صلیبی ریاستاں دے دفاع نے بالڈون دا زیادہ تر حصہ لے لیا۔ II دا ویلہ۔ اس دی غیر موجودگی، حکومت تے اس دا اثر، تے اس دے رشتہ داراں تے انہاں دے غلاماں نو اقتدار دے عہدےآں اُتے رکھنے نے یروشلم وچ مخالفت پیدا کيتی۔ بالڈون دی سولھاں مہینے دی قید دی وجہ توں کجھ شرافت نے ناکام جمع کرن دی کوشش کیتی، جس چ فلیمش کاؤنٹ ، چارلس دی گڈ ، نوں ممکنہ متبادل سمجھیا گیا۔ چارلس نے پیشکش نوں مسترد کر دتا۔

بالڈون دیاں چار دھیاں سن۔ 1126 وچ، بوہیمنڈ اکثریت دی عمر تک پہنچ گیا تے انطاکیہ وچ دوجی سب توں وڈی، ایلس نال ویاہ کر لیا۔ حلب انارکی وچ ڈب گیا سی ، لیکن جوسلین دے نال تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہیمنڈ II اس تو‏ں استحصال نئيں کرسکیا۔ نواں اتابک موصل دے عماد الدین زنگی نے 1128 وچ حلب تے قبضہ کر لیا۔ دو وڈے مسلم مراکز دا اتحاد خاص طور تے گوانڈھی ایڈیسا لئی خطرناک سی، لیکن اس نے دمشق دے نویں حکمران، تاج الملوک بوری نوں وی پریشان کیتا۔ بالڈون دی سب توں وڈی دھی میلیسینڈی اوہدی وارث سی۔ اس نے اس دا ویاہ انجو دے فولک نال کیتا، جس دے بادشاہی لئی مفید مغربی رابطے وڈے پیمانے تے سن۔ فولک دے آن دے بعد ، بالڈون نے دمشق اُتے حملے دے لئی اک وڈی فوج اکٹھی کيتی۔ اس فورس چ دوجے صلیبی ریاستاں دے رہنما، تے فولک ولوں فراہم کردہ اک اہم اینجیوین دستہ شامل سی۔ اس مہم نو‏‏ں اس وقت ترک کردتا گیا جدو‏ں فرینکاں د‏‏ی چارہ تلاش کرنے والی جماعتاں تباہ ہوگئياں ، تے خراب موسم نے سڑکاں نو‏‏ں گزرنے دے قابل نئيں بنا دتا۔ 1130 وچ بوہیمنڈ II نوں سلیشیا وچ چھاپے ماردے ہوئے مار دتا گیا، جس نال ایلس اپنی بچی دھی، کانسٹینس دے نال رہِ گئی۔ بالڈون II نے ایلس دے کنٹرول توں انکار کر دتا، اس دی بجائے 1131 وچ اپنی موت تک ریجنسی دوبارہ شروع کر دتی۔

احیاء مسلماناں (1131 توں 1174)

اپنی موت دے بستر تے بالڈون نے فولک، میلیسینڈے، تے اوہناں دا بچہ پتر بالڈون آکھیا&nbsp;III سانجھے وارث۔ فولک نے اس انتظام نو منسوخ کرن دا ارادہ کیتا، لیکن اپنے ہم وطناں دے نال اس دی طرفداری نے بادشاہی وچ شدید عدم اطمینان پیدا کیتا۔ 1134 وچ، اس نے ہیو II آف جافا دی بغاوت نو دبا دتا، جو میلیسینڈ دا رشتہ دار سی، لیکن فیر وی سانجھی وراثت قبول کرن تے مجبور سی۔ اس نے انطاکیہ وچ ریجنسی سنبھالن لئی اپنی سالی ایلس دیاں بار بار کوششاں نوں وی ناکام بنا دتا، جس وچ طرابلس دے پونس تے جوسلین دے نال اتحاد وی شامل سن۔&nbsp;ایڈیسا دا II ۔ انطاکیہ دی کمزور پوزیشن توں فائدہ اٹھاندے ہوئے، لیو ، اک سلیشیائی آرمینیائی حکمران، نے کلیسیائی میدان تے قبضہ کر لیا۔ 1133 وچ، اینٹیوچین شرافت نے فولک نوں کانسٹنس لئی شوہر دی تجویز پیش کرن لئی آکھیا، تے اس نے ایکویٹین دے ولیم IX دا چھوٹا پتر، ریمنڈ آف پوئٹیئرز نوں چنیا۔ ریمنڈ آخر کار تن سال بعد انطاکیہ پہنچیا تے کانسٹنس نال ویاہ کر لیا۔ اس نے کیلیشیا دے کچھ حصےآں نو‏‏ں آرمینیائیاں تو‏ں دوبارہ فتح ک‏ر ليا۔ 1137 وچ ، پونس دمشقی تو‏ں لڑدے ہوئے ماریا گیا ، تے زنگی نے طرابلس اُتے حملہ کيتا۔ فولک نے مداخلت کیتی، لیکن زینگی دے فوجاں نے پونس دے جانشین ریمنڈ نو پھڑ لیا&nbsp;II ، تے مونٹفرینڈ دے سرحدی قلعے وچ فولک دا محاصرہ کیتا۔ فولک نے قلعہ ہتھیار سٹ دتے تے زینگ نوں 50,000 ادا کیتے دینار اس دی تے ریمنڈ دی آزادی لئی۔ شہنشاہ الیکسیوس دے پتر تے جانشین، جان II کومنینوس نے کیلیشیا تے انطاکیہ تے بازنطینی دعویاں نو دوبارہ قائم کیتا۔ اس دی فوجی مہم نے پوئٹیرز دے ریمنڈ نو خراج تحسین پیش کرن تے اس گل تے اتفاق کرن تے مجبور کیتا کہ جے بازنطینیاں نے اس دے لیی حلب، حمص تے شیزر تے قبضہ کر لیا تے اوہ معاوضے دے طور تے انطاکیہ نو ہتھیار سٹ دیوے گا۔ اگلے سال بازنطینیاں تے فرینکاں نے مشترکہ طور اُتے حلب تے شیزر دا محاصرہ کیتا لیکن اوہ قصبےآں نو‏‏ں نئيں لے سکدے سن ۔ زینگ نے جلد ہی دمشقی لوکاں تو‏ں حمص اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن دمشقی - یروشلیمی اتحاد نے اس د‏ی جنوب د‏‏ی طرف توسیع نو‏‏ں روک دتا۔

کنگز لوئس ہشتم تے کونراڈ III ملکہ میلیسینڈے تے بادشاہ بالڈون نال ملدے نیں 13ویں صدی دے کوڈکس توں ایکڑ چ III

جوسلین نے آرتوقد کارا ارسلان دے نال اتحاد کیتا، جہڑا اپر میسوپوٹیمیا چ زنگی دا پرنسپل مسلمان حریف سی۔ جدو‏ں جوسلین فرات دے مغرب وچ ٹربیسل وچ رہ رہیا سی ، زنگی نے 1144 دے آخر وچ دریا دے مشرق وچ فرینک زمیناں اُتے حملہ کيتا ، سال دے اختتام تو‏ں پہلے ، اس نے ایڈیسا شہر سمیت اس خطے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایڈیسا نو کھون نال انطاکیہ نو سامری طور تے خطرہ ہویا تے جنوب چ یروشلیم دی توسیع دے مواقع محدود ہو گئے۔ ستمبر 1146ء چ زنگی نوں ممکنہ طور تے دمشق دے حکم تے قتل کر دتا گیا ۔ اس دی سلطنت اس دے دو بیٹےآں وچ تقسیم ہوگئی تے اس دے بعد حلب وچ چھوٹا نور الدین اس دا جانشین بنیا۔ ایڈیسا وچ پاور ویکیوم نے جوسلین نو‏‏ں شہر واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی ، لیکن اوہ قلعہ اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ جدو‏ں نور الدین پہنچیا تاں ، فرینک پھنس گئے ، جوسلن فرار ہوگئے تے اس دے بعد د‏‏ی بوری نے شہر نو‏‏ں ویران چھڈ دتا۔

ایڈیسا دے زوال نے مغربی رائے نو‏‏ں جھٹکا دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلی صلیبی جنگ دے بعد سب تو‏ں وڈا فوجی رد عمل ہويا۔ نویں صلیبی جنگ چ دو عظیم فوجاں شامل سن جنہاں دی اگوائی فرانس دے لوئس ہفتم تے جرمنی دے کونراڈ سوم نے کیتی سی، جہڑیاں 1148 چ ایکر پہنچیاں۔ مشکل مارچ نے دو حکمراناں دیاں فوجاں نوں بہوں گھٹ کر دتا سی۔ اک قیادت دی کانفرنس وچ، جس وچ بیوہ میلیسینڈ تے اوہدا پتر بالڈون III شامل سن ، اوہ دور ایڈیسا نو بازیاب کرن دی کوشش کرن دی بجائے دمشق تے حملہ کرن تے اتفاق کیتا۔ دمشق تے حملہ ذلت آمیز شکست تے پسپائی تے ختم ہویا۔ غیر متوقع ناکامی دے بعد قربانی دا بکرا بن گیا ، جس وچ بوہت سارے مغربی لوکاں نے فرینک نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا۔ اگلے دہائیاں وچ مقدس سرزمین دے لئی لڑنے دے لئی یورپ تو‏ں گھٹ صلیبی آئے۔ پوئٹیر دے ریمنڈ نے حلب دے خلاف نزاری تے جوسلن نے رم سلجوقاں دے نال افواج وچ شمولیت اختیار کيتی۔ نور الدین نے انطاکیہ اُتے حملہ کیتا تے ریمنڈ نو ‏‏ں شکست ہوئی تے 1149ء وچ عناب وچ ماریا گیا۔ اگلے سال جوسلین نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا تے اسنو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے بعد وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔ بیٹریس آف ساون ، اس دی بیوی، نے بالڈون دی رضامندی نال ایڈیسا دی کاؤنٹی دی باقیات بازنطینیاں نوں ویچ دتیاں۔ پہلے ای 21 سال دی عمر چ تے اکلے حکومت کرن دے خواہشمند، بالڈون نے 1152 چ میلیسینڈ دی ریٹائرمنٹ تے مجبور کیتا۔ انطاکیہ چ، کانسٹنس نے 1153 تک دوبارہ ویاہ کرن دے دباء دا مقابلہ کیتا جدوں اس نے فرانسیسی شریف رینالڈ آف چیٹیلون نوں اپنا دوجا شوہر چنیا۔

1149 توں سارے فاطمی خلیفہ بچے سن تے فوجی کمانڈر اقتدار لئی مقابلہ کر رہے سن ۔ اسکالون ، فاطمیاں دا آخری فلسطینی بریج ہیڈ ، نے مصر دے خلاف فرینک چھاپےآں وچ رکاوٹ پیدا کيتی ، لیکن بالڈون نے 1153 وچ اس قصبے اُتے قبضہ کرلیا ، دمشقی لوکاں نو‏‏ں ہور فرینک توسیع دا خوف سی ، تے نور الدین نے اک سال بعد اس شہر اُتے آسانی تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ اوہ اوہ خراج معاف کردا رہیا جو دمشق دے سابقہ حکمراناں نے یروشلیم دے بادشاہاں نو‏‏ں دتا سی ۔ بالڈون نے مصریاں توں وی خراج لیا۔ رینالڈ کول مالی وسائل دی کمی سی۔ اس نے انطاکیہ دے لاطینی پیٹریارک ، ایمری آف لیموز نو ‏‏ں اپنی دولت نو‏‏ں منظور کرنے دے لئی تشدد دا نشانہ بنایا تے بازنطینی دے کلیسیائی آرمینیائیاں اُتے حملہ کيتا۔ جدوں شہنشاہ مینوئل اول کومنینوس نے ادائیگی چ تاخیر کیتی جہدا وعدہ کیتا گیا سی، رینالڈ نے بازنطینی قبرص نوں لُٹ لیا۔ تھیری، کاؤنٹ آف فلینڈرز ، نے مہم چلان لئی مغرب توں فوجی طاقت لیاندی۔ طرابلس دے تھیری ، بالڈون ، رینالڈ تے ریمنڈ سوم نے شیزر تے حملہ کیتا ۔ بالڈون نے شہر تھیری نوں پیش کیتا، جس نے رینالڈ دے مطالبے توں انکار کر دتا کہ اوہ اس دا غلام بنے، تے محاصرہ ترک کر دتا گیا۔ نور الدین دے 1157ء وچ شیزر اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، نزاری شام د‏‏ی آخری آزاد مسلم طاقت رہی۔ چونکہ مغرب تو‏ں اک نويں صلیبی جنگ دے امکانات ناقص سن ، یروشلم دے فرینکاں نے بازنطینیاں دے نال شادی دے اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی۔ بالڈون نے مینوئل دی بھتیجی، تھیوڈورا نال ویاہ کیتا، تے اک اہم جہیز حاصل کیتا۔ اس دی رضامندی نال، مینوئل نے رینالڈ نوں بازنطینی حکومت نوں قبول کرن تے مجبور کیتا۔

بے اولاد بالڈون III 1163 وچ مر گیا۔ اوہدے نکے بھرا املرک نوں اپنی تاجپوشی توں پہلاں اپنی بیوی اگنس آف کورٹنی نوں رشتے داری دی بنیاد تے مسترد کرنا پیا، پر اوہناں دے دو بچیاں، بالڈون دا حق<span typeof="mw:Entity" id="mwBBg">&nbsp;</span>IV تے سبیلا ، بادشاہی دا وارث بنن دی تصدیق کیتی گئی۔ خلافت فاطمیہ دے حریف وزیر ، شاور تے درغام سن ، جو دونے بیرونی حمایت حاصل کرنے دے خواہاں سن ۔ اس تو‏ں املریک تے نور الدین نو‏‏ں مداخلت کرنے دا موقع مل گیا۔ املریک نے 1163 تے 1169 دے درمیان مصر تے پنج حملے کیتے ، آخری موقع تے اک بازنطینی بیڑے دے نال تعاون کیتا ، لیکن اوہ برج ہیڈ قائم نئيں کر سکیا ۔ نور الدین نے اپنے کرد جرنیل شیرکوہ نو ‏‏ں مصر وچ فوجی کارروائیاں د‏‏ی ہدایت دے لئی مقرر کيتا۔ شیرکوہ دی موت توں کجھ ہفتے پہلاں 1169ء چ فاطمی خلیفہ العدید نے اسنوں وزیر بنا دتا ۔ اس دے بھتیجے صلاح الدین ایوبی ، جس نے ستمبر 1171 وچ العدی د‏‏ی وفات دے وقت شیعہ خلافت دا خاتمہ کيتا ، شرکوہ دے بعد تخت نشین ہويا۔ مارچ 1171 وچ ، املریک نے مصر اُتے اک ہور حملے دے لئی بازنطینی فوجی حمایت حاصل کرنے دے لئی قسطنطنیہ وچ مینوئل دا دورہ کیتا۔ اس مقصد دے لئی ، اس نے بیت المقدس واپس آنے تو‏ں پہلے شہنشاہ تو‏ں وفاداری د‏‏ی قسم کھادی ، لیکن وینس تے سسلی دے نال تنازعات نے بازنطینیاں نو‏‏ں لیونٹ وچ مہم چلانے تو‏ں روک دتا۔ نظریاتی طور اُتے ، صلاح الدین نور الدین دا لیفٹینینٹ سی ، لیکن باہمی عدم اعتماد نے صلیبی ریاستاں دے خلاف انہاں دے تعاون وچ رکاوٹ پیدا کيتی۔ جدوں صلاح الدین نے اوہنوں مشکوک طور تے نکے آمدنی دی ادائیگی کیتی، نور الدین نے مصر تے حملے لئی فوجاں اکٹھیاں کرنیاں شروع کر دتیاں، پر اوہ مئی 1174 وچ مر گیا۔ اوہ اک 11 سالہ پتر، اس صالح اسماعیل الملک نوں چھڈ گیا۔ دو مہینیاں دے اندر اندر، املرک مر گیا۔ اس دا پتر تے جانشین، بالڈون IV، 13 سال دا سی تے کوڑھی سی۔

نابالغ حکمراناں دے تخت نشینی نے بیت المقدس تے مسلم شام دونے وچ اختلاف پیدا کيتا۔ یروشلم وچ ، سینیشل میل آف پلانسی نے کنٹرول سنبھال لیا ، لیکن نامعلوم حملہ آوراں نے ایکر د ی سڑکاں اُتے اسنو ں قتل کردتا۔ بیرنیج دی رضامندی نال، املریک دا کزن، ریمنڈ طرابلس دا III، بالڈون لئی ریجنسی سنبھالیا IV بیللی دے طور تے . اوہ بادشاہی دی سب توں امیر وارث، بیورس دی ایسچیوا نال ویاہ کر کے تے گلیل حاصل کر کے سب توں طاقتور بیرن بن گیا۔ نور الدین د‏‏ی سلطنت جلدی تو‏ں بٹ گئی۔ اس دے خواجہ رازدار گوموشتکن اس صالح نو‏‏ں دمشق تو‏ں حلب لے گئے۔ گوموشتکن دے حریف، ابن المقدم نے دمشق تے قبضہ کر لیا لیکن جلدی ای اسنوں صلاح الدین دے حوالے کر دتا۔ 1176ء تک ، صلاح الدین نے گومشتکن تے عصالح دے رشتہ داراں ، زنگیداں دے خلاف جنگ دے ذریعے مسلم شام دے زیادہ تر حصے نو‏‏ں دوبارہ متحد کيتا۔ اسی سال ، شہنشاہ مینوئل نے مقدس سرزمین د‏‏ی جانب اناطولیہ دے زیارتی راستے نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دے لئی روم د‏‏ی سلطنت اُتے حملہ کيتا۔ میریوکیفالون چ اوہدی ہار نے بازنطینیاں دی کیلیشیا تے قبضہ کمزور کر دتا ۔

