عامر بن داؤد
| عامر بن داؤد | |
|---|---|
| جم |
|
| وفات |
|
| عملی زندگی | |
| پیشہ | فوجی افسر |
ترمیم  | |
عامر بن داؤد طاہری (وفات: 1538ء) یمن دے اک سلطان تے دولتِ طاہریہ دے آخری فرمانروا سن ۔ انھاں عدن وچ پھانسی دے کے قتل کيتا گیا۔ اوہ اپنے چچا زاد بھائی سلطان ظافر عامر بن عبد الوہاب دے بعد اقتدار وچ آئے، جنہاں نوں صنعاء وچ 923ھ / 1516ء وچ قتل کيتا گیا سی۔
ان دے دور وچ امام یحییٰ بن شمس الدین دے نال کئی جنگاں ہوئیاں، جنہاں وچ امام نے دولتِ طاہریہ دے زیرِ اثر علاقےآں اُتے قبضے دی کوشش کيتی، مگر اوہ شکست کھا گیا۔ عامر بن داوود نے اس دے بعد قلعہ تعکر (جو ہن دی جبلہ شہر دے نیڑے واقع اے ) وچ پناہ لی، لیکن جدوں امیر مطہر بن شرف الدین نے قلعہ دا محاصرہ کيتا تاں اوہ اوتھے توں نکل کے عدن چلے گئے۔ انھاں نے عدن اُتے قبضہ کر کے اُسنوں اپنی سلطنت دا راجگڑھ بنا لیا۔ [۱]
دولتِ طاہریہ
[سودھو]دولتِ طاہریہ نوں اپنی حکومت دے دوران تن وڈی مشکلات دا سامنا رہیا:
1. خاندانی اختلافات جو سلطنت دے اندرونی استحکام دے لئی خطرہ بنے۔
2. قبائلی بغاوتاں اوہی قبیلے جنہاں اُتے ٹیکس جمع کرنے دے لئی انحصار کيتا جاندا سی۔
3. ائمہ زیدیہ (صعدہ تے صنعاء وچ ) دی مسلسل سیاسی و عسکری مزاحمت۔[۲] بھانويں طاہریاں نے یمن دے بوہتے علاقےآں اُتے قبضہ کر ليا سی، لیکن صعدہ تے صنعاء جداں زیدی علاقےآں نوں اپنے تابع نہ کر سکے۔ 1458ء وچ طاہری فوج نوں امام المطہر بن محمد دے ہتھوں سخت شکست ہوئی۔ اس دے بعد توں انہاں دی طاقت زوال پزیر ہُندتی گئی۔[۳] .[۴]
ممالیک، پرتگالی تے عثمانی خطرات
[سودھو]اسی زمانے وچ ممالیکِ مصر یمن اُتے قبضہ کرنا چاہندے سن تے پرتگالی ایڈمرل الفونسو دتی البوکرک دی قیادت وچ 1513ء وچ جزیرہ سقطری اُتے قابض ہو گئے۔ پرتگالیاں نے عدن اُتے وی حملے کيتے، مگر طاہریاں نے انہاں حملےآں نوں ناکام بنا دتا۔
پرتگالی خطرے دے مقابلے دے لئی ممالیک نے حسین الکردتی دی قیادت وچ اک فوج یمن بھیجی۔[۵] یہ فوج زبید وچ طاہریاں توں ملی تاکہ تعاون اُتے گل ہو، مگر رسد دی کمی دے باعث ممالیک فوج نے تہامہ دے عوام نوں لُٹنا شروع کر دتا تے بعد وچ طاہریاں دے خلاف ہی جنگ چھیڑ دتی۔ وچ ممالیک نے زیدی امام المتوکل یحییٰ شرف الدین دی قبائلی فوجاں دے نال مل کے تعز، رداع، لحج تے ابین اُتے قبضہ کر ليا تے طاہری سلطنت نوں ختم کر دتا۔[۵]
عثمانی قبضہ تے انجام
[سودھو]مگر ممالیکی فتح ودھ دیر قائم نہ رہ سکی صرف اک ماہ بعد سلطنتِ عثمانیہ نے مصر اُتے قبضہ کر کے طومان بای نوں پھانسی دے دتی۔ اسی دوران، سلطان عامر بن داؤد طاہری نے اپنے اقتدار دے تحفظ دے لئی پرتگالیاں توں اتحاد کر ليا۔
یہ اتحاد عثمانیاں دے لئی ناقابلِ برداشت سی، کیونجے اوہ بحرِ ہند دی تجارت اُتے پرتگالی اجارہ داری توڑنا چاہندے سن تے انھاں خطرہ سی کہ جے یمن پرتگالیاں دے قبضے وچ گیا تاں مکہ وی خطرے وچ پڑ سکدا اے۔ لہٰذا والیِ مصر العثمانی سلیمان پاشا الخادم نے اک مہم یمن بھیجی، بظاہر مقصد پرتگالیاں نوں کڈنا سی مگر دراصل ارادہ یمن اُتے قبضے دا سی۔ عثمانی فوج نے عدن اُتے قبضہ کر ليا، عامر بن داؤد طاہری نوں گرفتار کيتا تے انھاں 1538ء وچ پھانسی دے دتی۔ یاں دولتِ طاہریہ دا خاتمہ ہو گیا تے یمن سلطنتِ عثمانیہ دا حصہ بن گیا۔.[۶] .[۷]
حوالے
[سودھو]- ↑ عامر بن داوود۔ موسوعة الأعلام، د. عبد الولي الشميري
- ↑ Venetia Aim Porter,The History and Monuments of the Tahirid dynasty of the Yemen 858-923/1454-1517 p.1
- ↑ Encyklopädie des Islam, III, Leiden 1936, p. 1217
- ↑ Abdul Ali Islamic Dynasties of the Arab East: State and Civilization During the Later Medieval Times p.95
- ↑ ۵.۰ ۵.۱ Halil İnalcık, Donald Quataert (1994). An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. Cambridge University Press. p. 320. ISBN 0-521-34315-1.
- ↑ Halil İnalcık, Donald Quataertn An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914 p.326 Cambridge University Press, 1994 ISBN 0-521-34315-1
- ↑ Muḥammad ibn Aḥmad Nahrawālī (2002). Lightning Over Yemen: A History of the Ottoman Campaign in Yemen, 1569–71. OI.B.Tauris. p. 2. ISBN 1-86064-836-3.