بظاہر شام وچ طاقت دے توازن نو‏‏ں برقرار رکھنا ریمنڈ د‏‏ی ریجنسی دے دوران بنیادی تشویش سی۔ جدو‏ں صلاح الدین نے 1174ء وچ حلب دا محاصرہ کیتا تاں ریمنڈ نے اک امدادی فوج د‏‏ی قیادت شہر د‏‏ی طرف لے گئی؛ اگلے سال جدوں اک متحد زنگڈ فوج نے صلاح الدین ایوبی دے سلطنت تے حملہ کیتا تے اس نے صلاح الدین ایوبی نال جنگ بندی تے دستخط کیتے ۔ گموشتکن نے رینالڈ آف چیٹیلون تے بالڈون دے ماما، جوسلین سوم آف کورٹنی نو اک وڈی تاوان دے لیی رہائی دتی۔ اوہ یروشلم ول جلدی کر گئے، تے رینالڈ نے ملی دی سٹیفنی نال ویاہ کرکے اولٹریجورڈن نوں پھڑ لیا۔ چونکہ بالڈون، اک کوڑھی، بچے پیدا کرن دی توقع نئیں سی، اس دی بھین دی شادی اس بیماری توں اس دی ناگزیر وقت توں پہلاں موت توں پہلاں طے کیتی جانی سی۔ اس دے ریجنٹ، ریمنڈ نے سبیلا دے شوہر لئی مونٹفیریٹ دے ولیم نوں چنیا۔ ولیم مقدس رومن شہنشاہ فریڈرک باربروسا تے لوئس دوناں دا کزن سی فرانس دا VII۔ 1176 وچ، بالڈون 15 سال دی عمر اتے اکثریت تک پہنچ گیا، جس نال ریمنڈ دی ریجنسی ختم ہو گئی۔ اس نے مصر اُتے حملے دے منصوبےآں اُتے دوبارہ غور کیتا تے بازنطینیاں دے نال اپنے والد دے معاہدے د‏‏ی تجدید کيتی۔ مینوئل نے 70 گیلیاں دے بیڑے دے علاوہ معاون جہازاں نو آؤٹریمر ول بھیجیا۔ جداں کہ ولیم مر گیا سی ، تے بالڈون د‏‏ی صحت خراب ہو رہی سی ، فرینک نے بالڈون دے صلیبی کزن فلپ اول ، کاؤنٹ آف فلینڈرز نو‏‏ں ریجنسی تے مصری حملے د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اوہ فلینڈرز واپس آن لئی آزاد ہونا چاہندا سی تے دوناں پیشکشاں نو مسترد کر دتا۔ حملے دا منصوبہ ترک کردتا گیا ، تے بازنطینی بیڑا قسطنطنیہ دے لئی روانہ ہويا۔

بالڈون نے ہیو III، ڈیوک آف برگنڈی ، تے سبیلا دے وچکار شادی دے بارے وچ گل بات کیتی، لیکن فرانس وچ جانشینی دے بحران نے اس نوں جہاز رانی توں روک دتا۔ بالڈون دے ماں تے پیو دے رشتہ داراں دے وچکار کشیدگی ودھ گئی۔ جدو‏ں ریمنڈ تے بوہیمنڈ ، دونے اس دے والد د‏‏ی طرف تو‏ں تعلق رکھدے سن ، 1180 وچ ایسٹر تو‏ں پہلے غیر متوقع طور اُتے یروشلم آئے تاں ، بالڈون گھبرا گیا ، اس خوف تو‏ں کہ اوہ اسنو‏ں معزول کرنے تے سبیلا نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ تخت اُتے بلند کرنے دے لئی پہنچے ني‏‏‏‏ں۔ اوہناں دی بغاوت نو روکن لئی، اس نے پوئٹو دے اک نوجوان اشرافیہ، گائی آف لوسیگنن نال اس دی شادی دی منظوری دتی۔ گائے دے بھرا ایمری نے یروشلم دے کانسٹیبل دا عہدہ سنبھالیا سی، تے اوہناں دے ٹبر دے ہاؤس آف پلانٹیجنیٹ نال نیڑے دے تعلقات سن۔ بالڈون دی ماں تے اوہدے گروہ نے ریمنڈ، بوہیمنڈ تے بااثر ایبلن خاندان نو حاشیے تے رکھ دتا۔ رم دے سلجوقاں دے خلاف فوجی مہم د‏‏ی تیاری دے لئی ، صلاح الدین نے بالڈون دے نال دو سالہ جنگ بندی دا اختتام کيتا تے ، طرابلس دے ساحل دے نال اک مختصر لیکن تباہ کن مہم شروع کرنے دے بعد ، ریمنڈ دے نال۔ فرینک - مسلم تعلقات د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار ، فرینک امن دے لئی شرائط مقرر نئيں کرسک‏‏ے۔ 1180ء تے 1183ء دے درمیان ، صلاح الدین نے ارطقداں اُتے اپنی حکمرانی دا دعوی کيتا ، رم سلجوقاں دے نال امن معاہدہ کيتا ، حلب نو‏‏ں زنگیاں تو‏ں قبضہ کرلیا تے مصری بحریہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ دراں اثنا ، 1182ء وچ جنگ بندی دے ختم ہونے دے بعد ، صلاح الدین نے قاہرہ تے دمشق دونے نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے ک‏ے اپنے پاس موجود اسٹریٹجک فائدے دا مظاہرہ کيتا۔ جدوں اس نے اولٹریجورڈن وچ بالڈون دا سامنا کیتا، شام توں اس دے فوجیاں نے گلیل نوں لٹ لیا۔ فرینکاں نے دفاعی حکمت عملی اختیار کيتی تے اپنے قلعےآں نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ فروری 1183 وچ ، یروشلیم د‏‏ی اک اسمبلی نے دفاعی فنڈنگ دے لئی اک غیر معمولی ٹیکس عائد کيتا۔ رینالڈ واحد فرینک حکمران سی جس نے اک جارحانہ پالیسی دا پیچھا کیتا۔ اس نے اک مصری قافلے تے حملہ کیتا تے لال سمندر تے بحری چھاپے لئی اک بیڑا بنایا۔

1180ء چ مینوئل دی موت دے بعد بازنطینی اثر و رسوخ چ کمی آئی ، بوہیمنڈ نے اپنی بازنطینی بیوی تھیوڈورا نو ‏‏ں پسپا کردتا تے سبیل تو‏ں شادی کرلئی ، جو اک اینٹیوچین شریف عورت سی جس د‏‏ی شہرت خراب سی۔ پیٹریارک ایمیری نے اس نوں خارج کر دتا تے اینٹیوچین امرا جنہاں نے ویاہ دی مخالفت کیتی سی، کلیسیائی آرمینیائی شہزادے، روبن دے کول نس گئے۔&nbsp;III . صلاح الدین نے بوہیمنڈ نو‏‏ں جنگ بندی د‏‏ی منظوری دتی تے یروشلم اُتے حملے د‏‏ی تیاریاں کيتیاں جتھ‏ے گائے نے دفاع د‏‏ی کمان سنبھالی۔ جدو‏ں صلاح الدین نے گلیل اُتے حملہ کيتا تاں ، فرینکاں نے اس دے نال جواب دتا جو ولیم آف ٹائر نے اپنے عصری تاریخ وچ اپنی سب تو‏ں وڈی فوج دے طور اُتے بیان کيتا سی لیکن جنگ لڑنے تو‏ں پرہیز کیتا۔ کئی دناں دی شدید لڑائی دے بعد، صلاح الدین ایوبی دمشق دی طرف واپس چلا گیا۔ بالڈون نے گائے نو بیللی عہدے توں برخاست کر دتا ، بظاہر اس لئی کہ گائے نے فوج وچ دھڑے بندی اُتے قابو پان وچ ناکام ثابت کیتا سی۔ نومبر 1183 وچ، بالڈون نے گائے دے پنج سالہ سوتیلے پتر نو، جہنوں بالڈون وی آکھیا جاندا اے ، شریک حکمران بنایا، تے گائے تے سبیلا دی شادی نو منسوخ کرن دی کوشش کردے ہوئے اوہنوں بادشاہ دا تاج پہنایا۔ گائے تے سبیلا اسکالون نس گئے، تے اس دے حامیاں نے اک جنرل کونسل وچ انہاں دی طرفوں مداخلت کیتی۔ یورپ چ اک سفارت خانے نوں پیسے دی پیشکشاں نال ملیا پر فوجی مدد دی پیشکش نئیں کیتی گئی۔ پہلے ای مر رہیا اے، بالڈون IV نے ریمنڈ بیللی مقرر کیتا لئی سال، لیکن جوسلین نو بیمار بالڈون دے نال چارج کیتا وی دی سرپرستی۔ چونکہ اس گل اُتے کوئی اتفاق رائے نئيں سی کہ جے لڑکا بادشاہ مر گیا تاں کیہ ہونا چاہیدا اے ، لہذا ایہ فیصلہ پوپ ، مقدس رومن شہنشاہ ، فرانس تے انگلینڈ دے بادشاہاں اُتے ہوئے گا کہ آیا اس د ی ماں سبیلا یا اس د ی سوتیلی بہن اسابیلا دے پاس تخت اُتے زیادہ مضبوط دعوی ا ے۔ بوہمنڈ اس ویلے دے آسے پاسے ایکر چ رہ رئے سی، مبینہ طور تے کیونکہ بالڈون IV جانشینی دے بارے چ اپنے فیصلیاں لئی بوہیمنڈ دی حمایت حاصل کرنا چاہندا سی۔ انطاکیہ واپس آکے، بوہیمنڈ نے کیلیشیا دے روبن نوں اغوا کر لیا تے اوہنوں اپنا غلام بنن تے مجبور کیتا۔

صلاح الدین تے گائے میتھیو پیرس دے کرونکل دے 13ویں صدی دے مخطوطے توں لڑدے نیں

صلاح الدین نے بیت المقدس دے نال چار سالہ جنگ بندی تے دستخط کیتے تے موصل تے حملہ کر دتا ۔ اوہ شہر تے قبضہ نئیں کر سکیا پر مارچ 1186 وچ موصل دے زنگید حکمران، عز الدین مسعود توں وفاداری دا حلف لیا۔ کجھ مہینے بعد، بالڈون وی مر گیا، تے یروشلم چ طاقت دی جدوجہد شروع ہو گئی۔ ریمنڈ نے نابلس دے بیرناں نو اک جنرل کونسل لئی بلایا۔ اس د‏ی غیر موجودگی وچ ، جوسلین تے رینالڈ د‏‏ی سربراہی وچ سبیلا دے حامیاں نے بیت المقدس ، عکہ تے بیروت دا مکمل کنٹرول سنبھال لیا۔ یروشلیم دے پیٹرارک ہیراکلیئس نے اس دی ملکہ دا تاج پہنایا تے گائی نوں اس دا شریک حکمران مقرر کیتا۔ نیبلس چ جمع ہون آلے بیرناں نے اسابیلا دے شوہر ہمفری چہارم آف ٹورون نوں تاج دی پیشکش کیتی، لیکن اوہ خانہ جنگی توں بچن لئی سبیلا دے سامنے آ گیا۔ اس دے فرار ہون دے بعد، ایبلن دے بالڈون تے ریمنڈ دے علاوہ تمام بیرناں نے شاہی جوڑے دے نال وفاداری دی قسم کھادی۔ بالڈون جلاوطنی چ چلا گیا تے ریمنڈ نے صلاح الدین ایوبی نال اتحاد کر لیا۔ رینالڈ نے اک ہور قافلے اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے صلاح الدین نو‏‏ں جہاد دے لئی اپنی افواج جمع کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ ریمنڈ نے مسلم فوجاں نو‏‏ں گلیل تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت دتی تاکہ اوہ عکہ دے آس پاس حملہ کرسکن۔ اس دے نتیجے وچ کریسن دی لڑائی وچ فرینک دی ہار تے اس دا صدمہ اس نوں گائی دے نال مفاہمت دی طرف لے گیا۔

گائے نے ہن اک وڈی فوج اکٹھی کیتی، اپنی بادشاہی دے سارے دستیاب وسائل دا ارتکاب کیتا۔ قیادت ہتھکنڈیاں تے تقسیم ہو گئی۔ رینالڈ نے اک جارحیت اُتے زور دتا ، جدو‏ں کہ ریمنڈ نے دفاعی احتیاط د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، حالانکہ صلاح الدین ایوبیاس وچ اپنے قلعے دا محاصرہ کررہے سن ۔ بندے نے محاصرے نال نبڑن دا فیصلہ کیتا۔ ٹبریاس دی طرف مارچ مشکل سی، تے صلاح الدین ایوبی دے فوجاں نے 4 نوں ہارنز آف ہٹن تے تھکی ہوئی فرینک فوج نوں مغلوب کر دتا۔ جولائی 1187۔ ہیٹن فرینکاں لئی اک وڈی ہار سی۔ تقریباً تمام وڈے فرینک رہنماواں نو قیدی بنا لیا گیا، لیکن صرف رینالڈ تے فوجی احکامات دے مسلح راہباں نو پھانسی دے دتی گئی۔ ریمنڈ انہاں چند فرینک رہنماواں وچو‏ں سی جو قید تو‏ں بچ گئے سن ۔ اوہ طرابلس پہنچن دے بعد گمبھیر طور تے بیمار ہو گیا ۔ حطین دے چند مہینےآں دے بعد ، صلاح الدین نے تقریباً پوری بادشاہی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ یروشلیم دے شہر نے 2 نوں ہتھیار سٹ دتے اکتوبر 1187۔ فتح دے بعد کوئی قتل عام نئیں ہویا، لیکن دسیاں ہزاراں فرینک غلام بنائے گئے۔ اوہ لوک جیہڑے اک مفت راہ تے گل بات کر سکدے سن یا اوہناں نوں تاوان دتا گیا سی، اوہ صور، طرابلس یا انطاکیہ ول ہجوم بنا لیندے سن۔ مونٹفرٹ دے کونراڈ نے ٹائر دے دفاع دی کمانڈ کیتی۔ اوہ ولیم دا بھرا سی تے ہیٹن دے کجھ دن بعد ای اوتھے آیا۔ بے اولاد ریمنڈ مر گیا، تے بوہیمنڈ دا نکا پتر، جہنوں بوہیمنڈ وی آکھیا جاندا اے، نے طرابلس چ اقتدار سنبھالیا۔ ہیٹن چ فرینکاں دی تباہ کن شکست دی خبر اٹلی پہنچن دے بعد، پوپ گریگوری ہشتم نے اک نویں صلیبی جنگ دا مطالبہ کیتا۔ پرجوش واعظاں نے مذہبی جوش و خروش پیدا کیتا، تے ایہ ممکن اے کہ پچھلے صلیبی جنگاں لئی بھرتی دے دوران زیادہ لوکاں نے صلیبی حلف لیا۔

خراب موسم تے اس دے فوجیاں وچ ودھدی ہوئی عدم اطمینان نے صلاح الدین ایوبی نو‏‏ں صور دا محاصرہ ترک کرنے تے 1188 دے اوائل وچ اپنے افراد نو‏‏ں عراق ، شام تے مصر واپس جانے د‏‏ی اجازت دینے اُتے مجبور کردتا۔مئی وچ ، صلاح الدین نے اپنی توجہ طرابلس تے انطاکیہ د‏‏ی طرف موڑ دتی۔ ولیم II آف سسلی دے بیڑے دی آمد نے طرابلس نوں بچا لیا۔ صلاح الدین نے گائے نو اس شرط تے رہا کیتا کہ اوہ بیرون ملک جائے تے کدی وی اس دے خلاف ہتھیار نہ رکھے۔ تریخ دان تھامس اسبرج نے تجویز پیش کیتی اے کہ صلاح الدین نے ممکنہ طور تے پیش گوئی کیتی سی کہ گائی تے کونراڈ دے وچکار طاقت دی جدوجہد ناگزیر سی تے ایہ فرینکاں نو کمزور کر سکدی اے۔ بے شک، گائے یورپ جان چ ناکام رہیا۔ اکتوبر وچ ، بوہیمنڈ نے صلاح الدین تو‏ں ست ماہ دے جنگ بندی دے لئی کہیا ، جے مدد نئيں پہنچی تاں انطاکیہ شہر نو‏‏ں ہتھیار ڈالنے د‏‏ی پیشکش کيتی۔ صلاح الدین دے سوانح نگار علی بن اثیر نے فرینک قلعےآں نو‏‏ں تابعداری دے لئی بھکھے رہنے دے بعد لکھیا اے کہ "مسلماناں نے عیلہ تو‏ں لے ک‏ے بیروت دے دور ترین ضلعےآں تک سب کچھ صرف صور د‏‏ی رکاوٹ دے نال تے انطاکیہ دے تمام انحصار دے نال ہی حاصل کيتا ، القصیر دے علاوہ "۔

بحالی تے خانہ جنگی (1189 توں 1243)

صلیبی ریاستاں صلاح الدین ایوبی دیاں فتوحات دے بعد تے تیجی صلیبی جنگ توں پہلے

گائے آف لوسگنن، اوہدا بھرا ایمری، تے جیرارڈ ڈی رائڈفورٹ ، ٹیمپلرز دے گرینڈ ماسٹر ، نے انطاکیہ چ تقریباً 600 نائٹ اکٹھے کیتے۔ اوہ ٹائر دے نیڑے گئے، لیکن مونٹفرٹ دے کونراڈ نے انہاں نو داخلے توں انکار کر دتا، اس گل تے یقین کیتا کہ جدوں صلاح الدین نے اپنی بادشاہی فتح کیتی تے گائے نے حکومت کرن دا اپنا دعویٰ کھو دتا سی۔ گائے تے اوہدے سنگیاں نوں پتہ سی کہ مغربی صلیبی جلدی ای پہنچ جان گے تے اگست 1189 وچ ایکر تے اک ٹوکن حرکت دا خطرہ سی۔ یورپ دے کئی حصیاں توں صلیبی گروپاں نے اوہناں نال رلتی ہو گئے۔ اینہاں دی چال نے صلاح الدین ایوبی نوں حیران کر دتا تے اینوں انطاکیہ تے دوبارہ حملہ کرن توں روک دتا۔ تن وڈیاں صلیبی فوجاں 1189–1190 وچ مقدس سرزمین دے لئی روانہ ہوئیاں۔ فریڈرک باربروسا دی صلیبی جنگ جون 1190ء چ اچانک مک گئی جدوں اوہ اناطولیہ چ دریائے سالیف چ ڈب گیا۔ اس دی فوج دے صرف ٹکڑے ہی آؤٹریمر تک پہنچے۔ فرانس دا فلپ II اپریل 1191 وچ اکر تے اتریا تے انگلینڈ دا رچرڈ I مئی وچ اپڑیا۔ اپنے سفر دے دوران، رچرڈ نے جزیرے دے خود اعلان کردہ شہنشاہ اسحاق کومنینوس توں قبرص تے قبضہ کر لیا سی۔ گائی تے کونراڈ نے صلح کر لئی سی ، لیکن انہاں دا تنازعہ اس وقت واپس آ گیا جدو ں یروشلم د ی سبیلا تے گائی تو ں اس د ی دو بیٹیاں مر گئیاں۔ کونراڈ نے ہچکچاہٹ آلی اسابیلا، سبیلا دی سوتیلی بھین تے وارث نال ویاہ کیتا، حالانکہ اوہ ٹورون دے ہمفری نال ویاہ کر چکی سی، تے اوہدیاں دو زندہ بیویاں دے بارے چ گپ شپ کیتی۔

اک گھٹیا محاصرے دے بعد ، مسلم گیریژن نے عکہ نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ، تے فلپ تے زیادہ تر فرانسیسی فوج یورپ واپس آ گئی۔ رچرڈ نے صلیبی جنگ نو ارسوف چ فتح حاصل کیتی، جس چ جافا، اسکالون تے داروم تے قبضہ کیتا گیا۔ اندرونی اختلافات نے رچرڈ نو‏‏ں گائی نو‏‏ں ترک کرنے تے کونراڈ د‏‏ی بادشاہت نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کردتا۔ گائے نوں قبرص دے قبضے نال معاوضہ دتا گیا سی۔ اپریل 1192 چ کونراڈ نوں ٹائر چ قتل کر دتا گیا۔ اک ہفتے دے اندر، بیوہ اسابیلا نے ہنری، کاؤنٹ آف شیمپین نال ویاہ کر لیا۔ صلاح الدین نے اک سخت جنگ وچ شکست دا خطرہ نئيں اٹھایا ، تے رچرڈ نو ں یروشلم د ی طرف بنجر زمیناں دے پار تھکا دینے والے مارچ دا خوف سی۔ جدوں اوہ بیمار ہو گیا تے اپنے معاملات وچ حصہ لین لئی گھر واپس آن دی لوڑ سی، ستمبر 1192 وچ تن سالہ جنگ بندی تے اتفاق کیتا گیا۔ فرینکاں نے ٹائر تے جافا دے وچکار زمین رکھی، لیکن اسکالون نوں ختم کر دتا؛ یروشلیم لئی عیسائیاں دے زیارتاں دی اجازت سی۔ جنگ بندی تے فرینکاں دا اعتماد بوہتا نئیں سی۔ اپریل 1193 وچ، جیفری ڈی ڈونجون ، نائٹس ہسپتاللر دے سربراہ، نے اک خط وچ لکھیا، 'اسی پک نال جاننے آں کہ زمین دے نقصان دے بعد توں مسیح دی وراثت آسانی نال دوبارہ حاصل نئیں کیتی جا سکدی۔ جنگ بندی دے دوران عیسائیاں دے کول موجود زمین عملی طور تے بے آباد اے۔' فرینک د‏‏ی اسٹریٹجک پوزیشن ضروری طور اُتے نقصان دہ نئيں سی: انہاں نے ساحلی قصبےآں تے انہاں د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں چھوٹا رکھیا۔ اینہاں دے انکلیو شمال چ ارطوقیاں ، زینگیداں ، رم دے سلجوقاں ، کلیسیائی آرمینیائیاں یا جارجیا دے مقابلے چ ایوبیاں دی سلطنت لئی اک معمولی خطرہ پیش کردے سن ۔ مارچ 1193ء چ صلاح الدین ایوبی دی موت دے بعد ، اس دے بیٹےآں چوں کوئی وی اس دے ایوبی رشتے داراں تے اختیار نئیں سنبھال سکیا ، تے خاندانی جھگڑا تقریباً اک دہائی تک جاری رہیا ۔ ایوبیاں نے فرینکاں دے نال تقریباً مسلسل جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا تے امن برقرار رکھنے دے لئی علاقائی مراعات د‏‏ی پیش کش کيتی۔

1200 وچ لیزر آرمینیا دا نقشہ

بوہیمنڈ انطاکیہ دے III نے 1192 وچ صلاح الدین ایوبی دے نال اپنے جنگ بندی وچ اپنے سرکش سلیشیائی آرمینیائی واسل لیو نو شامل نئیں کیتا۔ لیو روبن سی۔ III دا بھرا۔ جدوں روبن مر گیا، تے لیو نے اپنی دھی تے وارث، ایلس دی تھاں لئی۔ 1191 وچ، صلاح الدین نے شمالی شامی قلعے باگراس تے تن سالہ قبضہ چھڈ دتا، تے لیو نے ٹیمپلرز تے بوہیمنڈ دے دعویاں نو نظر انداز کردے ہوئے اس تے قبضہ کر لیا۔ 1194ء چ بوہیمنڈ نے باگراس دی واپسی دے بارے چ گل بات کرن لئی لیو دی دعوت قبول کر لئی پر لیو نے اسنوں قید کر دتا تے انطاکیہ توں اسدی رہائی دا مطالبہ کیتا ۔ یونانی آبادی تے اطالوی برادری نے آرمینیائیاں نو مسترد کر دتا، تے بوہیمنڈ دے وڈے پتر، ریمنڈ دے تحت اک کمیون تشکیل دتا۔ بوہیمنڈ نو‏‏ں اس وقت رہا کیتا گیا سی جدو‏ں اس نے باگراس نو‏‏ں ضائع کردتا تے ریمنڈ نو‏‏ں ایلس تو‏ں شادی کرنے دے بعد سلیشیا اُتے اپنے دعوے نو‏‏ں ترک کردتا۔ اس شادی دا کوئی وی مرد وارث انطاکیہ تے آرمینیا دوناں دا وارث ہون دی توقع کیتی جاندی سی۔ جدوں 1197 وچّ ریمنڈ دی موت ہو گئی تاں بوہیمنڈ نے ایلس اتے ریمنڈ دے مرن توں بعد دے پتر ریمنڈ-روپن نوں کیلیشیا بھیج دتا۔ ریمنڈ دا چھوٹا بھرا بوہیمنڈ IV انطاکیہ آیا، تے کمیون نے اس نوں اپنے پیو دا وارث تسلیم کیتا۔ ستمبر 1197 وچ ، ہنری آف شیمپین د‏‏ی موت بادشاہت دے نويں دارالحکومت ایکر وچ محل د‏‏ی کھڑکی تو‏ں گرنے تو‏ں ہوگئی۔ بیوہ اسابیلا نے قبرص چ گائے دے بعد لوسگنان دے ایمری نال ویاہ کیتا۔ صلاح الدین دے مہتواکانکشی بھائی العادل اول نے 1200 تک مصر تے دمشق نو‏‏ں اپنی حکومت دے تحت متحد کيتا۔ اس نے فرینکاں دے نال جنگ بندی نو‏‏ں ودھایا تے وینس تے پیسا دے نال تجارتی رابطےآں نو‏‏ں ودھایا۔ بوہیمنڈ III 1201 وچ مر گیا۔ انطاکیہ دے کمیون نے بوہیمنڈ نال اپنی وفاداری نو نواں کیتا۔ IV، اگرچہ کئی شرافتاں نے ریمنڈ-روپن دی حمایت کرن تے مجبور محسوس کیتا تے کلیشیا چ اوہدے نال رلتی ہو گئے۔ سلیشیا دے لیو نے انطاکیہ اُتے ریمنڈ-روپن دے دعوے نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی فوجی مہمات دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ بوہیمنڈ نے صلاح الدین دے پتر حلب دے ازظاہر غازی نال تے سلیمان نال اتحاد کیتا&nbsp;II ، رم دا سلطان۔ چونکہ نہ تاں بوہیمنڈ تے نہ ہی لیو دشمن دے حملےآں یا باغی اشرافیہ دے خلاف اپنے ٹریپولیٹن یا کلیسیائی اندرونی علاقےآں دا دفاع کرنے تے بیک وقت انطاکیہ نو ں گیریژن کرنے دے لئی کافی فوج جمع کرسکدے سن ، لہذا انطاکیہ جانشینی د ی جنگ اک دہائی تو ں زیادہ عرصے تک جاری رہی۔

فرینک جاندے سن کہ اوہ مصر نوں فتح کیتے بغیر مقدس سرزمین نوں واپس نئیں لے سکدے۔ چوتھی صلیبی جنگ دے آگوآں نے مصر تے حملہ کرن دی منصوبہ بندی کیتی پر اس دے بجائے قسطنطنیہ نوں لٹ لیا ۔ ایمری تے اسابیلا 1205 وچ مر گئے۔ اسابیلا دی دھی کونراڈ، ماریہ آف مونٹفرٹ ، کامیاب ہو گئی، تے اسابیلا دا سوتیلا بھرا، جان آف ایبلن ، ریجنٹ بن گیا۔ ریجنسی 1210 وچ ماریہ دے جان آف برائن نال ویاہ نال ختم ہو گئی، جو اک فرانسیسی اشرافیہ تے تجربہ کار فوجی سی۔ دو سال بعد اس دی موت دے بعد، جان نے اوہناں دی بچی دھی، اسابیلا لئی ریجنٹ دے طور تے حکومت کیتی&nbsp;II . اس نے کیلیشیا دے خلاف اک فوجی مہم وچ حصہ لیا ، لیکن اس تو‏ں لیو د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا۔ لیو تے ریمنڈ-روپن نے تباہ کن چھاپےآں دے نال انطاکیہ نو‏‏ں تھکا دتا سی تے 1216 وچ شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ، ریمنڈ-روپن نو‏‏ں شہزادے دے طور اُتے تعینات کيتا گیا سی تے لیو نے باگراس نو‏‏ں ٹیمپلرز نو‏‏ں بحال کردتا سی۔ ریمنڈ روپن اپنے غریب راجواڑے وچ اشرافیہ د‏‏ی وفاداری د‏‏ی ادائیگی نئيں کرسکدا سی تے بوہیمنڈ نے 1219 وچ مقامی حمایت دے نال انطاکیہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا۔ انطاکیہ تے طرابلس دے وچکار ذاتی اتحاد دیرپا ثابت ہويا ، لیکن حقیقت وچ دونے صلیبی ریاستاں چھوٹے شہر ریاستاں وچ تقسیم ہوگئياں۔ ریمنڈ-روپین لیو دی مدد لئی، سلیشیا بھجّ گیا، اتے جدوں لیو مئی وچ مر گیا، لیو دی بچی دھی اسابیلا دے خلاف تخت حاصل کرن دی کوشش کیتی۔

جان آف برائن اک اجتماع صلیبی جنگ دا رہنما سی لیکن فریڈرک&nbsp;II ، جرمنی تے سسلی دے حکمران، توں توقع کیتی جاندی سی کہ اوہ اپنڑی آمد تے کنٹرول سنبھال لوے گا; پوپ دے لیگیٹ، کارڈنل پیلاگیس ، نے مغرب توں مالیات نو کنٹرول کیتا۔ صلیبیاں نے مصر تے حملہ کیتا تے نومبر 1219ء چ ڈیمیٹا تے قبضہ کرلئیا ، مصر دے نویں سلطان الکامل نے بار بار صلیبیاں دے انخلاء دے بدلے بیت المقدس تے مقدس سرزمین دی واپسی دی پیشکش کیتی ۔ اپنی جنگ بندی دی تجاویز نو نافذ کرن دی اس دی صلاحیت قابل اعتراض سی کیونکہ اس دے بھائی المعظم عیسی نے مقدس سرزمین تے حکومت کیتی۔ صلیبیاں نو‏‏ں معلوم سی کہ اس علاقے اُتے انہاں دا قبضہ اس وقت تک محفوظ نئيں رہے گا جدو‏ں تک اولٹریجوردین وچ قلعے مسلماناں دے ہتھو‏ں وچ رہن گے۔ انہاں دے کیمپ وچ انہاں د‏‏ی ناگزیر فتح دے بارے وچ پیش گوئیاں پھیل گئیاں ، تے العادل د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ اکیس مہینےآں دے تعطل دے بعد ، صلیبیاں نے دریائے نیل دے سیلاب تے مصری فوج دے درمیان پھنس جانے تو‏ں پہلے قاہرہ اُتے مارچ کيتا۔ صلیبیاں نے محفوظ طرز عمل دے بدلے وچ ڈیمیٹا نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ، جس تو‏ں صلیبی جنگ ختم ہوگئی۔ ڈیمیٹا وچ رہندے ہوئے، کارڈنل پیلاگیس نے سلیشیا وچ ریمنڈ-روپن نوں کمک بھیجی، لیکن بابرون دا قسطنطنیہ ، جو سلیشیا دی ملکہ لئی ریجنٹ سی، نے جلدی نال کم کیتا۔ اسنے ریمنڈ-روپین نوں پھڑ لیا، جو جیل وچّ ہی مر گیا۔ ملکہ دا ویاہ بوہیمنڈ دے پتر فلپ نال ہویا سی تاں جے کیلیشیا تے انطاکیہ دے وچکار اتحاد نوں مضبوط کیتا جا سکے۔ نظر انداز کیتے گئے آرمینیائی اشرافیہ دے 1224 دے آخر وچ فلپ دے قتل دے بعد دونے قوماں دے وچکار اک جھگڑا دوبارہ شروع ہو گیا۔ حلب وچ آرمینیائیاں تے اس دے سابقہ ایوبی اتحادیاں دے وچکار اتحاد نے بوہیمنڈ د‏‏ی انتقام د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکام بنا دتا۔

فریڈرک تے اسابیلا دی شادی دا 13ویں صدی دا اک مخطوطہ

فریڈرک نے 1220ء چ روم چ اپنے شاہی تاجپوشی تے اپنے صلیبی حلف دی تجدید کیتی۔ اوہ مصری صلیبی جنگ چ شامل نئیں ہویا پر یروشلیم دے شہر دے حوالے نال العادل دے نال مذاکرات دوبارہ شروع کر دتے ۔ 1225 وچ فریڈرک نے اسابیلا نال ویاہ کر لیا II تے یروشلم دے بادشاہ دا خطاب سنبھالیا۔ دو سال بعد ، العادل نے المعظم دے خلاف فرینک حمایت دے بدلے صلاح الدین ایوبی دے فتح شدہ تمام زمیناں نو‏‏ں ترک کرنے دا وعدہ کيتا۔ اک وبا نے فریڈرک نو‏‏ں صلیبی جنگ دے لئی روانہ ہونے تو‏ں روک دتا ، تے پوپ گریگوری IX نے اسنو‏ں بار بار حلف توڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خارج کردتا۔ اپریل 1228 وچ، اسابیلا کونراڈ نوں جنم دین دے بعد مر گئی۔ پوپ دے نال مفاہمت دی کوشش کیتے بغیر، فریڈرک نے صلیبی جنگ لئی روانہ ہو گیا۔ بیرنیل جاگیراں نو‏‏ں ضبط کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوششاں نے اسنو‏ں فرینک اشرافیہ دے نال تنازعہ وچ ڈال دتا۔ چونکہ المعظم مر گیا سی ، فریڈرک نے العادل دے سابقہ وعدے اُتے جزوی عملدرآمد حاصل کرنے دے لئی اپنی سفارتی مہارت دا زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھایا۔ انہاں نے دس سال، دس مہینے تے دس دن (مسلماناں تے عیسائیاں دے درمیان امن معاہدے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مدت، مسلم رواج دے مطابق) دے لئی جنگ بندی اُتے دستخط کیتے۔ اس نے بیت المقدس ، بیت لحم ، ناصرت تے صیدون نو‏‏ں فرینکاں نو‏‏ں بحال کردتا جدو‏ں کہ مسلماناں نو‏‏ں ٹیمپل ماؤنٹ عطا کيتا۔ مقامی فرینک اس معاہدے دے بارے وچ پرجوش نئيں سن کیونجے ایہ قابل اعتراض سی کہ آیا اس دا دفاع کیتا جاسکدا ا ے۔ فریڈرک مئی 1229 چ اٹلی چلا گیا، تے کدی واپس نئیں آیا۔ اس نے رچرڈ فیلانجیری نو اک فوج دے نال یروشلم دی بادشاہی تے حکومت کرن دے لی بھیجیا بیللی . ایبلن نے بیرناں نال مشورہ کیتے بغیر اپنے لیفٹینینٹ دی تقرری دے فریڈرک دے حق توں انکار کر دتا، تے آؤٹریمر اک خانہ جنگی چ ڈُب گیا، جہنوں لومبارڈز دی جنگ آکھیا جاندا اے۔ فیلانجیری نے بیروت تے ٹائر تے قبضہ کر لیا ، لیکن ایبلن تے انہاں دے اتحادیاں نے عکہ نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں برقرار رکھیا تے اپنے مفادات د‏‏ی حفاظت دے لئی اک کمیون قائم کيتا۔ پوپ گریگوری IX نے جنگ بندی دی میعاد ختم ہون دی تیاری چ اک نویں صلیبی جنگ دا مطالبہ کیتا۔ 1239ء تو‏ں 1241ء دے درمیان امیر فرانسیسی تے انگریزی امرا جداں ناوارے دے تھیوبالڈ اول تے کارنوال دے رچرڈ نے مقدس سرزمین اُتے وکھ وکھ فوجی مہماں د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں نے فریڈرک دے زبردستی سفارتکاری دے حربےآں اُتے عمل کيتا تے الکامیل د‏‏ی موت دے بعد جانشینی دے تنازعات وچ اک دوسرے دے خلاف حریف دھڑےآں نو‏‏ں کھیل دتا۔ الکامیل دے پتر، الصالح ایوب دے نال رچرڈ دے معاہدے نے دریائے اردن دے مغرب چ زیادہ تر زمین فرینکاں نوں بحال کر دتی۔ کونراڈ 1243 وچ اکثریت دی عمر تک پہنچ گیا لیکن آؤٹریمر دا دورہ کرنے وچ ناکام رہیا۔ ایہ استدلال کردے ہوئے کہ کونراڈ دا وارث مبینہ اس دی غیر موجودگی وچ حکومت کرن دا حقدار سی، یروشلم دے بیرناں نے اس دی ماں دی ماسی، ایلس آف شیمپین نوں ریجنٹ دے طور تے چنیا۔ اسی سال ، انہاں نے ٹائر اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جو بادشاہت وچ فریڈرک دے اختیار دا آخری مرکز سی۔

مملوکاں ولوں تباہی (1244ء توں 1291ء)

منگول سلطنت دا مغربی توسیع مشرق وسطی تک پہنچی جدو‏ں منگولاں نے 1227ء وچ خوارزمی سلطنت نو ‏‏ں وسطی ایشیا وچ فتح ک‏ر ليا۔خوارزمی فوج دا اک حصہ مشرقی اناطولیہ نو‏‏ں فرار ہوگیا تے انہاں بے مالک ترک فوجیاں نے گوانڈھی حکمراناں نو‏‏ں ادائیگی دے لئی اپنی خدمات پیش کيتیاں۔ مغربی عیسائی منگولاں نو‏‏ں مسلماناں دے خلاف ممکنہ اتحادی سمجھدے سن کیونجے کچھ منگول قبیلے نیسٹوری عیسائیت د‏‏ی پابند سن ۔ در حقیقت ، زیادہ تر منگول کافر سن جنہاں نو‏‏ں اپنے عظیم خان دے آفاقی حکومت دے الہی حق اُتے مضبوط یقین سی ، تے انہاں نے عیسائیاں تے مسلماناں دونے تو‏ں غیر مشروط تابعداری دا مطالبہ کيتا۔ اس صالح ایوب نے خوارزمیاں نو‏‏ں ملازمت اُتے رکھیا تے نويں مملوک ‏‏ں گیریژن وچ رکھیا مصر وچ فوجیاں، اپنے چاچے الصالح اسماعیل، دمشق دے امیر نوں خوفزدہ کردے ہوئے۔ اسماعیل نے فرینکاں دے اتحاد نو‏‏ں اک وعدے تو‏ں خرید لیا کہ اوہ تمام زمیناں جو صلاح الدین نے دوبارہ فتح کيتیاں سن ' د‏‏ی بحالی دے لئی۔ کیتھولک پادریاں نے چٹان دے گنبد تے قبضہ کر لیا ، لیکن جولائی 1244ء چ مصر ول مارچ کرن آلے خوارزمیاں نے بیت المقدس نوں غیر متوقع طور تے لٹ لیا ۔ فرینکاں نے ساریاں دستیاب فوجاں اکٹھیاں کر لئیاں تے غزہ دے نیڑے اسماعیل نال رل گئے پر خوارزمیاں تے مصریاں نے 18 اکتوبر۔ کجھ فرینک جنگ دے میدان چوں بچ گئے۔ اس-صلاح نے صلیبیاں دے زیادہ تر سرزمین اُتے قبضہ کرلیا ، جس تو‏ں فرینکاں نو‏‏ں چند ساحلی قصبےآں تک محدود کردتا گیا۔ فرانس دے لوئس IX نے 1249 وچ مصر دے خلاف اک ناکام صلیبی جنگ دا آغاز کیتا۔ اوہ اپنی فوج دے باقیات دے نال ڈیمیٹا دے نیڑے گرفتار ہو گیا سی، تے بحری مملوکاں دے مصر وچ اقتدار سنبھالنے دے چند دن بعد مئی وچ اس-صالح دے بیٹے المظام دے قتل دے ذریعے تاوان دتا گیا سی 2015 ]۔ لوئس نے آؤٹریمر چ چار ہور سال گزارے۔ سلطنت دے موثر حکمران دے طور اُتے ، اس نے شامی ایوبیاں تے مصری مملوکاں دونے دے نال مذاکرات کیتے تے ساحلی قصبےآں نو‏‏ں دوبارہ مضبوط کيتا۔ اس نے ایکے توں عظیم خان گیوک نوں اک سفارت خانہ بھیجیا، جس نے منگولاں نوں مسلم مخالف اتحاد دی پیشکش کیتی۔

کراک ڈیس شیولیئرز

ریجنسی دے حریف امیدواراں دے وچکار جھگڑے تے وینس تے جینوا دے وچکار تجارتی تنازعات دے نتیجے وچ 1256 وچ اک نويں خانہ جنگی شروع ہوئی جسنو ں سینٹ سباس د ی جنگ دے ناں تو ں جانیا جاندا ا ے۔ وینس دے حامی بوہیمنڈ<span typeof="mw:Entity" id="mwBgU">&nbsp;</span>VI دے اپنے جینوا دے واصلاں ایمبریاکی دے نال تنازعہ نے طرابلس تے انطاکیہ تک جنگ لے آئی۔ 1258 وچ Ilkhan عظیم خان مونگکے دے نکے بھرا ہلاگو نے بغداد نوں برطرف کر دتا تے خلافت عباسیہ نوں ختم کر دتا۔ دو سال بعد، ہیتھم<span typeof="mw:Entity" id="mwBhE">&nbsp;</span>کیلیشیا تے بوہیمنڈ دا میں VI نے حلب دی بوری وچ منگولاں دے نال مل کے، جدوں بوہیمنڈ نے اس دی مسجد نوں اگ لا دتی، تے شمالی شام دی فتح وچ۔ منگولاں نے عیسائیاں نوں اوہناں دی dhimmi توں آزاد کر دتا حیثیت، تے مقامی عیسائی آبادی نے فاتحین دے نال تعاون کیتا۔ بیت المقدس غیر جانبدار رہیا جدو‏ں مصر دے مملوک ہلاگو دے بعد منگولاں دا مقابلہ کرنے دے لئی منتقل ہوئے ، تے منگول جانشینی تو‏ں نمٹنے دے لئی منگکے د‏‏ی موت اُتے اس د‏ی زیادہ تر فوج مشرق د‏‏ی طرف منتقل ہوگئی۔ مملوکاں نے عین جلوت چ بہت گھٹ منگول فوج نوں شکست دتی ۔ اوہناں دی واپسی تے، مملوک سلطان قطز نوں قتل کر دتا گیا تے اوہدی تھاں جرنیل بیبرس نوں لے لیا گیا۔ بیبرس نے مصر تے شام نو‏‏ں متحد کرکے صلاح الدین ایوبی د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں بحال کيتا تے گولڈن ہارڈ دے منگولاں دے نال اتحاد دے ذریعے ہلاگو نو‏‏ں قابو وچ رکھیا۔ اس نے مصر وچ حکمرانی د‏‏ی اصلاح د‏‏ی ، اشرافیہ مملوک نو‏‏ں اقتدار دتا۔ . فرینکاں دے کول اس نویں خطرے دا مقابلہ کرن دی فوجی صلاحیت نئیں سی ۔ اک منگول گیریژن انطاکیہ وچ تعینات سی ، تے انفرادی فرینک بیرناں نے بیبراں دے نال وکھ جنگ بندی دا اختتام کيتا۔ صلیبی ریاستاں نو فتح کرن دا عزم کردے ہوئے، اس نے 1265 وچ قیصریہ تے ارسوف تے 1266 وچ صفد تے قبضہ کر لیا، تے 1268 وچ انطاکیہ نو لُٹ لیا ۔ یافا نے ہتھیار سُٹ دتے تے بائیبرز نے کراک ڈیس شیوالیئرز تے مونٹفورٹ دے قلعےآں تے قبضہ کرکے فوجی احکامات نو کمزور کر دتا تے فیر اپنی توجہ منگول دے قلعے تے واپس آ گئی۔ حیاتی۔ فرینکاں تے مقامی عیسائیاں دے قتل عام باقاعدگی نال مملوک فتح دے بعد ہوندے سن۔

1268 وچ، نوے سسلی دے بادشاہ چارلس اول آف انجو نے ٹیگلیاکوزو وچ اپنی فتح دے بعد نیپلز وچ یروشلم دے ٹائٹلر بادشاہ کونراڈن نو پھانسی دے دتی۔ اسابیلا قبرص دے میرے پڑپوتے ہیو سوم تے انطاکیہ دی اوہدی پوتی ماریہ نے جانشینی تے تنازعہ کیتا۔ بیرناں نے ہیو نوں ترجیح دتی پر 1277 چ ماریہ نے اپنا دعویٰ چارلس نوں ویچ دتا۔ اس نے سان سیورینو دے راجر نو بیللی دے طور تے کم کرن لئی بھیجیا . ٹیمپلرز د‏‏ی حمایت تو‏ں ، اس نے ایک تک ہیو د‏‏ی رسائی نو‏‏ں روک دتا ، جس تو‏ں اسنو‏ں قبرص د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہونا پيا ، جس تو‏ں اک بار فیر بادشاہت نو‏‏ں رہائشی بادشاہ دے بغیر چھڈ دتا گیا۔ ایلخانی سلطنت دے منگولاں نے مملوک مخالف اتحاد د‏‏ی تجویز پیش کردے ہوئے یورپ وچ سفارت خانےآں نو‏‏ں بھیجیا ، لیکن وڈے مغربی حکمران مقدس سرزمین دے لئی اک نويں صلیبی جنگ شروع کرنے تو‏ں ہچکچا رہے سن ۔ سسلی ویسپرز دی لڑائی نے لہندے چ چارلس دی پوزیشن نوں کمزور کر دتا ۔ 1285 وچ اس د‏ی موت دے بعد ، قبرص دے ہنری دوم نو‏‏ں یروشلم دا برائے نام بادشاہ تسلیم کيتا گیا ، لیکن رمپ بادشاہت حقیقت وچ خود مختار اربابیاں دا اک موزیک سی ، جنہاں وچو‏ں کچھ مملوک د‏‏ی حکمرانی دے تحت سن ۔ 1285 وچ ، جنگجو Ilkhan د‏‏ی موت اباقہ ، جینوا دے نال پیسان تے وینس جنگاں دے نال مل ک ے ، آخر کار مملوک سلطان ، المنصور قلاون نو ں فرینکاں نو‏‏ں کڈنے دا موقع دتا۔ 1289ء چ اس نے جینوا دے قبضے چ طرابلس نوں تباہ کر دتا ، اسدے وسنیکاں نوں غلام یا قتل کر دتا ۔ 1290ء چ اطالوی صلیبی فوجیاں نے عکہ چ مسلمان تاجراں نوں قتل کر کے یروشلیم نال اس دی جنگ بندی توڑ دتی ۔ قلاوون د‏‏ی موت نے 1291ء وچ شہر دے کامیاب مملوک محاصرے وچ کوئی رکاوٹ نئيں پائی ، جو لوک فرار کرسکدے سن اوہ قبرص فرار ہوئے گئے ، جدو‏ں کہ جو نئيں کرسکدے سن انہاں نو‏‏ں ذبح کردتا گیا یا غلامی وچ فروخت کردتا گیا۔ مغرب دی حمایت دی امید دے بغیر، صور، بیروت تے صیدون نے بغیر لڑائی دے ہتھیار سُٹ دتے۔ مملوک پالیسی فرینکاں دے تمام جسمانی ثبوتاں نو‏‏ں تباہ کرنا سی ؛ بندرگاہاں تے قلعہ بند شہراں دی تباہی نے قدیم دور چ جڑاں رکھن آلے ساحلی شہر دی تہذیب دی تریخ نو توڑ دتا۔

حکومت تے ادارے

جدید تریخ نگاری نے یروشلیم دی بادشاہی تے توجہ مرکوز کیتی اے۔ ممکنہ طور تے ایہ اس گل نال متعلق اے کہ ایہ پہلی صلیبی جنگ دا مقصد سی، اس دے نال نال شہر دے قرون وسطی دے عیسائیت دا مرکز تے سربراہ شہر ہون دا تصور وی اے۔ تاہم، بادشاہی دی تحقیق دوجیاں لاطینی بستیاں دی ترقی لئی اک جامع مشترکہ سانچہ فراہم نئیں کردی۔ یروشلیم د‏‏ی شاہی انتظامیہ اس شہر وچ قائم رہی جدو‏ں تک کہ ایہ کھو نئيں گیا ، تے فیر عکہ وچ ۔ اس چ زیادہ تر یورپی حکمراناں دے عام گھریلو افسر شامل سن: اک پادری دی اگوائی چ چانسلر ، کانسٹیبل ، مارشل ، چیمبرلین ، چانسلر ، سینیشل تے بٹلر ۔ شاہی علاقے دا انتظام براہ راست وسکونٹ دے ذریعہ کیتا جاندا سی ۔ تحریری قانون دے تمام ٹھوس ثبوت 1187 وچ کھو گئے جدو‏ں فرینکاں نے بیت المقدس دا شہر مسلماناں تو‏ں کھو دتا۔ انطاکیہ دے شہزادےآں د‏‏ی عدالتاں وی اسی طرح د‏‏ی سن تے انہاں نے اٹلو-نارمن قوانین تشکیل دتے جو بعد وچ سلیشیئن آرمینیا نے وی اپنائے سن ، جنہاں نو‏ں انطاکیہ دے اسیز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 13ويں صدی دے آرمینیائی ترجمےآں وچ بچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ انطاکیہ دے مختلف فرینک ، شامی ، یونانی ، یہودی ، آرمینی تے مسلم باشندےآں دے درمیان تعلقات عام طور اُتے اچھے سن ۔ منفرد طور تے زمین توں بند ایڈیسا دے مختصر وجود دا مطلب اے کہ ایہ سب توں گھٹ مطالعہ کیتا گیا اے، لیکن ایہدی تریخ لاطینی ذرائع دے علاوہ آرمینیائی تے سریانی تواریخ توں وی پتہ لگ سکدی اے۔ یروشلم دی طرح سیاسی اداریاں نے بانیاں دی شمالی فرانسیسی جڑاں دی عکاسی کیتی اے، حالانکہ شہری کونسلاں دی رکنیت چ مقامی عیسائی شامل سن۔ آبادی متنوع سی، جس چ آرمینیائی آرتھوڈوکس، یونانی جنہاں نو ملکائٹس آکھیا جاندا اے، شامی آرتھوڈوکس جنہاں نو جیکوبائٹس آکھیا جاندا اے، تے مسلمان شامل سن۔ طرابلس وچ ، چوتھی فرینک ریاست ، ریمنڈ آف سینٹ گیلس تے اس دے جانشیناں نے براہ راست کئی قصبےآں اُتے حکومت کيت‏ی ، باقی لینگویڈوک تے پرووینس تو‏ں شروع ہونے والے لارڈز نو‏‏ں جاگیر دے طور اُتے عطا کيتا ، تے بحری حمایت دے بدلے گیبلٹ نو‏‏ں جینوا نو‏‏ں دے دتا گیا۔ بارہویں وچ صدی وچ اس نظام نے کل 300 نائٹ فراہم کیتے، جو انطاکیہ یا یروشلم دے مقابلے وچ بہت چھوٹی فوج سی۔ لبنانی گرجا گھراں وچ آرکیٹیکچرل تے فنکارانہ سرگرمی اس گل دا ثبوت فراہ‏م کردی اے کہ مقامی آبادیاں فرینک حکمرانی دے تحت خوشحال رہیاں ، جزوی طور اُتے 1187–1188 وچ صلاح الدین د‏‏ی فتوحات دے بدترین اثرات تو‏ں دور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں۔ ایہ عربی بولن آلے ملکائٹس، مونوفیسائٹس ، نیسٹورین، شامی، تے وڈی تعداد چ سریانی بولن آلے مارونائٹس سن جنہاں دے اپنے کلیرکی درجہ بندی سن۔ یونانی آرتھوڈوکس گرجا گھر نوں یروشلم دی طرح پابندی لا دتی گئی سی۔ شمال چ سرحدی علاقیاں چ اسماعیلی سمیت دروز تے علویاں دی اسی طرح دی خود مختار مسلم برادریاں سن۔ کثیر نسلی ڈھانچہ طرابلس تے 12ویں صدی چ زیادہ واضح ہو سکدا اے۔ صدی چ اک جنوبی فرانسیسی رہتل ہو سکدی اے، حالانکہ ایہ خصوصیت ویلے دے نال دھندلا گئی۔

یروشلیم دے بادشاہ دا سب توں وڈا کردار 12ویں صدی دے ابتدائی دہائیاں چ تقریباً مسلسل جنگ دے دوران جاگیرداری میزبان دے رہنما دے طور تے سی۔ صدی۔ بادشاہ شاذ و نادر ہی زمین یا لارڈشپ دیندے سن ، تے جو اوہ دیندے سن اوہ اکثر خالی ہو جاندے سن تے شرح اموات د ی وجہ تو ں تاج اُتے واپس آ جاندے سن ۔ اوہناں دے پیروکاراں دی وفاداری دا انعام شہر دی آمدنی نال ملدا سی۔ اس دے ذریعے ، پہلے پنج حکمراناں دا ڈومین شرافت د‏‏ی مشترکہ ملکیت تو‏ں وڈا سی۔ یروشلیم دے انہاں بادشاہاں دے کول تقابلی مغربی بادشاہاں دے مقابلے چ زیادہ اندرونی طاقت سی، لیکن انہاں دے کول اینے وڈے دائرے تے حکومت کرن دے لیی ضروری اہلکاراں تے انتظامی نظام دی کمی سی۔

یروشلیم دے بادشاہ دی جاگیرداریاں 1187ء چ

صدی دے دوسرے سہ ماہی وچ ، رینالڈ آف چیٹیلون ، لارڈ آف اولٹریجورڈن ، تے ریمنڈ سوم ، کاؤنٹ آف طرابلس ، گلیل دے شہزادے جداں میگنیٹس نے بارونیل خاندان قائم کیتے تے اکثر خود مختار حکمراناں دے طور اُتے کم کیتا۔ شاہی طاقتاں نو ختم کر دتا گیا، تے جاگیرداریاں دے اندر حکومت شروع کر دتی گئی۔ باقی مرکزی کنٹرول ہائی کورٹ یا Haute Cour چ استعمال کیتا جاندا سی۔ ، جس نو لاطینی چ Curia generalis ناں توں وی جانڑیا جاندا سی تے Curia regis ، یا فرانسیسی دی مقامی بولی چ parlement دے طور تے . ایہ ملاقاتاں بادشاہ تے کرایہ داراں دے وچکار ہوندیاں سن۔ وکیل دینے دے لئی واسل دا فرض اک استحقاق وچ تبدیل ہو گیا تے فیر بادشاہ د ی جائزیت عدالت دے معاہدے اُتے منحصر سی۔ ہائی کورٹ عظیم بیرناں تے بادشاہ دے براہ راست غلام سن ۔ اس چ بادشاہ تے تن کرایہ داراں دی کورم سی۔ 1162 وچ، assise sur la ligece (تقریبا، 'اسیز آن لیج-ہومیج') نے عدالت دی رکنیت نو تمام 600 یا اس توں زیادہ فیف ہولڈرز تک ودھایا۔ بادشاہ نوں براہ راست خراج تحسین پیش کرن آلے Haute Cour دے ممبر بن گئے . بارہویں دے اخیر تک صدی وچ ، انہاں دے نال فوجی احکامات دے رہنماواں نے شمولیت اختیار کيتی تے 13 واں صدی وچ صدی اطالوی کمیونز۔ تیسری صلیبی جنگ دے رہنماواں نے بادشاہت نو‏‏ں نظر انداز کردتا۔ انگلینڈ تے فرانس دے بادشاہاں نے مستقبل د‏‏ی فتوحات د‏‏ی تقسیم اُتے اتفاق کيتا ، جداں کہ مقامی شرافت اُتے غور کرنے د‏‏ی کوئی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ پراور نے محسوس کیتا کہ یروشلم دے تاج دی کمزوری دا مظاہرہ 1190 وچ مونٹفیریٹ دے کونراڈ تے فیر ہنری نوں تخت دی تیزی نال پیشکش نال ہویا۔ II، کاؤنٹ آف شیمپین، 1192 وچ حالانکہ اس نوں بالڈون نے قانونی اثر دتا سی IV دی وصیت ایہ شرط رکھدی اے کہ جے بالڈون V نابالغ ہو کے مر گیا، پوپ، انگلینڈ تے فرانس دے بادشاہ، تے مقدس رومن شہنشاہ جانشینی دا فیصلہ کرے گا۔

ہیٹن چ 1187 دی ہار توں پہلاں، عدالت ولوں تیار کردہ قوانین نو assises دے طور تے درج کیتا گیا سی۔ مقدس قبر دے خطوط وچ۔ یروشلیم دے زوال چ تمام لکھے ہوئے قانون ختم ہو گئے۔ ہن قانونی نظام وڈی حد تک رواج تے گواچے ہوئے قانون سازی دی یاد تے مبنی سی۔ مشہور فقیہ فلپ آف نوارا نے افسوس کیتا، 'اسی [قوانین] نوں بہت ماڑا جاننے آں، کیونکہ اوہ سنن تے ورتن دے ذریعے جانے جاندے نیں...تے ساڈا خیال اے کہ اک اسیز اک اجہی شے اے جہنوں اسی اسیز دے طور تے ویکھیا اے...یروشلیم دی بادشاہی وچ [بیرناں] نے قوانین دا بہت بہتر استعمال کیتا تے زمین دے ضائع ہون توں پہلاں اوہناں تے زیادہ یقینی طور تے عمل کیتا۔' 12ویں صدی دے شروع دا اک شاندار نظارہ صدی دا قانونی نظام بنایا گیا سی۔ بیرناں نے assise sur la ligece دوبارہ تشریح کیتی —جہڑا الملرک میں تاج نو مضبوط کرن دا ارادہ کیتا - اس دی بجائے بادشاہ نو محدود کرنا، خاص طور تے بادشاہ دے بغیر مقدمے دے جاگیردارانہ جاگیراں نو ضبط کرن دے حق دے حوالے نال۔ دیہی جاگیراں دی وڈی اکثریت دے نقصان نے بارونیج نو اک شہری مرکنٹائل طبقے اچ تبدیل کرن دی راہنمائی کیتی جتھے قانون دا علم اک قیمتی، قابل قدر مہارت سی تے اعلیٰ حیثیت دا کیریئر دا راہ سی۔

ہیٹن دے بعد ، فرینک اپنے شہر ، زمیناں تے گرجا گھراں تو‏ں محروم ہوئے گئے۔ بیرن قبرص نس گئے تے لوسگنان، مونٹبیلیارڈ ، برائن تے مونٹفورٹ خانداناں دے سرکردہ نویں تارکین وطن دے نال باہمی شادی کر لئی۔ اس نال اک وکھرا طبقہ بن گیا - لاطینی مشرق دی محدود سمجھ دے نال پرانے شرافت دے باقیات۔ اس وچ بادشاہ-بیویاں گائے، کونراڈ، ہنری، ایمری، جان، تے اس دے بعد آنے والے غیر حاضر ہوہنسٹافن خاندان شامل سن ۔ 13ویں صدی چ یروشلم دے بیرن صدی نوں عصری تے جدید مبصرین دوناں ولوں گھٹیا سمجھیا گیا اے: اوہناں دی سطحی بیان بازی نے جیکس ڈی وٹری نوں نفرت دتی؛ رلی سمتھ نے اوہناں دی پیڈنٹری تے سیاسی کارروائی لئی جعلی قانونی جواز دے استعمال دے بارے چ لکھیا اے۔ بیرناں نے قانون نو بیان کرن دی اس صلاحیت دی قدر کیتی۔ اس گل دا ثبوت 13ویں صدی دے دوجے نصف توں بارونیل فقہاء دے وسیع تے متاثر کن مقالے توں ملدا اے۔ صدی۔

مئی 1229 توں، جدوں فریڈرک II نے اپنی اطالوی تے جرمن زمیناں دا دفاع کرن لئی مقدس سرزمین چھڈ دتی، بادشاہ غیر حاضر سن۔ کونراڈ 1225 توں 1254 تک ٹائٹلر بادشاہ رہیا تے اوہدا پتر کونراڈن 1268 تک جدوں چارلس آف انجو نے اوہنوں پھانسی دے دتی۔ مغرب دے مقابلے وچ بیت المقدس د‏‏ی بادشاہت د‏‏ی طاقت محدود سی ، جتھ‏ے حکمراناں نے انتظامیہ ، دائرہ اختیار تے قانون سازی دے لئی بیوروکریٹک مشینری تیار کيتی جس دے ذریعے اوہ کنٹرول دا استعمال کردے سن ۔ 1242 وچ بیرن غالب ہوئے تے ایبلین تے قبرصی ریجنٹاں د‏‏ی جانشینی مقرر کيتی۔ شرافت ، فوجی احکامات تے اطالوی کمیونز دے ذریعہ استعمال کردہ آزادی دے سامنے مرکزی حکومت ختم ہوگئی۔ کامیاب ہون آلے تن قبرصی لوسگنن بادشاہاں کول کھوئے ہوئے علاقے دی بازیابی دے وسائل دی کمی سی۔ اک دعویدار نے چارلس آف انجو نوں بادشاہ دا خطاب ویچ دتا۔ اوہنے تھوڑی دیر لئی اقتدار حاصل کیتا پر کدی وی بادشاہت دا دورہ نئیں کیتا۔

فوج

سائز تے بھرتی

فرینک تے مسلم فوجاں دے سائز دے تمام تخمینے غیر یقینی نيں؛ موجودہ کھاتیاں توں پتہ چلدا اے کہ ایہ ممکن اے کہ آؤٹریمر دے فرینک نے کیتھولک دنیا چ سب توں وڈی فوجاں بنائیاں۔ 1111 وچ ہی ، چار صلیبی ریاستاں نے شیزر دے خلاف مشترکہ فوجی مہم شروع کرنے دے لئی 16،000 فوجیاں نو‏‏ں میدان وچ رکھیا۔ ایڈیسا تے طرابلس نے 1,000–3,000 دی فوجاں بنائیاں فوجیاں، انطاکیہ تے یروشلم نے 4,000–6,000 فوجی تعینات کیتے۔ اس دے مقابلے وچ ، ولیم فاتح نے ہیسٹنگز وچ 5،000–7،000 فوجاں د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی تے 12،000 صلیبیاں نے آئبیریا وچ لاس ناواس ڈی ٹولوسا وچ موراں دے خلاف لڑائی لڑی۔ فرینکاں دے ابتدائی دشمناں وچ ، فاطمیاں دے پاس 10،000–12،000 فوجی سن ، حلب دے حکمراناں دے پاس 7،000–8،000 فوجی سن ، تے دمشقی اتابک 2,000–5,000 فوجیاں دی کمانڈ کیتی۔ ارطقد 30،000 ترکاں نو‏‏ں کرایہ اُتے لے سکدے سن ، لیکن ایہ خانہ بدوش جنگجو طویل محاصرےآں دے لئی نااہل سن ۔ مصر ، شام تے عراق دے بوہت سارے حصے نوں اکٹھا کرن دے بعد، صلاح الدین نے 20,000 دے نیڑے فوجاں بنائیاں۔ مصری پیسہ تے شامی افرادی قوت نے اس عرصے دے دوران صلاح الدین ایوبی د‏‏ی فوجی طاقت د‏‏ی بنیاد رکھنے والے دو نازک عوامل د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس دے جواب وچ ، فرینک نے تیزی تو‏ں اپنی فوجی قوت نو‏‏ں 1183 تک تقریبا 18،000 فوجیاں تک ودھا دتا ، لیکن کفایت شعاری دے اقدامات نو‏‏ں نافذ کیتے بغیر نئيں۔ 13ویں چ صدی چ، ایکر دے منافع بخش تجارت دے کنٹرول نے وڈی فوجاں نو برقرار رکھن دے وسائل فراہم کیتے۔ لا فوربی وچ ، 16،000 فرینک جنگجو میدان جنگ وچ ہلاک ہوئے گئے ، لیکن ایہ آخری موقع سی جدو‏ں اک متحد یروشلیم فوج نے اک سخت جنگ لڑی۔ عکہ دے 1291 دے محاصرے دے دوران ، تقریبا 15،000 فرینک فوجیاں نے 60،000 تو‏ں زیادہ مملوک جنگجوواں دے خلاف شہر دا دفاع کيتا۔

صلیبی ریاستاں د‏‏ی فوجی طاقت بنیادی طور اُتے فوجیاں د‏‏ی چار اہ‏م اقسام اُتے منحصر سی: واسل ، کرائے دے فوجی ، مغرب تو‏ں آنے والے زائرین تے فوجی احکامات دے ذریعہ فراہ‏م کردہ فوج۔ واسلز توں توقع کیتی جاندی سی کہ اوہ اپنے فوجی فرائض ذاتی طور تے مکمل طور تے مسلح نائٹس، یا زیادہ ہلکے بکتر بند سارجنٹ طور تے انجام دین۔ . غیر شادی شدہ خواتین فیف ہولڈراں نو کرائے دے فوجیاں دی خدمات حاصل کرنیاں پیندیاں سن; اوہناں دے وارڈ نابالغ واسلاں دی نمائندگی کردے سن۔ معذور مرداں تے سٹھ سال توں ودھ عمر دے مرداں نوں اپنے گھوڑے تے ہتھیار اپنے مالکاں نوں دین دی لوڑ سی۔ اک توں زیادہ فوجیاں دی خدمت کرن آلے واسلاں نو اپنڑے واسلاں نو متحرک کرنا پیندا سی یا کرائے دے فوجیاں نو ملازمت دینی پیندی سی۔ اک جاگیردار دی فوج وڈی ہو سکدی اے۔ مثال دے طور تے، 60 گھڑسوار فوجی تے 100 1111 وچ مودود دے خلاف اک سانجھی اینٹیوچین-ایڈیسین مہم دے دوران پیدل فوجی رچرڈ آف سالرنو دے نال سن، جو اس ویلے مراش دے مالک سن ۔ فرینک حکمراناں دے اپنے فوجیاں دی ادائیگی وچ مشکلات دے بارے وچ شکایتاں بہت زیادہ نیں، جس توں لیونٹائن جنگ وچ کرائے دے فوجیاں دی اہمیت ظاہر ہوندی اے۔ شہزادے دے مسلح دستے وچ خدمات انجام دینے دے لئی فوجی مہمات دے لئی ، قلعےآں د‏‏ی گیریژن دے لئی تے خاص طور اُتے انطاکیہ وچ باقاعدگی تو‏ں کرائے دے فوجیاں د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں جاندیاں سن۔ صلیبی ریاستاں مغرب د‏‏ی مسلسل حمایت دے بغیر شاید ہی زندہ رہ سکدیاں سن۔ بحران دے لمحات وچ پہنچن آلے مسلح زائرین دن نو بچا سکدے نیں، جویں کہ اوہ لوک جیہڑے بالڈون دے بالکل بعد اترے سن 1102 وچ رملا وچ آئی دی ہار۔ مغربی لوک فرینک رہنماواں دے اختیار نوں قبول کرن لئی تیار نئیں سن۔

بیت المقدس دے بالڈون II دا 13ویں صدی دا منیئچر جس نے ہیوگس ڈی پینس نوں الاقصی مسجد عطا کیتی

مغربی عیسائیت دے سرحدی علاقےآں وچ غیر مستحکم حالات دے جواب وچ فوجی احکامات مذہبی تنظیم د ی اک نويں شکل دے طور اُتے ابھرے۔ ایہناں چوں پہلا، نائٹس ٹیمپلر، چرچ آف دی ہولی سیپلچر نال منسلک نائٹ برادری توں تیار ہویا۔ 1119 دے آس پاس ، نائٹاں نے عفت ، غربت تے اطاعت دے خانقاہی عہد کیتے تے یروشلم دا دورہ کرنے والے زائرین د ی مسلح تحفظ دے لئی خود نو ں عہد کردتا۔ خانقاہی تے نائٹ دے خیالات دا ایہ غیر معمولی مجموعہ عام منظوری دے نال نئیں ملیا، لیکن ٹیمپلرز نے کلیئرواکس دے ممتاز سسٹرشیئن ایبٹ برنارڈ وچ اک بااثر محافظ پایا۔ اوہناں دی خانقاہی حکومت دی تصدیق 1129 وچ فرانس دی کونسل آف ٹرائے وچ کیتی گئی۔ ایہ ناں سلیمان دے مندر توں لیا گیا اے، جو الاقصی مسیت دا فرینک ناں اے جتھے اوہناں نے اپنا پہلا ہیڈ کوارٹر قائم کیتا۔ ساتھی عیسائیاں دے دفاع لئی ٹیمپلرز دا عزم اک پرکشش خیال ثابت ہویا، جس نے نویں فوجی احکامات دے قیام نوں متحرک کیتا، آؤٹریمر وچ ہمیشہ خیراتی تنظیماں دی فوجی کاری دے ذریعے۔ ہسپتالرز سب توں پرانی مثال دی نمائندگی کردے ہن۔ اصل وچ اک یروشلیم ہسپتال وچ نرسنگ کنفرٹرنیٹی جس دی بنیاد امالفی دے تاجراں نے رکھی سی، اوہناں نے 1130 دی دہائی وچ فوجی کم سنبھالے۔ لیونٹ وچ تن ہور فوجی احکامات آئے: 1130 د ی دہائی وچ بنیادی طور اُتے کوڑھی نائٹس دے لئی سینٹ لعزر دا آرڈر ، 1198 وچ جرمن آرڈر آف ٹیوٹونک نائٹس ، تے 1228 وچ سینٹ تھامس آف ایکر دا انگریزی آرڈر۔

یورپ تے لیونٹ بھر چ متقی عطیات دے بار بار فائدہ اٹھان آلے دے طور تے، ہسپتالرز، ٹیمپلرز، تے تھوڑی حد تک ٹیوٹونک نائٹس نے کافی دولت جمع کیتی۔ انہاں نے برانچ ہاؤسز دے اک وسیع نیٹ ورک دے ذریعے اپنی بکھری ہوئی جاگیراں دا انتظام کیتا، ہر اک نو اپنی آمدنی دا اک حصہ - عام طور تے اک تہائی - یروشلم دے ہیڈ کوارٹر وچ منتقل کرن دی لوڑ سی۔ چونکہ سامان تے پیسے دی باقاعدہ منتقلی دے لیی پیچیدہ لاجسٹک تے مالیاتی نظام دی ترقی دی لوڑ سی، اس لی تن احکامات سپر نیشنل ٹریڈنگ ہاؤسز تے کریڈٹ اداریاں دی ابتدائی شکلاں دے طور تے کم کردے سن۔ انہاں دے نیٹ ورکس نے بین الاقوامی رقم د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سہولت فراہ‏م د‏‏ی ، کیونجے اک شاخ وچ جمع کردہ فنڈز دوسری شاخ وچ ادا کیتے جاسکدے سن ، تے اک ملک وچ دتے گئے قرضےآں نو‏‏ں دوسرے وچ ادا کیتا جاسکدا سی۔ ہسپتالرز نے کدی وی خیراتی کم نئیں چھڈیا۔ یروشلم وچ، اوہناں دے ہسپتال نے ہر مذہب تے جنس دے سینکڑوں روگیاں دی سیوا کیتی۔ یاتری، حاملہ عورتاں، لاوارث بچے، تے غریب لوک وی اوہناں دی مدد حاصل کر سکدے سن۔ تاہم، کافراں دے خلاف جنگ لڑنا فوجی احکامات دی بنیادی ذمہ داری رہی۔ اک قائمہ فوج دی ابتدائی مثال دے طور تے، انہاں دا صلیبی ریاستاں دے دفاع وچ اک اہم کردار سی۔ نائٹ برادرز تے انہاں دے مسلح نوکر خانقاہی نذراں دے تحت پیشہ ور فوجی سن ۔ اوہ اک عادت پاندے سن، ہمیشہ اس تے کراس ہوندا سی، تے اس دے پہنن آلے دا عہدہ وکھاندا سی۔ چونکہ عام حکمراناں تے اشرافیہ دے کول شاذ و نادر ہی سرحدی دفاع دے تمام اخراجات دا احاطہ کرنے دے لئی فنڈز سن ، لہذا انہاں نے بے صبری تو ں اپنے سرحدی قلعےآں نو ں فوجی احکامات دے حوالے کردتا۔ ابتدائی مثالاں وچ یروشلم وچ بیت گیبلین ، تے طرابلس وچ کراک ڈیس شیوالیئرز شامل نيں ، دونے نو‏‏ں ہسپتالرز نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔

لڑائی دے ہتھیار تے حربے

اعلیٰ تربیت یافتہ سوار نائٹاں دیاں کمپنیاں نے فرینک فوجاں دا مرکزی عنصر بنایا۔ انہاں د‏‏ی فوجی مہارت تے شاندار یونٹ ہم آہنگی نے انہاں نو‏ں بازنطینی تے مسلم بھاری کیولری تو‏ں ممتاز کيتا۔ فرینک پیدل فوجیاں نو نائٹس دے نال قریبی تعاون کرنے تے ترک ہلکے گھڑسوار فوج دے حملےآں دے خلاف انہاں دا دفاع کرنے دے لئی نظم و ضبط کيتا گیا سی۔ فرینک فوجاں دی مخصوص خصوصیت کراس بوز نال لیس پیدل فوجیاں دی وسیع تعیناتی سی; مسلم کمانڈراں نے محاصرے دی صورتحال وچ تقریباً خصوصی طور تے کراس بومیناں نو ملازمت دتی۔ مقامی عیسائیاں تے تبدیل شدہ ترکاں نے کجھ فرینکاں دے نال ہلکے بکتر بند گھڑسواراں دے طور تے خدمات انجام دتیاں، جنہاں نو ترکپولس آکھیا جاندا اے۔ اوہ ترک ہلکے گھڑسوار فوج دے خلاف لڑنے دے لئی پوزیشن وچ سن تے چھاپےآں دے لئی اچھی طرح تو ں موزاں سن ۔

فرینک نائٹس نے قریبی ترتیب دی تشکیل وچ لڑائی لڑی تے گھڑسوار فوج دے چارج دے اثر نو ودھاون دے لیی حربے لاگو کیتے۔ مثالاں چ سویرے اچانک حملے تے دشمن دے کیمپ ول ڈنگراں دے جھنڈاں دا پچھا کرنا شامل اے۔ فرینک کیولری چارج دے دوران ، مسلم فوجاں نے براہ راست جھڑپ تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی جدو‏ں تک کہ نائٹ پیدل فوج تو‏ں الگ نئيں ہوئے گئے تے انہاں دے گھوڑے تھک نہ گئے۔ فرینک پیدل فوجی ترک تیراں دی بارش دے خلاف اک ' شیلڈ-روف ' بنا سکدے سن۔ جعلی پچھے ہٹنا مسلم تے فرینک دونے فوجاں دے ذریعہ استعمال ہونے والی اک حربہ سی ، حالانکہ عیسائی تواریخ نگاراں نے اسنو‏ں شرمناک سمجھیا۔ محاصرے دی صورتحال چ، فرینکاں نے براہ راست حملیاں توں گریز کیتا۔ اس دے بجائے، انہاں نے محاصرہ شدہ شہر تے ناکہ بندی عائد کیتی تے محافظاں نو تابعداری دے لی بھکھا کر دتا۔ اس دے برعکس ، مسلم کمانڈراں نے براہ راست حملےآں نو‏‏ں ترجیح دتی کیونجے اوہ آسانی تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی جگہ نويں فوجاں جمع کرسکدے سن ۔ دونے فریقاں نے اسی طرح دے محاصرے دے انجن استعمال کیتے ، جنہاں وچ لکڑی دے محاصرے دے برج ، بیٹرنگ رام ، منگونل ، تے 1150 د ی دہائی تو ں وڈے ٹریبوچٹ شامل سن ۔ کیریئر کبوتراں تے سگنل فائر دا وسیع استعمال مسلم جنگ دا اک اہ م عنصر سی۔ چونکہ مسلما‏ن کمانڈراں نو‏‏ں فرینکاں د‏‏ی نقل و حرکت دے بارے وچ وقت اُتے آگاہ کيتا گیا ، اوہ غیر متوقع طور اُتے فرینک حملہ آوراں نو‏‏ں روک سکدے سن ۔ اجوکے یورپ دے مقابلے چ، آؤٹریمر چ لڑائیاں کوئی غیر معمولی نئیں سن۔ فرینک بنیادی طور تے دفاعی حالات چ لڑائیاں لڑدے سن۔ انہاں نے تاخیر د‏‏ی حربے صرف اس وقت اختیار کیتے جدو‏ں واضح طور اُتے انہاں دے پاس اک وڈی حملہ آور قوت نو‏‏ں شکست دینے دا کوئی موقع نئيں سی ، جداں 1187 وچ انطاکیہ اُتے صلاح الدین ایوبی دے حملے تے 1260 د‏‏ی دہائی وچ آؤٹریمر دے خلاف مملوک حملےآں دے دوران۔ جارحانہ حملے دے دوران ، فرینک عام طور اُتے لڑائیاں دا خطرہ اٹھاندے سن جے اوہ کافی علاقہ حاصل کرسکدے سن تے اک مقامی دھڑے نے انہاں د ی مہم د ی حمایت کيتی۔

کمزوری تے زوال

چونکہ فرینک اپنے دشمناں د‏‏ی طرح مؤثر طریقے تو‏ں ہلاکتاں نو‏‏ں جذب کرنے وچ قاصر سن ، لہذا اک وڈی جنگ وچ شکست اک صلیبی ریاست دے وجود نو‏‏ں خطرے وچ ڈال سکدی سی۔ مثالاں وچ 1104ء وچ حران د‏‏ی لڑائی وچ اک انٹیوچین-ایڈیسین اتحاد د‏‏ی شکست دے بعد انطائوچین علاقے دا سکڑنا تے ہٹن وچ صلاح الدین ایوبی د‏‏ی فتح دے علاقائی نتائج شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1150 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، تواریخ نگار مائیکل شامی تے علی بن الاثیر جداں مبصرین نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ فرینکاں د‏‏ی فوجی مہارت کمزور ہوگئی ا‏‏ے۔ درحقیقت ، فرینک ہن وی مصر دے خلاف لمبی دوری د‏‏ی مہمات شروع کرسکدے سن تے کئی دن تک مناسب دفعات دے بغیر دشمن دے حملےآں دا مقابلہ کرسکدے سن ۔ نتیجے دے طور تے، جویں کہ اتہاسکار نکولس مورٹن نے تجویز کیتا اے، اوہناں دیاں ہاراں نوں اوہناں دے دشمناں دی لچک نال منسوب کیتا جا سکدا اے۔ مسلماناں نے ایہ سکھ لیا سی کہ کس طرح اپنی خامیاں نو‏‏ں حل کیتا جائے تے فرینکاں د‏‏ی کمزوریاں تو‏ں فائدہ اٹھایا جائے۔ مسلم حکمراناں نے نسلی کشیدگی نو‏‏ں روکنے دے لئی جہاد دے پراپیگنڈے نو‏‏ں شدت دتی ، جدو‏ں کہ فرینک تے مغربی کمانڈراں دے درمیان تنازعات نے انہاں دے موثر تعاون نو‏‏ں روک دتا۔ مسلمان کمانڈراں نے بھاری بکتر بند نائٹاں دے خلاف نویں حربے اپنائے، جویں کہ گھڑسوار فوج دے حملے دے دوران اوہناں دیاں صفاں دی اچانک ونڈ۔ اس دے برعکس ، فرینک اپنے دشمناں د‏‏ی تیزی تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدے سن ۔ محاصرے د‏‏ی صورت حال وچ ، انہاں نے محاصرہ برجاں د‏‏ی تعیناتی اُتے اصرار کيتا ، حالانکہ اک برج د‏‏ی تعمیر چار تو‏ں چھ ہفتےآں تک جاری رہندی سی ، تے اس عرصے دے دوران ، امدادی افواج محاصرے وچ آنے والے قصبے یا قلعے تک پہنچ سکدیاں سن ۔ اس دے برعکس، مسلماناں نے فوری کان کنی دے آپریشنز نو ترجیح دتی جویں کہ فصیلاں دے تھلے کھودنا یا دیواراں نو ساڑنا۔

ڈیموگرافی

ٹھوس دستاویزی بنیاد دے بغیر صلیبی ریاستاں دی آبادی دے سائز دے بارے چ جدید حساب کتاب صرف اندازہ اے۔ قرون وسطی دے تواریخ وچ آبادی دے اعداد و شمار شامل نيں ، لیکن اوہ زیادہ تر مبالغہ آمیز تعداد پیش کردے نيں ، بغیر فرینک تے مقامی عیسائیاں وچ فرق کیتے۔ کسے قصبے دی آبادی دے بارے چ حساب کتاب اک محاصرے دیاں رپورٹاں تے مبنی اے جدوں نیڑے دے پنڈاں دے پناہ گزیناں نے اس نوں ضرب دتا سی۔ آؤٹریمر چ فرینکاں دی تعداد دا اندازہ 120,000 توں 300,000 دے وچکار اے۔ جے ایہ اعداد و شمار معتبر ہن، تے فرینک نے گھٹ توں گھٹ 15 فیصد بنایا صلیبی ریاستاں دی کل آبادی دا۔

تناظر وچ، یوشیاہ رسل نے 'اسلامی علاقے' دی آبادی دا اندازہ لایا اے جہنوں اوہ تقریباً 12.5 اے۔ 1000 وچ ملین— اناطولیہ 8 ملین، شام 2 ملین، مصر 1.5 ملین تے شمالی افریقہ 1 ملین—یورپی علاقیاں دے نال جہناں نے صلیبیاں نوں فراہم کیتا سی جہناں دی آبادی 23.7 سی۔ دس لاکھ۔ اوہدا اندازہ اے کہ 1200 تک ایہ اعداد و شمار ودھ کے 13.7 ہو چکے سن۔ اسلامی علاقے وچ ملین—اناطولیہ 7 ملین، شام 2.7 ملین، مصر 2.5 ملین تے شمالی افریقہ 1.5 ملین—جدوں کہ صلیبیاں دے آبائی ملکاں دی آبادی 35.6 سی۔ دس لاکھ۔ رسل نے ایہ وی تسلیم کیتا اے کہ اناطولیہ دا زیادہ تر حصہ مسیحی سی یا بازنطینیاں دے ماتحت سی تے کچھ مبینہ طور اُتے اسلامی علاقےآں جداں موصل تے بغداد وچ وی نمایاں مسیحی آبادی سی۔

کیتھولک یورپ توں امیگریشن صلیبی ریاستاں دے خاتمے تک جاری سی۔ اگرچہ زیادہ تر نوآبادیات ی ساحلی شہراں وچ آباد ہوئے ، لیکن فرینک د ی موجودگی 200 تو‏ں زیادہ وچ دستاویزی ا‏‏ے۔ پنڈ (تقریبا 15٪ تمام دیہی بستیاں دا) یروشلم دی بادشاہی چ۔ کچھ فرینک پینڈو بستیاں منصوبہ بند پنڈ سن ، جو مغرب تو‏ں آنے والے آبادکاراں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی قائم کيتیاں گئیاں سن ؛ کجھ مقامی عیسائیاں دے نال سانجھے کیتے گئے سن۔ مقامی یہودی آبادی یروشلیم ، حبرون ، صفد تے طبریہ دے چار مقدس شہراں وچ مرکوز سی۔ 12ویں صدی دے اخیر توں مسلماناں توں کھوئے ہوئے علاقیاں توں پناہ گزیناں نے ساحلی شہراں دی عیسائی آبادی وچ وادھا کیتا، پر قبرص یا فرینک یونان ول ہجرت دا وی پتہ لایا جا سکدا اے۔ شہری آبادی دا توسیع اکر چ سب توں زیادہ واضح اے جتھے تیجی صلیبی جنگ دے بعد اک نواں مضافاتی علاقہ تیار ہویا۔ آؤٹریمر توں ہجرت 1240 دی دہائی توں تیز ہو گئی کیونکہ صلیبی ریاستاں دی بقا دے امکانات تاریک ہو گئے۔ اس دور وچ ، قبرص وچ فرینک تے مقامی عیسائی پناہ گزیناں د‏‏ی وڈی آمد اچھی طرح تو‏ں دستاویزی ا‏‏ے۔ فرینک جو فرار نئيں ہوئے سن اوہ مملوک فتح تو‏ں غلام یا سرکش د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندہ رہ سکدے سن: اک فرانسسکن بھکشو نے فرینک جنگی قیدیاں تو‏ں ملاقات کيت‏ی تے شہر دے زوال دے اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے بعد عکا وچ اسلام قبول کرلیا۔

یورپ وچ یہودی برادریاں تو‏ں امیگریشن وی اس دور تو‏ں ودھ گئی کیونجے سفری راستے عیسائی زائرین دے ذریعہ کھولے گئے سن ۔ مثال دے طور تے، 1211ء چ سینکڑوں ربی صلیبی ریاست چ ہجرت کر گئے ۔

سماج

جدید تحقیق توں پتہ چلدا اے کہ یہودی، مسلمان تے مقامی عیسائی آبادی پہلے توں گھٹ مربوط سن۔ مسیحی یروشلیم دے آسے پاسے تے یریحو تے دریائے اردن توں لے کے جنوب چ حبرون تک پھیلے ہوئے اک قوس چ رہندے سن۔ مسلماناں دی فتح تے 16ویں صدی توں پہلے تعمیر کیتے گئے بازنطینی گرجا گھراں دے آثار قدیمہ دے ثبوتاں دا موازنہ صدی دے عثمانی مردم شماری دے ریکارڈ توں پتہ چلدا اے کہ کجھ یونانی آرتھوڈوکس کمیونٹیز صلیبی جنگاں توں پہلے غائب ہو گئیاں سن، لیکن زیادہ تر صلیبی جنگاں دے دوران تے صدیاں دے بعد جاری رہیاں۔ مارونائٹس طرابلس چ مرکوز سن; انطاکیہ تے ایڈیسا چ یعقوبیٹس۔ آرمینیائی لوک شمال چ مرکوز سن ، لیکن تمام وڈے شہراں چ کمیونٹیز موجود سن ۔ وسطی علاقیاں چ سنی مسلماناں دی اکثریت سی، لیکن گلیل چ شیعہ برادریاں موجود سن۔ مسلمان دروز طرابلس دے پہاڑاں چ رہندے سن ۔ یہودی ساحلی قصبےآں تے کچھ گلیل دے قصبےآں تے مقدس شہراں یروشلیم ، صفد ، حبرون تے طبریہ وچ رہندے سن ۔ . اسلامی تبدیلی اُتے بہت کم تحقیق کيتی گئی اے ، لیکن دستیاب شواہد نے ایلنبلم نو‏‏ں یقین کرنے اُتے مجبور کيتا کہ نابلس تے بیت المقدس دے آس پاس عیسائی اکثریت وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔

زیادہ تر دیسی آبادی کسان سن جہڑے زمین تے رہندے سن۔ 12ویں صدی دے شروع توں چارٹرز صدی وچ شرافت تے مذہبی اداریاں نوں مقامی بدمعاشاں (آزاد سرف) دے عطیہ دے ثبوت وکھاندے ہن۔ ایہ انہاں ویلیاں یا زمین توں آمدنی نو ظاہر کرن دا اک طریقہ ہو سکدا اے جتھے حدود واضح نئیں سن۔ ایہناں نوں villanus دے طور تے بیان کیتا گیا اے ، surianus عیسائیاں لئی یا sarracenus لئی مسلماناں لئی۔ servus اصطلاح فرینکاں دے کول موجود کئی شہری گھریلو غلاماں لئی مخصوص سی۔ villanus دا استعمال خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ اعلیٰ حیثیت دی عکاسی کردا اے جہڑا پنڈ دے لوکاں یا غلاماں نے قریبی مشرق چ رکھیا سی; دیسی مرداں نو ذاتی آزادی دی کمی دی بجائے غلام زمین دے مالک سمجھیا جاندا سی۔ ولن دی حیثیت مغربی غلاماں توں مختلف سی کیونکہ اوہ اپنے مالکاں دے ڈومین توں باہر ویاہ کر سکدے سن، بغیر تنخواہ دے محنت کرن دے پابند نئیں سن، زمین رکھ سکدے سن تے جائیداد دا وارث بن سکدے سن۔ تاہم، فرینکاں نو پیداواری صلاحیت نو برقرار رکھن دی لوڑ سی، اس لیی پنڈ دے لوک زمین نال جڑے ہوئے سن۔ چارٹراں چ زمینداراں نو وکھایا جاندا اے کہ اوہ اپنڑی جائیداد تے پائے جان آلے دوجے زمینداراں توں کسی وی بدمعاش نو واپس کرن تے راضی ہوندے ہن۔ کساناں نوں فصلاں دی پیداوار دا اک چوتھائی توں ادھا حصہ مالک نوں ادا کرنا پیندا سی۔ مسلم زائر ابن جبیر نے دسیا کہ اوتھے اک دینار تے پنج قرات فی سر دا پول ٹیکس سی تے درختاں دی پیداوار تے ٹیکس سی۔ 13ویں صدی دے منشوراں توں پتہ چلدا اے کہ فرینکاں دی کھوئی ہوئی آمدنی نوں پورا کرن لئی پہلی بادشاہی دے نقصان دے بعد ایہ وادھا ہویا۔ اتہاسکار کرسٹوفر میک ایوٹ نے ایہناں نوں وجوہات دے طور تے پیش کیتا اے کہ اصطلاح "انڈینٹرڈ کسان" لاطینی مشرق دے پنڈاں دے لوکاں لئی سرف دے مقابلے چ زیادہ درست وضاحت اے۔

فرینک دے ارباباں تے مقامی آبادی دے وچکار لسانی اختلافات اک کلیدی فرق بنے ہوئے سن ۔ فرینک عام طور تے پرانی فرانسیسی بولدے سن تے لاطینی چ لکھدے سن۔ جد کہ کجھ نے عربی، یونانی ، آرمینیائی ، سریانی تے عبرانی سکھیا، ایہ غیر معمولی سی۔ معاشرہ سیاسی تے قانونی طور تے طبقہ بند سی۔ نسلی طور تے مبنی کمیونٹیز فرینکاں دے زیر کنٹرول کمیونٹیز دے وچکار تعلقات دے نال خود مختار سن۔ تحقیق نے ruʾasāʾ دے کردار تے توجہ مرکوز کیتی اے۔, عربی چ رہنما، سربراہ یا میئر لئی اے۔ ریلی سمتھ نے ایہناں نوں شہری آزاد لوکاں تے زمین نال جڑے پینڈو مزدوراں وچ ونڈیا؛ ruʾasāʾ نے فرینک جاگیراں دا انتظام کیتا، مقامی برادریاں تے حکومت کیتی، تے اکثر مقامی زمینداراں دا احترام کیتا جاندا سی۔ جے کمیونٹیز نو الگ تھلگ کیتا گیا سی، جویں کہ تحریری ثبوتاں توں پتہ چلدا اے تے ریلی سمتھ تے پراور ولوں نشاندہی کیتی گئی اے، تے بین فرقہ وارانہ تنازعہ توں بچیا گیا سی تے زمینداراں تے کساناں دے وچکار تعامل محدود سی۔ میک ایوٹ نے مقابلہ کرن آلے گروپاں دے وچکار ممکنہ کشیدگی دی نشاندہی کیتی۔ 13ویں دے مطابق صدی دے فقہا، شہراں وچ Rais ruʾasāʾ کور ڈیس سیرینز دی صدارت کیتی تے ہور ثبوت وی موجود نیں کہ اوہ کدی کدائیں مقامی فوجیاں دی اگوائی کردے سن۔ دیسی برادریاں دیاں عدالتاں سول تنازعات تے معمولی جرائم دا انتظام کردیاں سن۔ فرینک cour des bourgeois —برگیسز دیاں عدالتاں، جہڑی کہ غیر شریف فرینکاں نوں دتا جاندا اے، زیادہ سنگین جرماں تے فرینکاں نال جڑے مقدمیاں نال نمٹدی سی۔ ضم کرن دی سطح دی نشاندہی کرنا اوکھا اے، کیونکہ بہت گھٹ مادی ثبوت موجود اے۔ آثار قدیمہ ثقافتی طور تے خصوصی اے تے تحریری ثبوت گہری مذہبی تقسیم دی نشاندہی کردے ہن۔ کجھ تریخ داناں دا خیال اے کہ ریاستاں دی غیر متجانسیت نے باقاعدہ نسلی امتیاز نوں ختم کر دتا۔ حیثیت تے معاشی پوزیشن وچ کلیدی فرق شہری تے دیہی رہائشیاں دے وچکار سی۔ مقامی عیسائی شہراں وچ تجارت تے صنعت دے ذریعے اعلیٰ مقام حاصل کرسکدے سن تے دولت حاصل کرسکدے سن ، لیکن غلامی وچ رہنے والےآں دے علاوہ بہت کم مسلمان شہری علاقےآں وچ رہندے سن ۔

فرینک رائلٹی نے خطے دی تنوع دی عکاسی کیتی۔ ملکہ میلیسینڈی اک حصہ آرمینیائی سی تے اس نے انجو دے فولک نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے پتر املرک نے اک بازنطینی یونانی نال ویاہ کرن توں پہلاں لیوانٹ دے اک فرینک نال ویاہ کیتا۔ شرافت دے یہودی ، شامی تے مسلم حکیماں دے استعمال نے ولیم آف ٹائر نو‏‏ں خوفزدہ کردتا۔ انطاکیہ یونانی تے عربی بولن آلے عیسائیاں دے ذریعے ثقافتی تبادلے دا مرکز بن گیا۔ دیسی لوکاں نے فرینک شرافت نوں روایتی احترام وکھایا تے بدلے چ فرینکاں نے اوہناں دا لباس، خوراک، رہائش تے فوجی تکنیکاں نوں اپنایا۔ تاہم، فرینک معاشرہ اک ثقافتی پگھلنے آلا برتن نئیں سی۔ بین فرقہ وارانہ تعلقات اتلے سن، شناختاں وکھریاں سن، تے دوجیاں برادریاں نوں اجنبی سمجھیا جاندا سی۔

معیشت

برٹش میوزیم توں یروشلیم دی بادشاہی دے سکے۔ کھبے پاسے: یورپی طرز دا ڈینیئر مقدس قبر دے نال (1162 – 1175)۔ مرکز: کوفی گولڈ بیزنٹ (1140 – 1180)۔ سجے پاسے: عیسائی علامت دے نال سونے دا بیزنٹ (1250 دی دہائی)

صلیبی ریاستاں یورپ دے نال سمندری رستےآں تے میسوپوٹیمیا ، شام تے دریائے نیل دی شہری معیشتاں دے نال زمینی راستےآں دے ذریعے جڑے معاشی مراکز سن ۔ ساحلی شہراں دے نال تجارت جاری رہی جو اسلامی اندرونی علاقےآں دے لئی سمندری آؤٹ لیٹس فراہ م کردے سن ، تے مشرقی سامان د ی بے مثال مقدار یورپ نو ں برآمد کيتی گئی سی۔ بازنطینی-مسلم تجارتی ترقی 12ویں صدی چ ہو سکدی اے۔ تے 13ویں صدیاں، لیکن ایہ امکان اے کہ صلیبی جنگاں نے اس نو تیز کیتا۔ مغربی یورپی آبادیاں تے معیشتاں عروج تے سن، جس نے اک ودھدا ہویا سماجی طبقہ پیدا کیتا جہڑا دستکاری دی مصنوعات تے مشرقی درآمدات چاہندا سی۔ یورپی بیڑے بہتر بحری جہازاں دے نال ودھ گئے، نیویگیشن چ بہتری آئی، تے کرایہ ادا کرن آلے زائرین نے سفراں تے سبسڈی دتی۔ وڈی حد تک دیسی زرعی پیداوار 1187 وچ پہلی بادشاہت دے زوال تو‏ں پہلے فروغ پزیر سی لیکن اس دے بعد نہ ہونے دے برابر سی۔ فرینک، مسلمان، یہودی تے دیسی عیسائی شہراں دے مشرقی بازاراں وچ دستکاری دا کاروبار کردے سن۔

صلاح الدین ایوبی دیاں فتوحات توں پہلے زیتون ، انگور ، کنک تے جو اہ‏م زرعی مصنوعات سن ۔ شیشے بنانا تے صابن بنانا شہراں چ وڈیاں صنعتاں سن۔ اطالوی، پروونشل تے کیٹلن نے شپنگ، درآمدات، برآمدات، نقل و حمل تے بینکنگ دی اجارہ داری کر لئی۔ تجارت ، بازاراں ، زائرین تے صنعت اُتے ٹیکس اسٹیٹ آمدنی دے نال مل ک ے فرینک شرافتاں تے چرچ نو‏‏ں آمدنی فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیگنیوریل اجارہ داریاں، یا پابندیاں ، نے زمینداراں دیاں ملاں، تندوراں تے دوجیاں سہولتاں دے استعمال تے مجبور کیتا۔ زیادہ تر گھراں وچ ہینڈ ملاں دی موجودگی سرفاں دے کجھ اجارہ داریاں دے گھیر لین دا ثبوت اے۔ پیداوار دے مراکز انطاکیہ ، طرابلس ، صور تے بیروت سن ۔ ٹیکسٹائل، جس چ ریشم خاص طور تے قابل قدر سی، شیشہ، رنگاں، زیتون، شراب، تل دا تیل، تے چینی برآمد کیتے گئے۔

فرینکاں نے کپڑیاں تے تیار سامان لئی اک درآمد منڈی مہیا کیتی۔ انہاں نے شمالی اطالوی تے جنوبی فرانسیسی چاندی دے یورپی سکےآں دے ہائبرڈ سکےآں دا استعمال کردے ہوئے زیادہ منیٹائزڈ دیسی معاشی نظام اپنایا؛ عربی تے بازنطینی طرز وچ ٹکسال کیتے گئے فرینک تانبے دے سکے؛ تے چاندی تے سونے دے درہم تے دینار۔ 1124 دے بعد، فرینکاں نے مصری دیناراں دی نقل کیتی، جس نال یروشلم دا سونے دا بیزنٹ بن گیا۔ 1187ء چ یروشلیم دی پہلی بادشاہت دے خاتمے دے بعد ، تجارت نے معیشت چ زراعت دی جگہ لے لئی ، تے مغربی یورپی سکےآں دی گردش غالب ہو گئی ۔ اگرچہ صور ، صیدون تے بیروت نے چاندی دے پیسے تے تانبے دے سکے ڈھالے سن لیکن متحدہ کرنسی بنانے د‏‏ی منظم کوششاں دے بہت کم ثبوت ملدے ني‏‏‏‏ں۔

اطالوی سمندری جمہوریہ پیسا ، وینس تے جینوا پرجوش صلیبی سن جنہاں د‏‏ی تجارتی دولت نے فرینکاں نو‏‏ں مالی بنیاداں تے بحری وسائل فراہ‏م کیتے۔ بدلے وچ ، انہاں شہراں تے ہور ، جداں امالفی ، بارسیلونا ، تے مارسیل ، نے تجارتی حقوق تے مشرقی بازاراں تک رسائی حاصل کيتی۔ وقت دے نال نال، ایہ جائیداد تے دائرہ اختیار دے نال نوآبادیات ی برادریاں وچ تبدیل ہو گیا۔ وڈے پیمانے اُتے عکہ ، ٹائر ، طرابلس تے سیڈون د‏‏ی بندرگاہاں وچ واقع ، اطالوی ، پرووینسل تے کیٹلان دے کمیوناں وچ وکھ ثقافتاں سن تے فرینک تو‏ں وکھ خود مختار سیاسی طاقت دا استعمال کردے سن ۔ اوہ اپنے اصل شہراں نال پیچیدہ طور تے جڑے ہوئے رہے، جس نے اوہناں نوں غیر ملکی تجارت، بینکنگ تے جہاز رانی تے اجارہ داری دتی۔ تجارتی مراعات نو ودھاون دے مواقع لئے گئے۔ مثال دے طور تے، 1124 وچ، وینس دے لوکاں نے محاصرے وچ وینس دی شرکت دے بدلے وچ ٹیکس توں چھوٹ دے نال ٹائر تے اس دے علاقیاں دا اک تہائی حصہ حاصل کیتا۔ ایہ بندرگاہاں تجارت دے وڈے تجارتی مراکز دے طور اُتے اسکندریہ تے قسطنطنیہ د‏‏ی جگہ لینے وچ ناکا‏م رہیاں لیکن معاشی فائدے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی بادشاہاں تے اک دوسرے تو‏ں مقابلہ کردے سن ۔ کمیوناں دی گنتی کدی وی سینکڑیاں توں ودھ نئیں گئی۔ اوہناں دی طاقت آبائی شہراں دی حمایت توں حاصل کیتی گئی۔ 13ویں صدی دے وسط تک صدی چ، کمیونز دے حکمراناں نے فرینکاں دے اختیار نو بمشکل تسلیم کیتا تے ایکر نو کئی قلعہ بند چھوٹے جمہوریہ چ تقسیم کر دتا۔

آرٹ تے آرکیٹیکچر

شام چ کراک ڈیس شیوالیئرز دا 12ویں صدی دا ہاسپیٹلر قلعہ

پراور نے دلیل دتی کہ کوئی وی وڈی مغربی یورپی ثقافتی شخصیت ریاستاں وچ آباد نئیں ہوئی، لیکن ایہ کہ دوجیاں نوں مغربی یورپی شاعری وچ مورتاں دے اظہار نال مشرق دی حوصلہ افزائی کیتی گئی۔ مورخین دا خیال اے کہ فوجی فن تعمیر یورپی ، بازنطینی تے مسلم روایات د‏‏ی ترکیب دا مظاہرہ کردا اے جو صلیبی جنگاں د‏‏ی اصل تے متاثر کن فنکارانہ کامیابی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ قلعے اک دشمن اکثریتی آبادی اُتے فرینک اقلیت دے غلبے د‏‏ی علامت سن جو انتظامی مراکز دے طور اُتے کم کردے سن ۔

جدید تریخ نگاری 19ویں صدی دے اس اتفاق رائے نو مسترد کردی اے کہ مغربی یورپیاں نے مشرق وسطی توں فوجی فن تعمیر دی بنیاد سکھی۔ یورپ نے پہلے ای دفاعی ٹیکنالوجی چ ترقی دا تجربہ کیتا سی۔ اصل وچ بازنطینیاں دے ذریعہ تعمیر کردہ عرب قلعےآں دے نال رابطے نے مشرق وچ پیش رفت نو ں متاثر کيتا ، لیکن ڈیزائن ثقافتاں تے صورتحال د ی پابندیاں دے وچکار تفریق دا بہت کم ثبوت ا ے۔ قلعےآں چ مشرقی ڈیزائن دیاں خصوصیات شامل سن جویں کہ وڈے پانی دے ذخائر تے انہاں نے کھائیاں ورگے مغربی خصوصیات نو خارج کر دتا۔

چرچ دا ڈیزائن فرانسیسی رومنسک طرز وچ سی جو 12 واں صدی وچ مقدس قبر د ی تعمیر نو وچ دیکھیا گیا سی۔ فرینکاں نے پہلے بازنطینی تفصیلات نو‏‏ں برقرار رکھیا ، لیکن شمالی فرانسیسی ، ایکویٹینین تے پروونشل طرز دے محراباں تے چیپلاں نو‏‏ں شامل کيتا۔ جنوبی اگواڑے دے کالم دے دارالحکومت کلاسیکی شامی نمونےآں د ی پیروی کردے نيں ، لیکن مجسمہ سازی وچ مقامی اثر و رسوخ دا بہت کم ثبوت ا ے۔

بصری رہتل معاشرے دی ضم شدہ نوعیت نو ظاہر کردی اے۔ مزاراں دی سجاوٹ، پینٹنگ تے مخطوطات دی تیاری نے دیسی فنکاراں دے اثر و رسوخ دا مظاہرہ کیتا۔ فرینک پریکٹیشنرز نے آئیکوگرافک پریکٹس وچ بازنطینی تے دیسی فنکاراں توں طریقے ادھار لئے۔ یادگاری تے پینل پینٹنگ، موزیک تے مخطوطات وچ الیومینیشن نے اک دیسی انداز اپنایا، جس دی وجہ توں چرچ آف دی نیٹیوٹی وچ وکھائی گئی ثقافتی ترکیب ہوئی۔ دیواراں دے موزیک مغرب وچ نامعلوم سن لیکن صلیبی ریاستاں وچ وڈے پیمانے اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ ایہ معلوم نئیں کہ کی موزیک دا کم دیسی کاریگراں نے کیتا سی یا فرینک لوکاں نے سکھیا سی، لیکن ایہ اک مخصوص تے اصل فنکارانہ انداز دے ارتقاء نو ظاہر کردا اے۔

ورکشاپاں چ اطالوی، فرانسیسی، انگریزی تے دیسی کاریگراں نے خیالات تے تکنیکاں دی کراس فرٹیلائزیشن وکھان آلے تصویری مخطوطات تیار کیتے۔ اک مثال میلیسینڈ زبور اے۔ اس انداز نے تیزی نال سٹائل شدہ بازنطینی متاثرہ مواد وچ فنون لطیفہ دے سرپرستاں دے ذوق دی عکاسی یا متاثر کیتا۔ شبیہیں پہلے فرینکاں لئی نامعلوم سن۔ ایہ جاری رہیا، کدی کدی فرینک سٹائل وچ، تے مغربی یورپی سنتاں دے اطالوی پینل پینٹنگ دی طرف لے گیا۔ مثالاں تے قلعے دے ڈیزائن نو انہاں دے ذرائع تک ٹریک کرنا مشکل اے۔ ایہ متنی ذرائع دے لئی آسان اے جتھ ے انطاکیہ وچ کیتے گئے ترجمے قابل ذکر نيں لیکن مسلم سپین تے سسلی دے ہائبرڈ ثقافت دے کماں دے لئی ثانوی اہمیت رکھدے ني ں۔

مذہب

ایس گل دا کوئی تحریری ثبوت نئیں اے کہ فرینک یا مقامی عیسائیاں نے 13ویں صدی تک اہم مذہبی اختلافات نو تسلیم کیتا سی۔ صدی جدوں فقہاء نے روم دی حکومت دے نئیں مرداں ورگے جملے استعمال کیتے۔ صلیبیاں نے یونانی آرتھوڈوکس کلیسائی عہدےآں نو‏‏ں بھر دتا جو خالی ہوگئے سن ، جداں شمعون د‏‏ی موت اُتے<span typeof="mw:Entity" id="mwCLo">&nbsp;</span>II جدوں چوکس دے فرینک آرنولف نے یروشلم دے سردار دے طور تے اوہدے بعد بیٹھا۔ لاطینی بشپاں دی تقرری دا عربی بولن آلے آرتھوڈوکس عیسائیاں تے بہوں گھٹ اثر پیا۔

پچھلے بشپ غیر ملکی بازنطینی یونانی سن ۔ یونانیاں نو پادریاں دے بغیر تے لاطینی بولی چ مقامی آبادیاں دا انتظام کرن دے لی کوڈجوٹر بشپ دے طور تے استعمال کیتا جاندا سی، تے آرتھوڈوکس عیسائی اکثر گرجا گھراں چ سانجھا کردے سن۔ انطاکیہ چ، یونانیاں نے کدی کدی لاطینی سرداراں دی تھاں لئی۔ غزہ دے قصبے وچ، جہڑا ٹیمپلرز دے کنٹرول وچ سی پر پہلے اک بشپ سی، یونانی تے شامی آبادی نوں میلیٹوس دی دیکھ بھال وچ دے دتا گیا سی، جو کہ ایلیتھروپولس دے بشپ سی۔ اس طرح، میلیٹوس نے غزہ دے تسلیم شدہ بشپ دے طور تے وی کم کیتا، بغیر کسی کلیسیائی پیچیدگیاں دے جو ہو سکدیاں سن جے اک بشپ نو اک مذہبی نظام دے تحت حکومت کرن آلے قصبے چ تفویض کیتا جاندا۔

رواداری جاری رہی، لیکن ایکر دے بشپ جیکس ڈی وٹری ولوں مداخلت پسند پاپسٹ ردعمل سی۔ آرمینیائی، قبطی، جیکوبائٹ، نیسٹوریئن تے مارونائٹس نو آزادانہ طور تے بشپ مقرر کرن چ زیادہ مذہبی خود مختاری سی، کیونکہ اوہ کیتھولک چرچ توں باہر سمجھے جاندے سن۔ فرینکاں دے پاس یہودیاں تے مسلماناں دے خلاف امتیازی قوانین سن جو ضم ہونے تو‏ں روکدے سن ؛ مجموعی طور تے اوہناں دی قانونی حیثیت دھیمی نظام دی لاطینی عیسائی موافقت سی۔ انہاں نو‏ں بیت المقدس وچ آباد ہونے تو‏ں روکیا گیا سی ، شاندار قوانین سن جو انہاں نو‏ں فرینک لباس پہننے تو‏ں روکدے سن ، تے مسلماناں تے عیسائیاں دے وچکار جنسی تعلقات د‏‏ی سزا کٹائی سی۔ یہودیاں تے مسلماناں نے مذہبی قانون دے خود مختار نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ اوہناں نوں سول تے انٹر کمیونل قانون وچ امتیازی سلوک کیتا گیا سی تے اوہناں نوں پول ٹیکس ( capitātiō ) ادا کرنا پیا سی۔ مسلماناں نو شہر دی زندگی توں حاشیے تے رکھیا گیا سی، لیکن صلیبی تسلط دے تحت مسلم پنڈ دے لوکاں نے مسلم سرزمیناں اچ اپنے ہم منصباں دے برابر یا شاید بہتر کم کیتا سی تے بدو نو اک مراعات یافتہ حیثیت حاصل سی۔

کجھ مسیتاں نوں لاطینی مسیحی گرجا گھراں وچ تبدیل کر دتا گیا، خاص طور تے وڈے، پر زیادہ تر مسلماناں دے قبضے وچ رہے تے بعض اوقات مسلمان بعض تھاواں تے سابقہ مسیتاں دے کجھ حصیاں وچ نماز پڑھ سکدے سن؛ ایسی ہی اک ذاتی تجربہ شدہ واقعہ اسامہ بن منقذ نے 1140 د ی دہائی دے اوائل وچ بیان کيتی ا ے۔ مسلماناں دی کوئی جبری تبدیلی نئیں سی کیونکہ اس نال کساناں دی غلامی دی حیثیت ختم ہو جائے گی، اس توں علاوہ صلیبیاں نے عام طور تے یہودیاں، مسلماناں یا میافیسائٹس نو لاطینی عیسائیت وچ تبدیل کرن وچ کوئی دلچسپی نئیں وکھائی۔ مختلف مذہباں دے پیروکار لوک مذہب دی سانجھی شکلاں وچ وی مشغول ہو سکدے سن، جویں کہ پیٹریارکس دی غار وچ جتھے فرقہ وارانہ تھاں نوں تقسیم کر دتا گیا سی۔

وراثت

فرینکاں دے اپنے مغربی یورپی وطن دے رسم و رواج د‏‏ی عادت تو‏ں پیروی کرنے دا مطلب ایہ سی کہ انہاں نے بہت کم دیرپا اختراعات کيتیاں۔ تن قابل ذکر استثناء فوجی احکامات، جنگی اختراعات، تے قلعہ بندی دی ترقی سن۔ کوئی وڈا یورپی شاعر، الہیات دان، عالم یا مورخ اس خطے وچ آباد نئیں ہویا حالانکہ مغربی یورپی شاعری وچ نویاں تصویراں تے خیالات کجھ لوکاں توں لبھے جا سکدے نیں جنہاں نے زائرین دے طور تے دورہ کیتا سی۔ اگرچہ اوہ خود مشرق د‏‏ی طرف ہجرت نئيں کردے سن ، لیکن انہاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے اکثر دوسرےآں نو‏‏ں زیارت اُتے اوتھ‏ے سفر کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ مورخین دا خیال اے کہ صلیبی فوجی فن تعمیر یورپی ، بازنطینی تے مسلم روایات د‏‏ی ترکیب دا مظاہرہ کردا اے تے ایہ صلیبی جنگاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ متاثر کن فنکارانہ کامیابی ا‏‏ے۔

ایکر دے زوال دے بعد، ہسپتالرز پہلے قبرص منتقل ہو گئے، فیر روڈس (1309 – 1522) تے مالٹا (1530 – 1798) نو فتح کیتا تے حکومت کیتی۔ مالٹا دا خود مختار فوجی آرڈر اج تک موجود اے۔ فرانس دے فلپ چہارم کول شاید نائٹس ٹیمپلر دی مخالفت کرن لئی مالی تے سیاسی وجوہات سن۔ اس نے پوپ کلیمنٹ پنجم تے دباؤ پایا، جس نے 1312 وچ سوڈومی، جادو تے بدعت دی غلط بنیاداں تے آرڈر نو تحلیل کرکے جواب دتا۔ فوجاں دی ودھائی، نقل و حمل تے سپلائی نے یورپ تے صلیبی ریاستاں دے وچکار ترقی دی ترقی دی راہنمائی کیتی۔ جینوا تے وینس دے اطالوی شہر-ریاستاں نے منافع بخش تجارتی کمیوناں دے ذریعے پھل پھولیا۔

بہت سارے مورخین دا کہنا اے کہ مغربی عیسائی تے اسلامی ثقافتاں دے وچکار تعامل یورپی تہذیب تے نشاۃ ثانیہ دی ترقی تے اک اہم تے بالآخر مثبت اثر سی۔ یورپیاں تے اسلامی دنیا دے وچکار تعلقات بحیرہ روم دی لمبائی تک پھیلے ہوئے سن، جس دی وجہ توں مورخین دے لیی ایہ نشاندہی کرنا مشکل ہو گیا کہ صلیبی ریاستاں، سسلی تے سپین وچ ثقافتی کراس فرٹیلائزیشن دا کیہڑا تناسب شروع ہویا۔

تاریخ نگاری

19ویں چ صدی چ، صلیبی ریاستاں مطالعہ دا موضوع بن گئیاں، صلیبی جنگاں توں وکھ، خاص طور تے فرانس چ۔ جوزف فرانسوا میچوڈ دے بااثر داستاناں جنگ، فتح تے آبادکاری دے موضوعات تے مرکوز سن جد کہ لیونٹ چ فرانس دے نوآبادیاتی عزائم واضح طور تے جڑے ہوئے سن۔ ایمانوئل گیلیوم رے دی Les colonies franques de Syrie aux XIIme et XIIIme siècles لیونٹ چ فرینک بستیاں نو کالونیاں دے طور تے بیان کیتا جتھے مخلوط شادیاں دی اولاد نے مقامی روایات نو اپنایا۔

پہلی امریکی صلیبی جنگ دے مورخ، دانا کارلٹن منرو نے "مقامی لوکاں دی خیر سگالی جتن" لئی فرینکاں دی دیکھ بھال نوں بیان کیتا۔ اتہاسکاراں نے 20ویں صدی وچ اس اپروچ نوں ردّ کر دتا صدی۔ آر سی سمائل نے دلیل دتی کہ اس نے اک مربوط معاشرے دی نشاندہی کیتی اے جہڑا فرانسیسی نوآبادیات نو جواز پیش کرن دے لیی موجود نئیں سی۔ نواں اتفاق رائے ایہ سی کہ معاشرے نو محدود سماجی تے ثقافتی تبادلے دے نال الگ کیتا گیا سی۔ یروشلم وچ سماجی، قانونی تے سیاسی فریم ورک دے ثبوتاں تے توجہ مرکوز کردے ہوئے، جوشوا پراور تے جوناتھن ریلی سمتھ نے اک اجہے معاشرے دا وسیع پیمانے تے قبول شدہ نظریہ پیش کیتا جہڑا بنیادی طور تے شہری سی، مقامی لوکاں توں الگ تھلگ سی، جہدے وچ وکھرے قانونی تے مذہبی نظام سن۔

پراور دا 1972 دا کم، یروشلم دی لاطینی بادشاہی: قرون وسطی وچ یورپی نوآبادیات ، نے اس تجزیہ نو ودھایا: انضمام دی کمی اک ماتحت، بے حق مقامی آبادی تے منحصر فرینک دی پوزیشن دے نال معاشیات تے مبنی سی۔ فرینکاں دے بنیادی محرکات معاشی سن ۔ اسلامی مورخ کیرول ہیلنبرانڈ نے دلیل دتی کہ اسلامی آبادی نے فرینکاں دے خلاف ناراضگی، شک تے رد دے نال جواب دتا۔

اسنو‏ں رونی ایلنبلم ورگے مورخین نے آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق دا استعمال کردے ہوئے چیلنج کيتا اے ، لیکن کوئی متبادل ماڈل قبول نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ کرسٹوفر ٹائرمین نے اشارہ کیتا کہ ایہ پرانے نظریات دی واپسی نئیں اے کیونکہ اوہی ذرائع استعمال کیتے جاندے نیں تے آثار قدیمہ ثابت نئیں ہو سکدا۔ ماہر ڈینیس پرنگل نے نوٹ کیتا کہ ایہ پہلے دے نظریے دے خلاف نئیں اے۔ ہینس ایبرہارڈ مائر نے پہلے ہی مشورہ دے دتا سی کہ پینڈو بستیاں وچ رہنے والے فرینکاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم نئيں سمجھیا جانا چاہیے۔

ایہ نظریات اس خیال د‏‏ی تائید کردے نيں کہ صلیبی ریاستاں نے مغربی یورپ د‏‏ی وسیع توسیع دا حصہ تشکیل دتا: مذہبی اصلاحات تے ودھدی ہوئی پوپ د‏‏ی طاقت تو‏ں چلدے ہوئے۔ تاہم، مورخین دا استدلال اے کہ مشرق وچ کوئی زبردست چرچ اصلاحات نئيں ہوئیاں یا اس دے نتیجے وچ یہودیاں تے بدعتیاں دے ظلم و ستم نئيں ہوئے۔ کجھ لوک 1120 دی کونسل آف نابلس دے قواعد و ضوابط نو غیر معمولی سمجھدے نیں تے بنیامین زیڈ کیڈر دا خیال سی کہ اوہ مغربی اصلاح پسنداں دی بجائے بازنطینی مثال دی پیروی کردے نیں۔ اس بحث نے کلاڈ کیہن ، جین رچرڈ ، تے کرسٹوفر میک ایوٹ ورگے مورخین نو ایہ استدلال کرن تے مجبور کیتا اے کہ صلیبی ریاستاں دی تاریخ صلیبی جنگاں توں وکھ اے، جس نال دوجیاں تجزیاتی تکنیکاں دے اطلاق دی اجازت ملدی اے جہڑی صلیبی ریاستاں نو مشرق وسطی دی سیاست دے تناظر وچ رکھدی اے۔ ایہ خیالات ہن وی جدید تریخ داناں دے بیان دے عمل وچ ہن۔

ایہہ وی ویکھو

• فرینکوکریٹیا
• ٹیوٹونک آرڈر دی ریاست ، ٹیوٹونک آرڈر ولوں براہ راست زیر انتظام زیادہ تلےر دوجیاں صلیبی ریاستاں دے برعکس
  • ٹیرا ماریانا ، قرون وسطی دے لیوونیا چ صلیبی ریاستاں
• صلیبیاں دے قلعیاں دی لسٹ

ہور ویکھو

• صلیبی جنگاں

حوالے

کتابیات

• Asbridge, Thomas (2000). The Creation of the Principality of Antioch: 1098–1130. The Boydell Press. ISBN 978-0-85115-661-3. 
• Asbridge, Thomas (2012). The Crusades: The War for the Holy Land. Simon & Schuster. ISBN 978-1-84983-688-3. 
• Asbridge, Thomas (2004). The First Crusade: A New History. Simon & Schuster. ISBN 978-0-7432-2083-5. 
• Barber, Malcolm (2012). The Crusader States. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9. 
• Boas, Adrian J. (1999). Crusader Archaeology: The Material Culture of the Latin East. Routledge. ISBN 978-0-415-17361-2. 
• Buck, Andrew D. (2020). "Settlement, Identity, and Memory in the Latin East: An Examination of the Term 'Crusader States'". The English Historical Review 135 (573): 271–302. doi:10.1093/ehr/ceaa008. ISSN 0013-8266. https://orca.cardiff.ac.uk/151848/3/Buck%20FINAL.pdf. 
• Burgtorf, Jochen (2006). "Antioch, Principality of", The Crusades: An Encyclopedia I: A–C. ABC-CLIO, 72–79. ISBN 978-1-57607-862-4. 
• Burgtorf, Jochen (2016). "The Antiochene war of succession", The Crusader World. University of Wisconsin Press, 196–211. ISBN 978-0-415-82494-1. 
• Cobb, Paul M. (2016). The Race for Paradise: An Islamic History of the Crusades. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-878799-0. 
• Davies, Norman (1997). Europe: A History. Pimlico. ISBN 978-0-7126-6633-6. 
• Edbury, P. W. (1977). "Feudal Obligations in the Latin East". Byzantion 47: 328–356. ISSN 2294-6209. 
• Ellenblum, Ronnie (1998). Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. Cambridge University Press. ISBN 978-0-5215-2187-1. 
• Findley, Carter Vaughn (2005). The Turks in World History. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516770-2. 
• France, John (1970). "The Crisis of the First Crusade: from the Defeat of Kerbogah to the Departure from Arqa". Byzantion 40 (2): 276–308. ISSN 2294-6209. 
• Hillenbrand, Carole (1999). The Crusades: Islamic Perspectives. Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-0630-6. 
• Holt, Peter Malcolm (1986). The Age Of The Crusades – The Near East from the eleventh century to 1517. Pearson Longman. ISBN 978-0-58249-302-5. 
• Housley, Norman (2006). Contesting the Crusades. Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-1189-8. 
• Jacoby, David (2007). "The Economic Function of the Crusader States of the Levant: A New Approach", Europe's Economic Relations with the Islamic World, 13th–18th centuries. Le Monnier, 159–191. ISBN 978-8-80-072239-1. 
• Jaspert, Nikolas (2006). The Crusades. Routledge. ISBN 978-0-415-35968-9. 
• Jotischky, Andrew (2004). Crusading and the Crusader States. Taylor & Francis. ISBN 978-0-582-41851-6. 
• Köhler, Michael A. (2013). Alliances and Treaties between Frankish and Muslim Rulers in the Middle East: Cross-Cultural Diplomacy in the Period of the Crusades. Brill Publishers. ISBN 978-90-04-24857-1. 
• Lilie, Ralph-Johannes (2004). Byzantium and the Crusader States 1096–1204. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820407-7. 
• MacEvitt, Christopher (2006). "Edessa, County of", The Crusades: An Encyclopedia II: D–J. ABC-CLIO, 379–385. ISBN 978-1-57607-862-4. 
• MacEvitt, Christopher (2008). The Crusades and the Christian World of the East: Rough Tolerance. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-2083-4. 
• Mayer, Hans Eberhard (1978). "Latins, Muslims, and Greeks in the Latin Kingdom of Jerusalem". History: The Journal of the Historical Association 63 (208): 175–192. doi:10.1111/j.1468-229X.1978.tb02360.x. ISSN 0018-2648. 
• (24 November 2010) The Crusades and the Christian World of the East: Rough Tolerance (in en). University of Pennsylvania Press, 111–114. ISBN 978-0-8122-0269-4. 
• Morton, Nicholas (2020). The Crusader States & their Neighbours: A Military History, 1099–1187. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-882454-1. 
• (2006) "Jerusalem, (Latin) Kingdom of", The Crusades: An Encyclopedia II: D–J. ABC-CLIO, 662–672. ISBN 978-1-57607-862-4. 
• Murray, Alan V (2006). "Outremer", The Crusades: An Encyclopedia III: K–P. ABC-CLIO, 910–912. ISBN 978-1-57607-862-4. 
• Murray, Alan V (2013). "Chapter 4: Franks and Indigenous Communities in Palestine and Syria (1099–1187): A Hierarchical Model of Social Interaction in the Principalities of Outremer", East Meets West in the Middle Ages and Early Modern Times: Transcultural Experiences in the Premodern World. Walter de Gruyter GmbH, 291–310. ISBN 978-3-11-032878-3. 
• Nicholson, Helen (2004). The Crusades. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32685-1. 
• Prawer, Joshua (1972). The Crusaders' Kingdom. Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-224-2. 
• Richard, Jean (2006). "Tripoli, County of", The Crusades: An Encyclopedia IV: R–Z. ABC-CLIO, 1197–1201. ISBN 978-1-57607-862-4. 
• Riley-Smith, Jonathan (1971). "The Assise sur la Ligece and the Commune of Acre". Traditio 27: 179–204. doi:10.1017/S0362152900005316. ISSN 2166-5508. 
• سانچہ:Setton-A History of the Crusades
• Tyerman, Christopher (2007). God's War: A New History of the Crusades. Penguin. ISBN 978-0-141-90431-3. 
• Tyerman, Christopher (2011). The Debate on the Crusades, 1099–2010. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-7320-5. 
• Tyerman, Christopher (2019). The World of the Crusades. Yale University Press. ISBN 978-0-300-21739-1. 

ہور پڑھو

• Holt, Peter Malcolm (2004). The Crusader States and Their Neighbours, 1098–1291. Pearson Longman. ISBN 978-0-582-36931-3. 
• (1973) The Feudal Nobility and the Kingdom of Jerusalem, 1174–1277. The Macmillan Press. ISBN 978-1-349-15498-2. 

باہرلے جوڑ

• Media related to Crusader states at Wikimedia Commons